II GZ 384/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 100/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 100/14 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W ocenie Sądu I instancji złożone przez [...] dokumenty nie pozwalają na pełna ocenę jego sytuacji finansowej. W tym kontekście WSA podkreślił, że złożone zaświadczenie z dnia 4 marca 2014 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego dotyczyły roku 2012, a skarżący był wzywany do złożenia zaświadczenia za rok 2013. Także złożone zaświadczenie z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w [...] jedynie wskazuje, że skarżący nie figuruje jako dostawca mleka, a więc nie potwierdza ono, że wnioskodawca utrzymuje się z hodowli 4 krów. Sąd I instancji uznał, że nie można ustalić jakie i w jakiej wysokości skarżący osiąga dochody oraz na jaki cel ponosi wydatki. Te zaś wątpliwości powodują, iż nie można dokonać pełnej oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. [...] wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 12 czerwca 2014 r. zaskarżając je w całości oraz domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu podniósł, że żyje na granicy ubóstwa, nie mając poza wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy żadnych innych dochodów. Poza tym skarży wskazał, że jego gospodarstwo rolne jest w podupadłym stanie i nie przynosi praktycznie żadnych dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem, posiada dom o pow. 32 m2, nieruchomość rolną o pow. 7,72 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skarżący wykreślił rubrykę nr 10 wniosku – "Dochody". W uzasadnieniu podniósł, iż posiada "podupadłe" gospodarstwo rolne, zaś dopłaty rolne stanowiły istotną podporę finansową w jego funkcjonowaniu. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 5 marca 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż utrzymuje się z hodowli zwierząt (4 krów), nie sprzedaje żadnych płodów rolnych i nie wydzierżawia gruntów. Podkreślił, że w 2004 i 2005 r. otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, w łącznej wysokości około 30.000 zł. Wnioskodawca oświadczył również, że wydatki jego rodziny związane z niezbędnym utrzymaniem wynoszą około 600 zł miesięcznie. Skarżący, jego żona ani syn nie posiadają rachunków bankowych, lokat, oszczędności pieniężnych. Dodatkowo podniósł, iż leczy się psychiatrycznie, zaś jego żona chodzi o kulach. Do pisma załączył m.in. kopię zaświadczenia z dnia 4.03.2014 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2012 r., kopie zaświadczeń bankowych z dnia 13.02.2014 r. o nieposiadaniu rachunków bankowych, a także kopie zaświadczeń lekarskich. Zarządzeniem z dnia 15 maja 2014 r. wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów: zaświadczenia z odpowiedniego urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnych) za rok 2013, dokumentów (np. faktur, rachunków) potwierdzających, iż otrzymuje dochód ze sprzedaży mleka (posiadanych krów), innych dokumentów, które mogłyby ewentualnie potwierdzić wykazywaną sytuację materialną wnioskodawcy, informacji czy korzysta albo korzystał z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) oraz ewentualne nadesłanie odpisów decyzji przyznających te świadczenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał kopię zaświadczenia z dnia 4.03.2014 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2012 r. (tego samego który nadesłał na wcześniejsze wezwanie); zaświadczenie z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w [...], iż nie figuruje on jako dostawca mleka; zaświadczenie z MOPS w [...], że nie korzystał i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej; dwa zaświadczenia z Banku Spółdzielczego w [...], iż nie posiadał on i jego syn (Dariusz) żadnych rachunków ww. banku oraz, iż rachunek małżonki został zlikwidowany w 2013 r. W ocenie NSA ma racje sąd I instancji, że taki zasób informacji nie daje podstaw do uznania, że skarżący uzasadnił ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że przedstawione przez [...] dokumenty nie pozwalają na pełna ocenę jego sytuacji finansowej. Złożone zaświadczenie z dnia 4 marca 2014 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego dotyczyły roku 2012, a skarżący był wzywany do złożenia zaświadczenia za rok 2013. Także złożone zaświadczenie z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w [...] jedynie wskazuje, że skarżący nie figuruje jako dostawca mleka, a więc nie potwierdza ono, że wnioskodawca utrzymuje się z hodowli 4 krów. Zatem nie można ustalić jakie i w jakiej wysokości skarżący osiąga dochody oraz na jaki cel ponosi wydatki. Te zaś wątpliwości powodują, iż nie można dokonać pełnej oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnoszący zażalenie nie wskazał również żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.