II GZ 423/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 7 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 13/15 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Ł. na decyzję Zarządu Województwa Ś. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu całości dofinansowania ze środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 7 maja 2015 r. oddalił wniosek G. Ł. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Z. Województwa Ś. z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie zwrotu całości dofinansowania ze środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu Państwa wraz z odsetkami. Skarżący G. Ł. wnosząc wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów wpisu sądowego od złożonej skargi wskazał, że ma skromny majątek, a środki finansowe jakimi dysponuje w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki życia codziennego (czynsz, media, podstawowe potrzeby życiowe). W gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną z którą posiada rozdzielność majątkową oraz synem (lat 14). Posiadany przez skarżącego majątek składa się z nieruchomości – domu oraz nieruchomości rolnej – zabezpieczonej wpisem dłużnika w księdze wieczystej, zaś dochody skarżącego są objęte zabezpieczeniem komorniczym. Skarżący został zobowiązany przez Sąd I instancji do przedstawienia dodatkowych dokumentów obrazujących wysokość dochodów jego oraz małżonki, wykaz kont bankowych i innych szczegółowo wymienionych w zarządzeniu z dnia [...] lutego 2015 r. dokumentów. Na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że jego jedynym źródłem dochodów jest prowadzona działalność pod nazwą Poradnia Lekarza Rodzinnego, przedłożył umowę majątkową małżeńską, zeznanie PIT 26L za 2013 r., kserokopię zajęcia wierzytelności, zawiadomienie o wypisie do hipoteki oraz ksero dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki Mercedes – Benz 240 E z 1998 r. Nadto oświadczył, że nie może przedstawić dochodów dot. 2014 r., gdyż biuro rachunkowe nie sporządziło zeznania za ten rok. Pozostałych dokumentów wskazanych przez Sąd I instancji skarżący nie dostarczył. Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek G. Ł.. W terminie do złożenia sprzeciwu skarżący złożył wniosek o przedłużenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia [...] marca 2015 r. ewentualnie o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków dotyczących zaistnienia przesłanek przyznania prawo pomocy. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżący poinformował, że nie mieszka razem z żoną, tym samym nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Żona utrzymuje się sama, natomiast skarżący płaci alimenty w wysokości 600 zł na syna oraz opłaca jego szkołę (120 zł) oraz zakupuje ubrania, podręczniki i pokrywa koszty wypoczynku letniego oraz zimowego. Reasumując skarżący wskazał, że koszty i wydatki jakie ponosi nie pozwalają mu na uregulowanie wpisu sądowego. Do pisma skarżący załączył PIT 36L za 2014 r., z którego wynika, że osiągnięty przez skarżącego w 2014 r. dochód wyniósł 23 103, 20 zł, tj. 1926,27 zł miesięcznie oraz zaświadczenie z wydziału komunikacji, że jest właścicielem samochodu osobowego Mercedes Benz z 1998 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając wniosek skarżącego wskazał, iż został on potraktowany jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2015 r. Odnosząc się do opisanej przez skarżącego sytuacji materialnej i życiowej Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawo pomocy. Skarżący nie wykonał w całości ciążącego na nim obowiązku przedstawienia wszelkiej dokumentacji obrazującej sytuację majątkową zarówno jego oraz żony. W tej kwestii nie ma też znaczenia zawarta między małżonkami umowa o rozdzielności majątkowej czy też fakt, iż małżonkowie nie mieszkają razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Nadto Sąd wskazał, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód i sądowe orzeczenie separacji. Reasumując, skarżący nieujawniając sytuacji majątkowej żony, nie pozwala na całościową ocenę jego sytuacji materialnej, która pozwoliłaby Sądowi w pełni zweryfikować sytuację finansową skarżącego i jego możliwości płatniczych. G. Ł. pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. złożył zażalenie na powyższe orzeczenie Sądu I instancji, w którym ponownie wniósł o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków dotyczących zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów postępowania w sprawie, ewentualnie o przedłużenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu I instancji. Do wniosku skarżący załączył PIT 37 za rok 2014 żony Ewy P. Ł.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wystarczające, gdyż skarżący nie przedstawił wszystkich informacji dotyczących utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący był wzywany do przedstawienia wyciągu bankowego, zaświadczenia o dochodach, rachunków obrazujących utrzymanie gospodarstwa domowego oraz siebie, jednakże pomimo wezwań Sądu I instancji nie przysłał odpowiednich dokumentów, które obrazowałyby jak twierdzi skarżący jego trudną sytuację materialną. Samo oświadczenie skarżącego, że pozostaje w sytuacji, która nie pozwala mu na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, nie daje podstaw ku temu aby przyznać prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.