II GZ 634/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 5 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 212/13 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. W. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił F. W. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 10 maja 2013 r. skarżący F. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. WSA w G. uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że przy dokonaniu oceny miał na uwadze oświadczenia wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 8 maja 2013 r. oraz przedłożone dokumenty źródłowe (odpisy: zeznania podatkowego PIT-36 za 2012 r., informacji PIT-8C i PIT-11 za 2012 r., potwierdzenia wpłaty na konto urzędu skarbowego, umowy rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego z dnia 16 kwietnia 2012 r., aneksu do ww. umowy z dnia 20 kwietnia 2012 r., załącznika do umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2012 r., umowy o ustanowieniu kaucji z dnia 20 kwietnia 2012 r., oświadczenia o złożeniu kaucji, harmonogramu spłat z dnia 13 sierpnia 2012 r., wyciągów z rachunku bankowego, decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. o ustaleniu prawa do renty na dalszy okres, decyzji z dnia [...] i [...] marca 2013 r. o waloryzacji emerytury, potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia, pisma wnioskodawcy do ubezpieczyciela z dnia 3 marca 2013 r., pisma ubezpieczyciela z dnia 18 marca 2013 r., wezwania do zapłaty z dnia 6 grudnia 2012 r., dowodów obrazujących wysokość składki na ubezpieczenie, terminarza spłaty pożyczki, umowy pożyczki gotówkowej z dnia 12 lipca 2012 r., dowodów obrazujących wysokość opłat za gaz, prąd, wodę i odprowadzanie ścieków, usuwanie nieczystości, decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r., decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012, dokumentacji medycznej, dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy). Z ww. dokumentów źródłowych Sąd wywiódł, że wnioskodawca otrzymuje emeryturę w wysokości 2.690,95 zł netto, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, która pobiera emeryturę w wysokości 1.610,24 zł netto. Małżonkowie nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Ich majątek stanowią nieruchomość gruntowa o obszarze 1.005 m2 zabudowana domem o powierzchni 157,60 m2 oraz samochód (rok produkcji 1998) o wartości około 6.000 zł, nadto wnioskodawca dzierżawi grunty rolne o łącznym obszarze 4,84 ha. Z tego tytułu otrzymał na konto 26 marca 2013 r. płatności z ARiMR w kwocie 3.559,02 zł. W maju 2013 r. wnioskodawca spłacił ostatnią ratę (w kwocie 192,67 zł) zaciągniętej w lipcu 2012 r. pożyczki gotówkowej. Aktualnie spłaca kredyt zaciągnięty w kwietniu 2012 r. na zakup i montaż kolektorów słonecznych z dotacją NFOŚiGW, którego miesięczna rata kształtuje się na poziomie 160–170 zł (w czerwcu 2013 r. stanowi kwotę 163,49 zł). Saldo zadłużenia z tego tytułu wynosi aktualnie 4.346,36 zł. Do koniecznych i udokumentowanych wydatków małżonków Sąd I instancji zaliczył: opłaty za media (gaz, prąd, wodę i odprowadzanie śmieci oraz usuwanie nieczystości) w średniej miesięcznej wysokości 319 zł, składki na ubezpieczenie w wysokości 225 zł (płatne co trzy miesiące) oraz podatek od nieruchomości w wysokości 141 zł (kwartalnie). Nadto, jak wskazał wnioskodawca, ponoszą oni wydatki w wysokości około 150 zł miesięcznie na zakup leków, których nie mogą udokumentować. Podsumowując WSA w G. wskazał, że konieczne wydatki ponoszone przez małżonków (na spłatę kredytu, zakup leków, uiszczenie opłat za media, należnych składek na ubezpieczenie i podatku od nieruchomości) stanowią łącznie kwotę 756 zł. Oznacza to, że co miesiąc pozostaje im kwota 3.545,19 zł, którą mogą swobodnie dysponować, przeznaczając na wyżywienie i inne potrzeby. Mając na uwadze, że ta kwota wielokrotnie przewyższa wysokość należnego w sprawie wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł), Sąd I instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie ma możliwości finansowych poniesienia tej opłaty sądowej, a w konsekwencji nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do okoliczności, że wydatki skarżącego związane z leczeniem są wyższe niż 150 zł (którą to kwotę wskazał sam skarżący), WSA stwierdził, że okoliczność ta nie została w żaden sposób udowodniona ani nawet uprawdopodobniona. Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów mogących potwierdzić wydatki w wyższej kwocie, nie wskazał również wysokości tych wydatków. Powołał się na przedłożoną kartę leczenia szpitalnego, w której wskazano leki, które powinien zażywać. Jednakże ww. karta leczenia szpitalnego stwierdza, że skarżący przebywał w szpitalu od [...] do [...] kwietnia 2011 r. Lekarz stwierdził, że w chwili obecnej nie ma wskazań do rozszerzenia diagnostyki a pacjent w dobrym stanie został wypisany do leczenia ambulatoryjnego. Ponadto zalecono przyjmowanie czterech rodzajów leków po jednym opakowaniu. Skarżący nie przedstawił aktualnych zaświadczeń czy zaleceń lekarskich mogących potwierdzić, że dalej przyjmuje wskazane leki a w ocenie WSA poniesiony ponad dwa lata temu wydatek na zakup czterech opakowań leków pozostaje bez wpływu na bieżącą sytuację finansową skarżącego. Sąd zwrócił też uwagę, że w postępowaniu skarżącego reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. Uznając, że korzystanie z usług adwokata zazwyczaj wiąże się z ponoszeniem przez mocodawcę kosztów, Sąd I instancji stwierdził, iż okoliczność ta potwierdza dobrą sytuację finansową skarżącego. Na marginesie WSA zaznaczył, że Kierownik ARiMR decyzjami, od których odwołania skarżący złożył z uchybieniem terminu, przyznał mu płatności odpowiednio w kwocie 3.730,74 zł za 2009 r., 3.902,51 zł za 2010 r. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł F. W. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. W uzasadnieniu zażalenia podniósł m.in., że ustalenie Sądu, jakoby wydatki skarżącego i jego żony związane z leczeniem obejmowały kwotę 150 zł związaną w zakupem lekarstw, było nieprawidłowe. WSA zarzucono, że nie wziął pod uwagę okoliczności znanej mu z urzędu, iż skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów również w innych trzech sprawach. Ponadto w ocenie skarżącego fakt korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie powinien mieć wpływu na ocenę bieżącej sytuacji finansowej skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie – tak stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Instytucja ta znana również pod nazwą "prawo ubogich" zapewnia osobie znajdującej się w trudnych warunkach materialnych możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem mimo braku środków finansowych koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa na wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ustalenia Sądu I instancji co do sytuacji majątkowej skarżącego i przyjęcia, że uiszczenie przez niego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu jego i jego rodziny. Biorąc pod uwagę, że status finansowo-bytowy skarżącego i jego żony jest pewny i stabilny - posiadają stałe dochody, które osiągają z tytułu emerytur (skarżący w wysokości 2.690,95 zł, a prowadząca z nim gospodarstwo domowe żona w wysokości 1.610,24 zł) - nie można stwierdzić, iż znajdują się w niedostatku. Posiadają dom, działkę, samochód. Już same te okoliczności nie pozwalają uznać skarżącego za osobę ubogą, gdyż, co należy jeszcze raz podkreślić, za takie osoby uważa się np. bezrobotnych, którzy zostali pozbawieni prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu. Analizując oświadczenia i dokumenty skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił zarówno kwotę przeznaczaną na zaspokojenie koniecznych potrzeb związanych z utrzymaniem jak i jej wpływ na ogólną miesięczną sytuację finansową skarżącego i jego rodziny, uwzględniając w tym zakresie dane przedstawione przez F. W. W związku z tym za niezrozumiały należy uznać zarzut zażalenia, że Sąd I instancji błędnie ustalił, iż wydatki skarżącego przeznaczone na leczenie jego i jego żony wynoszą 150 zł. Takie oszacowanie wskazał bowiem sam skarżący (k. 57 akt WSA). Nie jest natomiast rzeczą Sądu badanie sytuacji finansowej wnoszącego o przyznanie prawa pomocy ponad zakres wskazany w art. 255 p.p.s.a., gdyż w postępowaniu tym, jak już wspomniano, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodzenia okoliczności uzasadniających jej przyznanie. W okolicznościach niniejszej sprawy należy zatem przyjąć, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie w wysokości 100 zł, nawet mając na uwadze wiadomy z urzędu fakt konieczności poniesienia wpisów od skarg kasacyjnych w innych trzech sprawach (w każdej również po 100 zł), nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Nie można natomiast zgodzić się z Sądem I instancji co do tego, że fakt korzystania przez skarżącego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika automatycznie świadczy o dobrej sytuacji finansowej. Trafnie w tym zakresie podniesiono w zażaleniu, że okoliczność, iż strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika "z wyboru", nie może stanowić przesłanki odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Powierzenie sprawy adwokatowi nie może uchodzić za "luksus" i samo przez się świadczyć, że strona może ponosić koszty sądowe oraz uzasadniać odmowę zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 13 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 351/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl i przytoczone w tym postanowieniu orzecznictwo). Ta wadliwość uzasadnienia Sądu I instancji, wobec uznania za prawidłową argumentacji tegoż Sądu w pozostałym zakresie, nie ma jednak wpływu na wynik sprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny podzielając stanowisko WSA w G. co do tego, że skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, iż nie posiada wystarczających środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.