II GZ 467/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1445/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1445/12, odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia rentowego i dochodów z gospodarstwa w łącznej wysokości około 780 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni ok. 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 8,29 ha. Nie posiada zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Do wniosku załączył decyzję w sprawie ustalenia renty w wysokości 498,72 zł oraz zaświadczenie o dochodowości rocznej z gospodarstwa rolnego za 2010 r. która wyniosła 3 347,52 zł. W związku z tym, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych referendarz sądowy zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. wezwał skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. i [...] września 2012 r. (data złożenia) skarżący złożył oświadczenie, w którym wskazał, że rocznie ponosi wydatki w łącznej wysokości 32.400 zł (średnio miesięcznie 2700 zł), na które składają się: podatek – 50 zł, gaz do kuchni – 600 zł, energia elektryczna – 2400 zł, telefon i Internet – 1300 zł, ubezpieczenie samochodu, ciągnika i budynków – 1000 zł, opał na zimę – 9600 zł, paliwo - 3000 zł, nawozy i środki ochrony roślin – 5000 zł, ubranie – 500 zł, wyżywienie – 2400 zł, opłata czesnego – 3500 zł, abonament za TV – 450 zł, leki – 600 zł, remonty w budynku – 500 zł, naprawa sprzętu – 1000 zł, smary i oleje do maszyn – 500 zł. Podał, że otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych oraz stypendia w łącznej wysokości 2250 zł za pięć miesięcy (marzec-lipiec) 2012 r. Do pisma załączył dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki, wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 lutego do maja 2012 r., informacje o uzyskiwanych stypendiach. Postanowieniem z dnia 12 września 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w W. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, gdyż złożone przez niego oświadczenia są niejasne, nierzetelne i wewnętrznie sprzeczne przez co ich wiarygodność budzi uzasadnione wątpliwości. Podkreślił, że wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków (32.400 zł rocznie), po uwzględnieniu uzyskiwanych stypendiów oraz dopłat do gruntów rolnych przekracza wysokość deklarowanych przez skarżącego dochodów o ponad 10.000 zł. Skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób finansuje te różnicę pomiędzy dochodami a wydatkami. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania w formularzu i dodatkowym wezwaniu uniemożliwia dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia pełnomocnika. Zażalenie na to postanowienie złożył W. S. wnosząc o uchylenie postanowienia z dnia 24 października 2012 r. i zmianę decyzji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Jednocześnie poinformował, że nie zgadza się z uzasadnieniem postanowienia, a różnicę między wydatkami a dochodem przedstawionym w piśmie wyjaśniającym nie finansuje, "bo żeby wziąć kredyt trzeba mieć odpowiednio wysoki dochód i dwóch poręczycieli potem ten kredyt trzeba spłacić". Podniósł również, że do skorzystania z pomocy społecznej dochód jego jest za duży. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu przewidziane w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz.483 ze zm.) nie ma charakteru absolutnego. Może ono podlegać pewnym ograniczeniom. Należy tu wskazać opłaty sądowe oraz tzw. przymus radcowsko – adwokacki. W przypadku jednak, gdyby ograniczenia te zamykały w konkretnej sprawie prawo dostępu do sądu, każdy ma prawo uzyskania zwolnienia od kosztów postępowania oraz uzyskania pomocy profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływana jako: p.p.s.a., zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy przyznane w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powołanego przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić realizację prawa do sądu osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych, przy braku środków finansowych potrzebnych na poniesienie należnych kosztów sądowych. Prawo to jest wyjątkiem, zatem jego udzielenie powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przenosząc ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wszechstronnie ocenił sytuację skarżącego uwzględniając wszystkie podane przez skarżącego dochody i koszty. Działania Sądu I instancji w niniejszej sprawie były prawidłowe, a wydane orzeczenie pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa dotyczącymi przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy zobowiązał skarżącego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedstawienia wskazanych w wezwaniu informacji, co nie zostało wykonane w sposób pełny z należytą starannością. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej, bowiem nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich 6 miesięcy, a tylko z 4 miesięcy (luty-maj), odpisów zeznań podatkowych lub zaświadczenia o wysokości dochodów za 2011 r., ponadto nie udzielił pełnej odpowiedzi na postawione w wezwaniu pytania. Ponadto nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w szczególności w przypadku znacznej różnicy pomiędzy ponoszonymi rocznie kosztami w wysokości 32.400 złotych, a uzyskiwanymi dochodami rocznie 9360 złotych (dochód ze świadczenia rentowego i z gospodarstwa rolnego wpisany w rubryce 10 formularza PPF). Skarżący nie wyjaśnił z jakich środków finansuje tę różnicę. Rzeczą skarżącego było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych co do sytuacji majątkowej. Tymczasem przedstawił on dokumenty wybiórczo, przedkładając jedynie te, które świadczą o wydatkach, pomijając źródła dochodu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd prawidłowo ocenił ten materiał dowodowy, który został zebrany w przeprowadzonym postępowaniu. Ponadto stwierdzić należy, że z przedstawionego przez skarżącego opisu stanu majątkowego nie wynika, aby nie mógł on ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi, który wynosi w tej sprawie 100 zł. Podkreślenia wymaga, że skarżący ponosi miesięcznie koszty na utrzymanie ok. 2700 zł, w tym znaczną część tych środków wydaje na utrzymanie gospodarstwa rolnego. Zatem nie można uznać w świetle powyższego, że skarżący jest osobą ubogą nie posiadającą środków do życia. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.