II GZ 492/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1204/12 w zakresie odmowy wyłączenia referendarza w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. w przedmiocie płatności obszarowych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 2 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił wyłączenia referendarza S. M. od rozpoznania sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. w przedmiocie płatności obszarowych. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. S. M. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w P. odmówił skarżącemu R. P. przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia z dnia 27 maja 2013 r. wnioskodawca zażądał między innymi wyłączenia referendarza, albowiem – w jego ocenie – zachodzą wątpliwości co do jego bezstronności. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wywiódł, iż referendarz powinien zwrócić się do Agencji Nieruchomości Rolnych w P. z zapytaniem, dlaczego odebrała stronie dzierżawione przez niego grunty rolne oraz ile pieniędzy tytułem zaległego czynszu żąda od skarżącego - w celu uzyskania informacji, że wnioskodawca rzeczywiście jest zadłużony bez swojej winy na kilkaset tysięcy złotych i został bezprawnie pozbawiony posiadania gruntów rolnych. Obecnie skarżący jest osobą bezdomną i musi utrzymywać się z żebractwa ulicznego. Do akt niniejszej sprawy dołączono oświadczenie referendarza S. M. z dnia 1 lipca 2013 r., w którym wskazał, że brak jest podstaw do jego wyłączenia z rozpoznawania tej sprawy w oparciu o art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). oraz art. 19 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu, iż w świetle art. 19 nie może stanowić przesłanki wyłączenia referendarza od udziału w sprawie samo stwierdzenie wnioskodawcy, że – w jego ocenie – zachodzą wątpliwości co do jego bezstronności, bez wskazania przezeń na okoliczności, w których stanowisko to znajdowałoby uzasadnienie. Podstawą dla przyjęcia zasadności rozpoznawanego wniosku nie stanowią okoliczności, na które wskazał skarżący, a które mogłyby się raczej odnosić do meritum sprawy. Wyjaśniono, że wniosek o wyłączenie referendarza mogą uzasadniać jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, takich zaś przyczyn skarżący nie powołał. Sąd I instancji stwierdził, że nie zachodziły również przyczyny powodujące wyłączenie referendarza z mocy ustawy zgodnie z art. 18 p.p.s.a Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 18 § 1 p.p.s.a. z mocy ustawy sędzia jest wyłączony w sprawach: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a. (określającym tzw. względne przesłanki wyłączenia), niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przy czym należy podkreślić, że powołane wyżej przepisy stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego (art. 24 § 1 p.p.s.a.). W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02). W przedmiotowej sprawie podnoszone przez stronę argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy, ani też nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego z mocy art. 19 p.p.s.a. Samo twierdzenie skarżącego, iż zachodzą wątpliwości co do bezstronności referendarza, jest subiektywnym odczuciem, które nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego od orzekania. Należy również podnieść, że skarżący w rozpatrywanym zażaleniu nie przedstawił żadnych dowodów stanowiących poparcie podnoszonych przez niego zarzutów natomiast wskazał, iż: "S. M. podlega wyłączeniu, gdyż totalnie mnie szykanuje, a ponadto podał nieprawdę twierdząc, że ja jako osoba bezrobotna i żyjąca z żebractwa jestem według tego Referendarza osobą zamożną zdolną pokryć m.in. koszty sądowe – osoba ta kpi ze mnie i mojego ubóstwa zatem podlega wyłączeniu". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy, którego przedmiotowy wniosek dotyczył, złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy (karta nr 44 - akt sądowych). Wskazać należy, że prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, zatem Sąd I instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.