II GZ 36/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 848/11 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie przekazania pisma według właściwości w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 848/11 odrzucił skargę J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], w przedmiocie przekazania pisma według właściwości w postępowaniu egzekucyjnym i oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), gdyż wniesiona przez J. S. skarga jest oczywiście bezzasadna. Skarżący bowiem, wbrew pouczeniu zawartemu w postanowieniu organu pierwszej instancji o przysługującym zażaleniu, wniósł skargę do sądu administracyjnego, pomijając tok instancji w zaskarżaniu orzeczenia. J. S. złożył zażalenie (nazwane "skargą na decyzję Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B.") na powyższe postanowienie w części dotyczącej oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wniósł o zmianę tego orzeczenie w zażalonej części i przyznanie mu prawa pomocy w całości. Ponadto wniósł o umożliwienie mu udziału w posiedzeniu celem wykazania zasadności wniesienia skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., a także o ustanowienia adwokata z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, który w szczególności pomoże stronie wykazać, że skarga nie powinna zostać odrzucona przez Sąd pierwszej instancji, gdyż nie zachodzą ku temu podstawy. W uzasadnieniu zażalenia J. S. stwierdził, że nie podziela wykładni zastosowanej przez Sąd o niedopuszczalności jego skargi na akt administracyjny organu pierwszej instancji. Zdaniem wnoszącego zażalenie, w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, że skarga "na pierwszy rzut oka" jest bezzasadna. Podniósł, że istnieje uzasadniona obawa, że został w ten sposób pozbawiony prawa do sądu poprzez zaniechanie merytorycznego rozpoznania skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że na obecnym etapie postępowania przedmiotem badania Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zasadność oddalenia przez Sąd pierwszej instancji wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wobec stwierdzenia przez ten Sąd, że wniesiona przez stronę skarga jest bezzasadna i podlegała odrzuceniu. Poza zakresem orzekania w postępowaniu zażaleniowym jest natomiast kwestia zgodności z prawem samego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi, gdyż to rozstrzygnięcie może być kwestionowane w skardze kasacyjnej, której J. S. dotychczas nie wniósł. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie w zażalonej części odpowiada prawu. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny, co oznacza, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 573). Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (zob. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 247 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., LEX 2011, a także powołane tam orzecznictwo). W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga J. S. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., gdyż została wniesiona na niezaskarżalne postanowienie organu administracji pierwszej instancji. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji był uprawniony do uznania takiej skargi za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., a to z kolei uzasadniało oddalenie wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy na ówczesnym etapie postępowania sądowego. Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w zażaleniu został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu, który, jak to określiła strona, pomoże wykazać, że skarga nie powinna zostać odrzucona przez Sąd pierwszej instancji, gdyż nie zachodzą ku temu podstawy. Wniosek ten został złożony w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji rolą Sądu pierwszej instancji jest ustalenie, czy żądanie to jest nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, mającym na celu ustanowienie adwokata z urzędu, który byłby uprawniony do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu pierwszej instancji odrzucającego skargę. W takim przypadku art. 247 p.p.s.a. nie będzie miał zastosowania, bowiem dopiero w takiej sytuacji oddalenie wniosku z powodów wskazanych w tym przepisie mogłoby pozbawiać stronę prawa do sądu (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 574). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.