II GZ 596/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 28 sierpnia 2013 r. sygn. akt III SA/Po 659/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 5 kwietnia 2012 r. Nr [..] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące włączenia dowodu do sprawy z wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 659/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił przyznania skarżącemu R. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 5 kwietnia 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z 4 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 29 listopada 2012 r., sygn. II GZ 417/12 oddalił zażalenie strony skarżącej na to postanowienie. Następnie WSA zauważył, że postanowieniem z 26 kwietnia 2013 r. skarga R. P. została odrzucona. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w okolicznościach sprawy wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został już rozstrzygnięty prawomocnym postanowieniem Sądu, dlatego przy rozpatrywaniu ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy należało ustalić, czy po wydaniu przez Sąd prawomocnego orzeczenia z 4 września 2012 r. nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie stronie prawa pomocy. Sąd stwierdził, że analiza znajdujących się w aktach sprawy dwóch formularzy PPF, pozwala stwierdzić, że sytuacja majątkowa strony skarżącej nie uległa zmianie. Co więcej, skarżący ponownie nie przedstawił rzetelnie (za pomocą stosownych dokumentów) swojej sytuacji majątkowej. Podobnie jak w dacie orzekania przez Sąd w dniu 4 września 2012 r., wnioskodawca powołał się enigmatycznie na brak jakichkolwiek środków finansowych i majątku, wskazując, że utrzymuje się z żebractwa. R. P. złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia, jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Zdaniem skarżącego Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy pominął wpisanie go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne. Stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z powołanym przepisem postanowienia prawomocne, wydane w toku sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. Określenie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. oznacza wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają korektę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Postępowanie incydentalne dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które poprzednio były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, nietrafnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności, które wymagały zbadania przez ten Sąd i których zaistnienie mogło mieć wpływ na ewentualne przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Przede wszystkim należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął okoliczności związane z wpisem skarżącego do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Taką informację skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym złożonym po doręczeniu mu postanowienia o odrzucenia skargi (karta 82). Sąd pierwszej instancji rozważając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy, powinien był zbadać, czy skarżący rzeczywiście w takim rejestrze został ujęty, a jeżeli tak, to czy ta okoliczność jest dostateczną podstawą do oceny obecnych możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika. Jest to nowa okoliczność, która nie została przez Sąd w ogóle rozważona, a która może mieć istotne znaczenie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieuwzględnienie przez Sąd wspomnianej okoliczności a co za tym idzie oparcie rozważań na twierdzeniu, że po wydaniu postanowienia z 4 września 2012 r. nie nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie stronie prawa pomocy świadczy o niepełnej ocenie wniosku skarżącego. Rozważając kwestię przyznania skarżącemu prawa pomocy Sąd pierwszej instancji powinien także uwzględnić, że wniosek R. P. został złożony w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 26 kwietnia 2013 r. odrzucającego skargę R. P. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 5 kwietnia 2012 r. Sąd powinien w związku z tym mieć na uwadze, że odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego może oznaczać pozbawienie skarżącego prawa do sądu (art. 45 ust.1 Konstytucji RP) Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 z związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.