II GZ 41/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 21 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 869/11 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 21 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 869/11, umorzył postępowanie w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], i oddalił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu I instancji, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a."), bowiem wniesiona przez J. S. skarga jest oczywiście bezzasadna, ze względu na uchylenie zaskarżonego nią postanowienia przez organ administracji II instancji (postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. zostało uchylone przez Ministra Finansów postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r.). Sąd I instancji umorzył postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., ponieważ stało się ono bezprzedmiotowe z innych przyczyn. J. S. złożył zażalenie (nazwane "skargą na decyzję Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B.") na powyższe postanowienie w części dotyczącej oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej części orzeczenia i przyznanie mu prawa pomocy w całości. Ponadto wniósł o umożliwienie mu udziału w posiedzeniu celem wykazania zasadności wniesienia skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., a także o ustanowienie adwokata z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, który w szczególności pomoże mu wykazać, że "skarga nie powinna zostać odrzucona przez Sąd pierwszej instancji, gdyż nie zachodzą ku temu podstawy". W uzasadnieniu zażalenia J. S. stwierdził, że nie podziela wykładni zastosowanej przez Sąd o niedopuszczalności jego skargi na akt administracyjny "organu II instancji". Zdaniem wnoszącego zażalenie, w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, że skarga "na pierwszy rzut oka" jest bezzasadna. Podniósł, że zachodzi uzasadniona obawa, że został w ten sposób pozbawiony prawa do sądu poprzez zaniechanie merytorycznego rozpoznania skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania przedmiotem kontroli zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji jest zasadność oddalenia wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wobec umorzenia przez ten Sąd postępowania, gdyż stało się ono bezprzedmiotowe. Poza zakresem orzekania w niniejszym postępowaniu zażaleniowym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest kwestia zgodności z prawem samego rozstrzygnięcia Sądu I instancji o umorzeniu postępowania. Postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o umorzeniu postępowania w sprawie, jako postanowienie kończące postępowanie, podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego w drodze skargi kasacyjnej (art. 173 § 1 p.p.s.a.). J. S. dotychczas nie wniósł skargi kasacyjnej na powyższe postanowienie Sądu I instancji. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej ustawodawca uzależnił od dwóch przesłanek, spośród których pierwsza musi być spełniona a druga nie może wystąpić. Pierwszą z przesłanek reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny, co oznacza, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 573). W niniejszej sprawie Skarżący zaskarżył do Sądu postanowienie organu I instancji, które zostało uchylone przez organ odwoławczy. Sąd I instancji umorzył postępowanie ze względu na jego bezprzedmiotowość. W tej sytuacji Sąd I instancji był uprawniony do uznania takiej skargi za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., a to z kolei uzasadniało oddalenie wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy na ówczesnym etapie postępowania sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie podlega oddaleniu ze względu, iż nieuzasadnionym było przyznanie prawa pomocy w postępowaniu, które zostało umorzone przez Sąd I instancji na podstawie art. 161 § 1 pkt 3. Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w zażaleniu strona wniosła o ustanowienia adwokata z urzędu, który pomoże wykazać, że postępowanie nie powinno zostać umorzone przez Sąd I instancji, gdyż nie zachodzą ku temu podstawy. Wniosek ten został złożony w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji rolą Sądu I instancji jest ustalenie, czy żądanie to jest nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, mającym na celu ustanowienie adwokata z urzędu, który byłby uprawniony do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu I instancji umarzającego postępowanie. W takim przypadku art. 247 p.p.s.a. nie będzie miał zastosowania, bowiem dopiero w takiej sytuacji oddalenie wniosku z powodów wskazanych w tym przepisie mogłoby pozbawiać stronę prawa do sądu (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 574). Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.