II GZ 335/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 marca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2495/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym postanawia: 1. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 marca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2495/14 w ten sposób, że w wersie 13 od góry w miejsce słów "dnia 3 lutego 2015 r.", wpisać słowa "dnia [...] maja 2014 r."; 2. oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2495/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił T. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej. Z uzasadnienia wniosku Sąd I instancji wywiódł, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe oraz nie posiada żadnych oszczędności. Skarżący, wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: a. zeznania podatkowego skarżącego za rok 2013, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; b. dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącego w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności od formy opodatkowania np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów); c. wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (a w przypadku braku rachunków bankowych zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie), nadesłał deklarację na zaliczkę na podatek dochodowy oraz zeznanie podatkowe za 2013 r. Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie wskazał, że skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome, jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie z akt sądowych sprawy wynika, że skarżący w 2013 r. osiągnął przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 893 945 zł, przy kosztach jego uzyskania na poziomie 817 409 zł, co dało mu dochód na poziomie 76 535 zł. Natomiast przez dziesięć miesięcy 2014 r. skarżący osiągnął przychód w kwocie 754 977 zł, przy kosztach jego uzyskania na poziomie 729 969 zł, co dało mu dochód na poziomie 20 008 zł. Skoro, skarżący nie przedstawił na wezwanie dokumentów, które w ocenie Sądu, były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj. dokumentów dotyczących kwestii posiadanych przez niego rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, zdaniem Sądu, brak było możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy i dlatego Sąd I instancji wniosek oddalił. Zażalenie na to postanowienie wniósł T. C. wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej orzeczono na podstawie art. 156 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 166 i art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Z akt administracyjnych wynika bowiem, że zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego o numerze [...] została wydana w dniu [...] maja 2014 r., nie zaś - jak to wskazano w zaskarżonym postanowieniu WSA w W. – w dniu 3 lutego 2015 r. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na postanowienie o odmowie przyznania mu prawa pomocy Sąd kasacyjny uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten zobowiązuje wnioskodawcę do wykazania okoliczności, które przemawiają za przyznaniem mu prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły ustawowe przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zaś kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił okoliczność nienadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżącego. W świetle przedstawionych okoliczności należy bowiem podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Szczególnie istotny brak dotyczy wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, do których nadesłania skarżący został skutecznie wezwany. Wobec powyższego zasadnym było uznanie, iż złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem posiadane przez WSA dane odnośnie sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych strony są niewystarczające do jego uwzględnienia. Pełne i transparentne zobrazowanie zdolności płatniczej, na które składają się m.in. transakcje finansowe dokonywane przez skarżącego, mogłoby bądź potwierdzić bądź zaprzeczyć oświadczeniu, że w toku rozpoznawania wniosku o prawo pomocy, podmiot nie dysponuje dostatecznymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów postępowania. Ogólnikowe twierdzenia złożone przez wnioskodawcę, w zestawieniu z wielkością przychodu z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, zdaniem NSA, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a sam wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Reasumując, skoro skarżący nie nadesłał dodatkowych, wymaganych dokumentów i informacji odnoszących się do jego stanu majątkowego, zaś jego oświadczenia co do trudnej sytuacji majątkowej pozostają gołosłowne i budzą wątpliwości – szczególnie wobec dokumentowanych danych o przychodach generowanych przez prowadzoną działalność gospodarczą - to w ocenie Sądu nie wykazał, że znajduje się w sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.