II GZ 686/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F G C Spółki z o.o. z siedzibą w O M na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W z dnia 24 września 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 1692/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F G C S z o.o. z siedzibą w O M na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 września 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 1692/15 (wydanym po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w W odmówił F G C Spółce z o.o. z siedzibą w O M przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia - określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a.") - przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że strona w 2014 r. uzyskała przychód w wysokości 1 688 950,20 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 1 745 404,46 zł. Wykazana strata podatkowa nie miała - w ocenie Sądu - znaczenia dla kwestii przyznania prawa pomocy, bowiem strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Sąd wskazał również, że według informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r. spółka utworzyła rezerwę na koszty w wysokości 25 590,89 zł. Spółka w pierwszym kwartale 2015 r. kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej, a z deklaracji VAT-7K za ten okres wynika, iż dokonywała transakcji handlowych (sprzedaż na poziomie 679 992 zł). Ponadto w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 30 kwietnia 2015 r. spółka wykazała zysk w wysokości 91 406,56 zł, uzyskując przychody netto w kwocie 867 268,28 zł. Sąd zauważył też, że skarżąca - pomimo wykazywanych trudności - obraca nadal środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania, co wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu przez skarżącą spółkę działalności na duża skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wkładu oszczędnościowego (zawiadomienie z dnia 17 czerwca 2015 r.), Sąd wskazał, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła wnieść skargę na czynność egzekucyjną. Sąd zwrócił uwagę na przedmiot działalności spółki określony w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, stwierdzając, że trudno uznać, że aktualnie spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Ponadto działalność spółki nie została zawieszona, spółka nie znajduje się w fazie upadłości czy też likwidacji. Zdaniem Sądu, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet mimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skoro spółka osiąga przychody, to jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Sąd zaznaczył przy tym, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisywać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Spółka złożyła zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Zaskarżając to orzeczenie w całości, wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie art. 245 § 1, § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji obecna sytuacja finansowa spółki uzasadniała przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przychód uzyskiwany z prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej (podobnie jak i skala tej działalności) nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej spółki. Przychód jest bowiem wyłącznie kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, a co najwyżej jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych. Wartości przychodów ujęte w sprawozdaniu nie oznaczają, że dany podmiot w rzeczywistości (efektywnie) uzyskał wskazaną w sprawozdaniu kwotę przychodu. Autor zażalenia dodał, że aktualna sytuacja majątkowa spółki wynika nie tylko i nie wyłącznie ze złożonych do akt sprawy sprawozdań finansowych spółki, lecz również z innych, zaoferowanych przez skarżącą dokumentów, m.in. w postaci wydruków z rachunku bankowego spółki, oświadczenia zarządu spółki, zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych. Sytuacja finansowa strony powinna być ustalona w oparciu o analizę wszystkich przedłożonych dokumentów, a nie tylko w oparciu o przychód za rok obrotowy. Zdaniem strony wnoszącej zażalenie, spółka nie posiada obecnie środków na poniesienie kosztów sądowych, lecz również - mimo podjęcia niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków - nie mogła ich wcześniej przygotować na poczet ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych. Spółka od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe, a zatem stan ten ma charakter trwały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji została dokonana prawidłowo. Trafnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na wysokość przychodu skarżącej spółki za 2014 r. i za pierwsze cztery miesiące 2015 r., które to wartości znacznie przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na obecnym etapie postępowania sprowadzających się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1440 zł). Jak przyznał autor zażalenia, przychód jest jednym z czynników obrazujących kondycję finansową podmiotu gospodarczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowa była zatem ocena dokonana przez Sąd pierwszej instancji, że fakt wykazania przez skarżącą przychodu za 2014 r. w wysokości 1 688 950,20 zł oraz - przede wszystkim - za pierwsze cztery miesiące 2015 r. w wysokości 867 268,28 zł, świadczy o tym, że aktualna kondycja finansowa spółki jest daleka od złej. Ocenę tę potwierdzają również inne dokumenty przedłożone przez stronę, które - wbrew sugestiom autora zażalenia - również zostały wzięte przez WSA pod uwagę przy ocenie spełnienia przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. W szczególności warto zwrócić uwagę na: 1) rachunek zysków i strat (k. 77 akt sądowych), gdzie wskazano, że w roku obrotowym 2015 r. - według stanu na dzień 30 kwietnia 2015 r. - spółka wykazała zysk netto w wysokości 91 406,56 zł, 2) wyciągi z rachunku bankowego spółki za luty, marzec, kwiecień i maj 2015 r., z których wynika, że spółka dokonywała w każdym z tych miesięcy kilkudziesięciotysięcznych wpłat pieniężnych na swoje konto oraz wykonywała przelewy (w wysokości od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych) na rzecz swoich kontrahentów. Istotnego znaczenia dla wspomnianej oceny nie ma zawiadomienie z dnia 17 czerwca 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spółki, skoro dochodzone w związku z tym zawiadomieniem należności wynoszą 34 173,20 zł, a z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że spółka oraz prezes jej zarządu dokonywali w każdym miesiącu wpłat na to konto w wysokości przekraczającej wspomnianą kwotę. Wpłaty gotówkowe na konto świadczą o tym, że spółka dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, lecz - jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji - decyduje się przeznaczać je na inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.