II GZ 441/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 388/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. zaskarżonym postanowieniem z 17 października 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 388/12, odmówił K. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący w dniu 17 lipca 2012 r., (data wpływu do WSA k. 39 akt sądowych), złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że pozostaje na utrzymaniu matki, |z którą wspólnie zamieszkuje, a której jedynym dochodem jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.116,80 zł. Nadto ma poważne problemy zdrowotne, orzeczoną niepełnosprawność, od dnia [...] listopada 2005 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Sz. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazał także, że nie otrzymał dotąd propozycji pracy i korzysta z pomocy społecznej. W oświadczeniu majątkowym wnioskodawca podał, że posiada nieruchomości: w S. o pow. [...] i [...] m2 oraz w K. o pow. [...] (ruina), a także nieruchomość rolną o pow. [...] ha (łąki podmokłe). Wnioskodawca wyjaśnił, że wskazane nieruchomości są w złym stanie technicznym, nie nadają się do zamieszkania ani do prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Objęte są egzekucją komorniczą. Na licytację nie ma chętnych. Ponadto skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów, ani też nie prowadzi działalności rolniczej. Do wniosku skarżący załączył: kopię karty bezrobotnego (ostatnia wizyta w urzędzie pracy [...] czerwca 2012 r.), kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2009 r. WSA w Sz. wezwaniem z 24 lipca 2012 r. (k. 48 akt sądowych) zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i możliwości finansowe w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, w tym: - aktualne zaświadczenie z MOPS czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, czy ubiegał się o jej przyznanie w 2012 r., lub kopii decyzji wydanych w 2012 r. w kwestii pomocy społecznej; - aktualne orzeczenie o stanie zdrowia skarżącego i stopniu niepełnosprawności, - kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego za 2012 r.; - dokumenty potwierdzające prowadzenie nadal egzekucji z posiadanych nieruchomości; - dokument potwierdzający wysokość otrzymywanej przez matkę skarżącego emerytury; - dokumenty potwierdzające wysokość wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich dwóch miesięcy; - zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potwierdzające, że skarżący nie otrzymuje dopłat unijnych; - wyciągi z posiadanych przez skarżącego i jego matkę rachunków bankowych z ich stanem za okres od [...] czerwca 2012 r. do [...] lipca 2012 r. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że od dnia [...] sierpnia 2012 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim i w związku z powyższym nie może wykonać powyższego wezwania. Jednocześnie poinformował, że zobowiązanie Sądu wykona po upływie zwolnienia lekarskiego, tj. po dniu [...] września 2012 r. Do pisma dołączył zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz zaświadczenie nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. o niezdolności do wykonywania czynności sądowych. Skarżący żądanych przez Sąd dokumentów nie przedłożył. Referendarz sądowy postanowieniem z 17 września 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia odmówił K. K. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżący mimo wezwania do przedstawienia dokumentów obrazujących jego sytuację materialną nie przedłożył pełnej dokumentacji o którą był wyzwany. Powołał się na zaświadczenie lekarskie o niezdolności do wykonywania czynności sądowych, która miała trwać do [...] września 2012 r. Jednocześnie skarżący zobowiązał się do nadesłania określonych dokumentów po tym dniu. Do dnia wydania niniejszego postanowienia nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów ani oświadczeń, nie złożył także wniosku o przedłużenie terminu na wykonanie wezwania. Zdaniem Sądu, do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Sąd podniósł, że do dnia wydania niniejszego postanowienia nie wpłynęły do akt wszystkie dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 24 lipca 2012 r. W związku z powyższym, Sąd I instancji nie mógł dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych, wobec braku możliwości weryfikacji złożonych przez skarżącego. Sąd I instancji podkreślił, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie K. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podtrzymał swoje stanowisko odnośnie swojej trudnej sytuacji finansowej i związaną z tym niemożnością poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazał również, że w sposób wiarygodny i pełny udokumentował swoją sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z punktu widzenia art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby K. K. nie był w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że decydujące znaczenie dla oceny sytuacji materialnej skarżącego mają jego oświadczenia odnośnie sytuacji finansowej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na gruncie tej sprawy, co istotne skarżący pismem z dnia 24 lipca 2012 r., został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Mimo wezwania, skarżący nie przedstawił wszystkich istotnych elementów składających się na jego sytuację materialną. Należy zauważyć, że skarżący nie wykonał wezwania Sądu z 24 lipca 2012 r., powołując się przy tym na zaświadczenie lekarskie o niezdolności do wykonywania czynności sądowych, która miała trwać do [...] września 2012 r. Jednocześnie pismem z [...] sierpnia 2012 r., (k. 50 akt sądowych) zobowiązał się do nadesłania żądanych przez Sąd dokumentów. Skarżący do dnia wydania zaskarżonego postanowienia przez Sąd I instancji nie przedłożył żadnych dokumentów ani oświadczeń obrazujących jego sytuację materialną. W związku z powyższym, Sąd I instancji nie mógł dokonać kompleksowej oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych oraz kwestii ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie wskazał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego trudnej sytuacji materialnej jedynie w oparciu o wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz załączone doń dokumenty nie mogły być uznane za dowody w wystarczającym stopniu obrazujące rzeczywistą sytuację materialną K. K. Powyższe okoliczności, Sąd I instancji, trafnie ocenił jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy dodać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie w całości wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego wnioskodawcy wzywa się go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - o uzupełnienie wniosku o dokumenty źródłowe. Z kolei w sytuacji, gdy tak wezwany wnioskodawca uchyla się od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie, nie prowadzi się w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. W interesie wnioskodawcy leży wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, na co trafnie zwrócił uwagę WSA w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślenia wymaga, że wnoszący zażalenie, skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności nieznanych WSA oraz żądanych przez Sąd I instancji dokumentów oraz oświadczeń, które mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.