II GZ 650/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1466/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1466/11 odmówił K. B. (dalej: skarżący) zmiany postanowienia z dnia 11 kwietnia 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 11 kwietnia 2012 r. do momentu wydania przedmiotowego postanowienia, nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby wydanie postanowienia o treści innej, od postanowienia z dnia 11 kwietnia 2012 r. Analizując sprawę w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, Sąd I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania. Oświadczenie zawarte we wniosku PPF było niewystarczające do oceny, czy strona jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Skarżący na wezwanie Sądu w piśmie z [...] lutego 2012 r. odpowiedział na część postawionych pytań, lecz nie nadesłał wszystkich wskazanych dokumentów np. wyciągów z rachunków bankowych, zaświadczenia o dochodach, nie udokumentował ponoszonych wydatków życia codziennego, nie nadesłał również zaświadczenia o dochodach posiadanego gospodarstwa rolnego. W toku poprzednio prowadzonego postępowania w zakresie prawa pomocy skarżący wskazał jedynie, że koszty utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego wynoszą 3000 zł a miesięczny koszt wynajmu mieszkania to 1 500 zł. We wniosku PPF z [...] sierpnia 2013 r., podał, że jego miesięczny dochód brutto to kwota około 2 000 zł. Sąd I instancji podał również, iż nie bez znaczenia dla oceny zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy jest fakt posiadania dużego gospodarstwa rolnego (około 100 ha) oraz otrzymywanie dopłat rolnych w formie świadczeń pieniężnych w wysokości ok. 130 980 zł. Wskazane natomiast przez skarżącego argumenty, że gospodarstwo rolne jest zadłużone, w żaden sposób nie zostało przez niego udokumentowane. Skarżący nie wykazał też, iż pozostaje bez środków do życia. Sąd I instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy stwierdził, iż w sprawie brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, co ostatecznie przesądziło o braku możliwości dokonania oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie przyznania radcy prawnego. K. B. złożył zażalenie na powyższe orzeczenie Sądu I instancji wnosząc o jego uchylenie z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową i problemy z utrzymaniem rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i dlaczego takiej wiarygodności odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący był wzywany do przedstawienia wyciągu bankowego, zaświadczenia o dochodach, rachunków obrazujących utrzymanie gospodarstwa domowego i rodzinny, jednakże pomimo wezwań Sądu I instancji nie przysłał odpowiednich dokumentów, które obrazowałyby jak twierdzi skarżący jego trudną sytuację materialną. Samo oświadczenie skarżącego, że pozostaje on w ciężkiej sytuacji, nie daje podstaw ku temu aby przyznać prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej w postaci radcy prawnego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.