II GZ 343/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 354/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przyznać W. S. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego, 3. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 354/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę W. S. (dalej: skarżący), prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą W. S. Transport Towarowy, na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 5.000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. W otwartym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej W. S. złożył na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Na wezwanie Sądu skarżący W. S. uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy pismem z dnia 9 marca 2015 r. Postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. oddalił wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie sprzeciw. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 354/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w toku postępowania sądowego strona uiściła wpis od skargi w kwocie 200 zł oraz opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł z czego wynika, że skarżący W. S. był w stanie ponieść koszty postępowania, co w oczywisty sposób wskazywałoby na niezasadność jego wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Dalej wskazano, że z analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i dołączonych na wezwanie referendarza sądowego dodatkowych dokumentów wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem, którzy są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. W 2014 r. skarżący osiągnął dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 3.231,82 zł miesięcznie, natomiast w 2015 r. kształtuje się on na poziomie 2.200 zł miesięcznie. W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożone dokumenty nie dają podstaw dla uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku dla siebie i rodziny oraz pokryć koszty profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wskazał, że dochód w przeliczeniu na jednego członka jego rodziny wynosi około 533 zł. Podniósł, że Sąd nie wziął pod uwagę wszelkiego rodzaju opłat dodatkowych, które strona musi ponieść tzw. opłaty okresowe opał czy ubezpieczenie, które są dla skarżącego wydatkami dotkliwymi, a ich skutki są odczuwalne nie na przestrzeni miesiąca, a znacznie dłużej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Nie wszystkie argumenty zażalenia mogły zostać uwzględnione. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, a sąd administracyjny jest uprawniony do oceny wniosku z uwagi na treść art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i dlatego powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie zaistniały okoliczności, które zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 uzasadniają przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i zwolnienie od obowiązku ponoszenia części kosztów postępowania. Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazał jego miesięczny dochód kształtuje się na poziomie 2.200 zł, które przeznacza na utrzymanie gospodarstwa domowego składającego się trzech osób w gospodarstwie domowym (w tym żona i syn). Jako stałe koszty utrzymania skarżący wskazał 600 zł. Ponadto podniósł, iż ponosi koszty opłat dodatkowy m.in za opał i ubezpieczenie. W tych kosztach nie zostały uwzględnione wydatki na jedzenie i inne niezbędne w bieżącym utrzymaniu wydatki. Odejmując koszty utrzymania od kwoty miesięcznego dochodu w wysokości około 2.200 w rodzinie skarżącego jak słusznie zauważył pozostaje niewielka kwota na osobę w miesiącu około 533 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazana kwota nie jest wystarczająca, aby poczynić oszczędności w celu ustanowienia radcy prawnego, skarżący może jednak partycypować w kosztach postępowania sądowego, które wynoszą 100 zł tj. wpis od skargi kasacyjnej. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym i drugim sentencji postanowienia. O oddaleniu zażalenia w pozostałym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 powołanej ustawy.