II GZ 465/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 24 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 1119/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 24 lutego 2016 r. (sygn. akt III SA/Lu 1119/15) w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, odmówił skarżącemu przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a źródłem utrzymania obojga jest emerytura matki skarżącego w kwocie 840,66 zł netto. Skarżący od dnia [...] listopada 2015 r. został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych (zaświadczenie urzędu pracy z dnia [...] listopada 2015 r.). Ponadto obecnie odbywa karę jednego roku pozbawienia wolności w formie dozoru elektronicznego. W urzędowym formularzu skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim jeszcze dwoje niepełnoletnich dzieci, jednak z pisma pełnomocnika skarżącego z [...] października 2015 r. wynikało, że dzieci skarżącego zamieszkują ze swoimi matkami. Skarżący posiada znaczne zaległości w płaceniu alimentów (40.283,33 zł). We wniosku podał również, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza została wyrejestrowana [...] września 2015 r. Wykazał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych (oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Ze złożonych przez skarżącego dokumentów wynikało, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z matką i obydwoje utrzymywali się z jej emerytury w wysokości 840,66 zł netto miesięcznie. Koszty utrzymania nieruchomości zamieszkiwanej przez skarżącego i jego matkę, bez uwzględnienia kosztów podatku od nieruchomości (35 zł rocznie) i zakupu opału (ok. 2.000 zł rocznie), wyniosły od 529,90 zł do 629,90 zł miesięcznie (energia elektryczna 50 zł, wywóz śmieci 30 zł, abonament TV 49,90 zł, bieżące naprawy konieczne 100–200 zł, rata kredytu na konieczny remont nieruchomości zaciągniętego w Santander Consumer Bank 300 zł). Ponadto z wyciągu z rachunku bankowego matki skarżącego wynikało, że spłaca ona ratę kredytu w kwocie 182,86 zł miesięcznie zaciągniętego w SKOK. Łączne miesięczne wydatki na wskazane powyżej koszty utrzymania nieruchomości i spłaty rat kredytowych wynoszą łącznie ok. 712,76 zł – 812,76 zł. Z powyższego wynika, że na bieżące utrzymanie skarżącemu i jego matce pozostaje kwota od 127,90 zł do 27, 90 zł. W ocenie Sądu, informacje te budziły wątpliwości, czy skarżący rzeczywiście przedstawił w pełni sytuację materialną swoją i rodziny. Zaspokojenie podstawowych, bieżących potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, konieczne przejazdy, wymaga bowiem znacznie większych środków niż zadeklarowane przez skarżącego. Powyższe okoliczności budzą uzasadnione podejrzenia co do wiarygodności złożonych przez skarżącego oświadczeń i mogą wskazywać na istnienie innych źródeł dochodu, których skarżący nie chce ujawnić. WSA wskazał, że pełnomocnik skarżącego pismem z [...] listopada 2015 r. został wezwany do złożenia oświadczenia skarżącego wyjaśniającego skąd czerpie środki finansowe na ponoszenie stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego takich jak wyżywienie, środki czystości i higieny, zakup odzieży, skoro niemal całość świadczenia matki skarżącego pochłaniają koszty utrzymania domu oraz do złożenia dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość tych środków. W piśmie z [...] grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył jedynie, że wszelkie koszty skarżący zredukował do minimum, bowiem jedynym dochodem w gospodarstwie domowym skarżącego pozostaje emerytura jego matki. Brak współpracy skarżącego przy wiarygodnym ustaleniu jego rzeczywistych możliwości finansowych ujawnił się również w odniesieniu do kwestii kont bankowych. Skarżący nie złożył bowiem żadnych wyciągów z rachunków, czy kont bankowych. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego zadeklarował, że według oświadczenia skarżącego nie posiada on żadnych rachunków bankowych, ani ich nie posiadał w okresie wcześniejszym, dołączając jednocześnie pismo z [...] z [...] czerwca 2015 r., o zamknięciu pięciu rachunków skarżącego jeszcze w 2013 r. W ocenie Sadu twierdzenie, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą nie posiadał żadnego rachunku bankowego, tym bardziej, że jak wynika z pisma Alior Banku skarżący posiadał tylko w tym banku pięć rachunków (w tym co najmniej cztery rachunki walutowe), budzi wątpliwości. W konsekwencji, Sąd nie miał możliwości zweryfikowania dokonywanych przez stronę operacji finansowych i przepływu środków w związku z prowadzoną działalności gospodarczą. W wyniku analizy oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów, należało uznać, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący. Skarżący nie nadesłał części żądanych dokumentów, nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości, przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, w sposób nie odpowiadający rzeczywistości. W tej sytuacji nie można przyjąć, aby skarżący skutecznie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. G. G. wniósł zażalenie na postanowienie z 24 lutego 2016 r., zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione okolicznościami sprawy przyjęcie, że skarżący nie wykazał przesłanek określonych w naruszonym przepisie i posiada możliwości finansowe na poniesienie kosztów sądowych, w tym opłaty od skargi, podczas gdy skarżący pozostaje bez zatrudnienia, bez dochodów, zaś z obciążeniami alimentacyjnymi i zobowiązaniami wynikającymi z toczących się postępowań administracyjnych z tytułu prowadzenia gier na automatach poza kasynem gry, o których Sąd orzekający posiada wiedzę z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Sąd pierwszej instancji odmówił G. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie wskazał, że wnioskodawca nie przedstawił w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 oraz 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a. referendarz sądowy pismem z 4 listopada 2015 r. wezwał skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień. Skarżący wykonał wezwanie jedynie częściowo. Nie dostarczył m.in. żadnych wyciągów z rachunków, czy kont bankowych, natomiast jego wyjaśnienia o nieposiadaniu rachunków bankowych nie były wiarygodnie. Stwierdzić zatem należy, że G. G., ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, nie przedstawił Sądowi wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Oznacza to, że nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca wiedział, jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to ich nie przedstawił. Z uwagi na brak dokumentów obrazujących w pełni sytuację majątkową skarżącego, WSA nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.