II GZ 399/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 176/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich na rok 2010, z następującym uzasadnieniem. We wniosku o przyznanie prawa pomocy E. S. zadeklarował miesięczne wydatki "na utrzymanie" w wysokości około 1100 zł, w tym: 650 zł – żywność; 160 zł – energia elektryczna; około 150 zł – telefon; 30 zł – woda; 36 - wywóz nieczystości, około 50 zł – leki, 60 zł – koszty korespondencji i przejazdów oraz wydatki na prowadzenie gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 13.900 zł (9.000 zł – nawozy, środki ochrony roślin – 1.000 zł, paliwo – 3.000 zł, nasiona -300 zł, części zamienne – około 600 zł), regulowane sezonowo. Otrzymał on również dopłaty unijne – za rok 2010 w kwocie 21.300 zł. Oświadczył, że obecnie otrzymuje rentę w wysokości 360,00 zł miesięcznie oraz że w okresie 3 ostatnich miesięcy nie sprzedawał płodów rolnych. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 24 ha, dom o powierzchni 60 m2 (wymagający remontu), 8 sztuk bydła, maszyny rolnicze. W okresie trzech ostatnich miesięcy skarżący nie sprzedawał żadnych płodów rolnych ani mleka. Wskazał, że nie otrzymał w roku bieżącym dopłat unijnych, gdyż decyzja Kierownika Biura Powiatowego została uchylona. Dodatkowo zaakcentował, iż zalega z wieloma płatnościami, w tym m.in. hurtowni nawozów mineralnych. Do akt sprawy E. S. dołączył: dokumentację lekarską; wezwanie do zapłaty faktury za dostawę energii elektrycznej na kwotę 270,04 zł; decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z dnia [...] maja 2012 r. o uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. M. z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; wypis z treści lekarza Rzeczoznawcy KRUS; tytuły wykonawcze z tytułu nieopłaconej składki OC na łączną kwotę 847,60 zł; zawiadomienia z dnia 5 czerwca 2012 r. i 3.08.2012 r. o wszczęciu egzekucji na łączną kwotę 2.417,61 zł; postanowienia Komornika Sądowego w Z. z dnia 28 czerwca 2011 r. w sprawie ustalenia kosztów postępowań egzekucyjnych na łączna kwotę 1.133,89 zł. Postanowieniem z 24 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, z wniosku i przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzi 24 ha ziemi, 8 sztuk bydła. Skarżący wykazuje znaczne wydatki na prowadzenie gospodarstwa (9000 zł na nawozy, ok. 1000 zł na środki ochrony, 3000 zł na paliwo, 300 zł na nasiona, 600 zł na części zamienne), co wskazuje na to, że aktywnie prowadzi on działalność rolniczą, a zatem w ocenie Sądu pierwszej instancji, należy również wnioskować, że uzyskuje z tego tytułu dochody. Podkreślił, że samo uchylenie decyzji organu I instancji nie jest równoznaczne z tym, że nie uzyskuje on środków z dopłat. Przedstawione tytuły wykonawcze datowane są na kwiecień i czerwiec 2011 r. Z akt sprawy wprawdzie wynika, że skarżący zalega z częścią płatności, jednak znaczącą ich część reguluje. Zaznaczył, że skarżący wydaje na prowadzenie gospodarstwa rolnego ponad 10000 zł. Ta okoliczność uprawnia do wniosku, że skarżący posiadał dochody, którymi był w stanie przedmiotowe wydatki pokryć i nie generować zadłużenia. Natomiast źródeł ich pochodzenia skarżący nie wykazał. E. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie mu prawa pomocy lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w B. Zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B., iż ten nie dostrzegł "specyfiki" prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną i czasowo niezdolną do pracy, której z tego powodu trudno jest wywiązywać się z obowiązków należytego prowadzenia gospodarstwa. Zarzucił również Sądowi I instancji brak obiektywizmu i bezstronności przy rozpoznaniu jego wniosku. Podważył twierdzenie, że przedstawione przez niego dokumenty nie wystarczają do oceny jego aktualnej sytuacji finansowej. W jego ocenie Sąd pierwszej instancji niesłusznie pominął okoliczności dotyczące zadłużenia strony oraz ponoszonych przez nią wydatków, które wywierają negatywny wpływ na jego sytuację finansową. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji bezzasadnie nie uwzględnił okoliczności, iż w 2010 i 2011 r. strona utraciła plony oraz okoliczności dotyczącej ciężkiego pobicia skarżącego we wrześniu 2011 r. i pobytu w szpitalu, w wyniku czego poniósł on duże straty, gdyż nie mógł kontynuować produkcji i sprzedaży mleka. Podkreślił, że jest osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo rolne, do tego uznaną za czasowo niezdolną do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie E. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu przewidziane w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz.483 ze zm.) nie ma charakteru absolutnego. Może ono podlegać pewnym ograniczeniom. Należy tu wskazać opłaty sądowe oraz tzw. przymus radcowsko – adwokacki. W przypadku jednak, gdyby ograniczenia te zamykały w konkretnej sprawie prawo dostępu do sądu, każdy ma prawo uzyskania zwolnienia od kosztów postępowania oraz uzyskania pomocy profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś wtedy, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przedstawionego przez E. S. opisu stanu majątkowego nie wynika, aby nie mógł on ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi, który wynosi w tej sprawie 200 zł. Podkreślenia wymaga, że skarżący ponosi miesięcznie koszty na utrzymanie ok. 1100 zł. Wydaje on też znaczne środki na utrzymanie gospodarstwa rolnego (ok. 13.500 zł). Zatem nie można uznać w świetle powyższego, że skarżący jest osobą ubogą nie posiadającą środków do życia. Ponadto z akt sprawy wprawdzie wynika, że skarżący zalega z częścią płatności, jednak znaczącą część tych płatności reguluje. Nadto nieuzasadnione są zarzuty braku znajomości przez Sąd pierwszej instancji specyfiki prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd rozstrzyga sprawę na podstawie wiedzy prawniczej, ale też doświadczenia życiowego. Zawarty w uzasadnieniu zażalenia opis wydatków związanych z prowadzeniem 24 hektarowego gospodarstwa, a także przedstawienie zakresu prac tam wykonywanych wskazuje, że E. S. prowadzi poważną działalność rolniczo – produkcyjną. Posiada odpowiednie maszyny rolnicze, stosuje nowoczesne technologie produkcji, wykorzystuje środki ochrony roślin oraz nawozy, otrzymuje wielotysięczne dopłaty bezpośrednie do prowadzonej działalności rolniczej, zatem trudno uznać, że działalność ta nie przynosi mu dochodu. Okoliczność, że skarżący doznał obrażeń głowy w wyniku pobicia (karta informacyjna leczenia szpitalnego), że ma trudności w znalezieniu pracownika do pomocy w gospodarstwie, czy też zniszczenie części plonów na skutek nadmiernych opadów nie zmienia ogólnego obrazu sprawnie funkcjonującego gospodarstwa rolnego. Nie pozwala to na uznanie E. S. za osobę ubogą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia