II GZ 727/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 27 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Po 282/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 15 kwietnia 2013 r. Nr . w przedmiocie zakazu prowadzenia stacji kontroli pojazdu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Po 282/14 odmówił P. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że P. B. (dalej skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od opłaty od zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wydanego w niniejszej sprawie. Na wezwanie Sądu P. B. złożył wniosek na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 lipca 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazał, że dochody jego i żony "drastycznie spadły", wobec czego nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych we własnej sprawie. Sąd pierwszej instancji po przeanalizowaniu dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, a dotyczącej stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej Piotra Borowskiego stwierdził, że wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie zasługiwał na uwzględnienie. We wniosku o prawo pomocy skarżący podał, że wraz z żoną M. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a w ich małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Wnioskodawca otrzymuje z tytułu umowy o pracę 1.680.00 zł brutto. Skarżący posiada majątek nieruchomy - jest współwłaścicielem (wraz z żoną) gruntów rolnych o pow. 57.2452 ha i pobiera z nich dochody w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej. P. B. zadeklarował we wniosku do spłaty zobowiązania w wysokości około 900.000,00 zł. Z dokumentacji nadesłanej w ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że P. B. i M. B. posiadają liczne nieruchomości położone w K. (grunt 12164 m², budynki 585m², budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez spółkę B.), a także nieruchomości położone w B. (grunt 4241 m², budynki 664,48 m² – nieruchomość nieużywana) oraz las o pow. 4,7 ha. Skarżący oświadczył, że jego rachunek bankowy jest aktualnie zajęty w ramach prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Nie posiada środków pieniężnych na innych kontach bankowych. Prowadził działalność gospodarczą i zatrudnia 3 pracowników (jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim). Skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę w spółce "B." (od sierpnia 2013 r. do marca 2014 roku przebywał za zasiłku chorobowym). Wynajmuje tej spółce pomieszczenia i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł. P.B. przedłożył ponadto zeznania podatkowe. Wynika z nich, że w 2012 roku uzyskał on przychód w wysokości 16.076,58 zł i jednocześnie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał roczny przychód w wysokości 368.223,54 zł oraz poniósł stratę w wysokości 138.724,45 zł. W 2013 roku skarżący uzyskał natomiast przychód w wysokości 17.625,91 zł, a z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał roczny przychód w wysokości 132.633,35 zł oraz poniósł stratę w wysokości 215.488,21 zł. Z kolei za 2014 rok skarżący uzyskał następujący przychód: styczeń – 8.328,29 zł, luty – 18.519,43 zł, marzec – 30.482,44 zł, kwiecień – 38.563,79 zł, maj – 47.347,11 zł i jednocześnie poniósł straty w następujących wysokościach: styczeń – 43.398,75 zł, luty – 63.744,93 zł, marzec – 76.308,01 zł, kwiecień – 91.792,87 zł, maj – 105.181,12 zł. Wnioskodawca przesłał ponadto wezwanie B. S.we W. z dnia 8 listopada 2012 roku do spłaty wymagalnego zadłużenia w kwocie 19.194,89 zł wraz z odsetkami; umowę pożyczki z B. I. (w wysokości 200.000,00 zł); zestawienie należności dochodzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 6 marca 2014 roku (dochodzone należności wynoszą 477.893,07 zł), zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z 16 września 2013 r. na wniosek N. B. P. S.A. (należność główna w wysokości 103.703,54 zł, odsetki w wysokości 34.031,03 zł) oraz zawiadomienie Komornika przy SR w K. o zajęciu wierzytelności na rzecz P. O. w wysokości 392.440, 42 zł z odsetkami na dzień 25 maja 2011 r. w wysokości 85.065,68 zł. Skarżący oświadczył, że uzyskany przez niego przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2013 roku wyniósł 100.000,00 zł, przy czym koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 roku były następujące: zasiew – 33.000,00 zł, zbiory – 29.000,00 zł, uprawa – 59.000,00 zł, środki ochrony roślin – 12.000,00 zł, ubezpieczenie – 5.000,00 zł, podatek rolny i podatek od nieruchomości – 4.000,00 zł. W 2014 roku koszty prowadzenia działalności rolniczej (poniesione do kwietnia 2014 roku) przedstawiały się zaś następująco: zasiew – 30.000,00 zł, uprawa – 20.000,00 zł, środki ochrony roślin – 15.000,00 zł, ubezpieczenie – 3.000,00 zł, podatki rolny i od nieruchomości 2.000,00 zł. Z przedłożonej dokumentacji wynika również, że skarżący posiada samochód V. T. 1,9, rok produkcji 1997 (zastaw bankowy) – wartość rynkowa 13.000,00 zł; naczepę cysternę E. NC-32X rok produkcji 1999 – wartość rynkowa 38.000,00 zł, ciągnik B., samochód M. B. S 6000 rok produkcji 1994 – wartość rynkowa 1.000,00 zł; samochód V. T. 2,0 TDI rok produkcji 2009 (umowa kredytu – do spłaty pozostało 11 rat) – wartość rynkowa 55.000,00 zł. Z Ewidencji Środków Trwałych S.P. P. P. B.za rok 2014 wynika nadto, że strona posiada też motocykl H. 740 i samochód ciężarowy V. F 613. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący uzyskuje dochody z kilku różnych źródeł: – z prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych o pow. ponad 57 ha (przychód ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych w 2012 r. i w 2013 r. wyniósł 100.000 zł); – z prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie wynajmu nieruchomości (w 2012 r. przychody wyniosły 368.223,54 zł, a koszty uzyskania przychodu 506.947,99 zł, a w 2013 r. przychody wyniosły 132.633,35 zł, a strata wyniosła 214.439,41 zł); – z umowy o pracę z w spółce "B" (przychód z umowy o pracę w 2012 roku – 13.428,56 zł, w 2013 roku 12.788,84 zł) – od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. zasiłek chorobowy, – z innych źródeł w 2012 r. przychód wyniósł 2.648,02 zł, a w 2013 r. 4.837,07 zł. Zdaniem Sądu zadeklarowane i ujawnione przez skarżącego średnie miesięczne przychody znacznie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny Strona wskazywała wprawdzie na ujemny wynik finansowy wynikający z prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej oraz istnienie wysokich zobowiązań kredytowych i wszczęcie postępowań egzekucyjnych, jednak nie stanowiło to podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił wszystkich danych, które umożliwiłyby pełne i rzeczywiste ustalenie sytuacji majątkowej jego i żony. W szczególności nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych dokumentujących dokonywane przez skarżącego operacje finansowe, nie podano informacji o środkach przejętych w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Skarżący nie poinformował też o wysokości płatności rolnych otrzymywanych z tytułu prowadzonej działalności rolniczej. Sąd Pierwszej instancji zauważył, że w sprzeciwie skarżący powołał się na pogorszenie sytuacji majątkowej, jednak nie załączył żadnych dokumentów na potwierdzenie tej okoliczności. P. B. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji domagając jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Odstępstwo od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 246 p.p.s.a., której celem jest umożliwienie stronie realizacji prawa do sądu zagwarantowanego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. W przypadku przyznania prawa pomocy, koszty sądowe są pokrywane z budżetu państwa, dlatego korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, że wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych środków na sfinansowanie kosztów własnego uczestnictwa w postępowaniu sądowym i tym samym nie może wykonywać prawa do sądu. Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, strona jest obowiązana złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne i nie jest wystarczające do oceny zasadności wniosku strony. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił wszystkich danych, które umożliwiłyby pełne i rzeczywiste ustalenie sytuacji majątkowej jego i żony. W szczególności nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych dokumentujących dokonywane przez skarżącego operacje finansowe, nie podano informacji o środkach przejętych w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Skarżący nie poinformował też o wysokości płatności rolnych otrzymywanych z tytułu prowadzonej działalności rolniczej. Sąd Pierwszej instancji zauważył, że w sprzeciwie skarżący powołał się na pogorszenie sytuacji majątkowej, jednak nie załączył żadnych dokumentów na potwierdzenie tej okoliczności. Informacje przedstawione przez skarżącego należało uznać, za niewystarczające dla oceny jego stanu majątkowego. Zbadanie sytuacji majątkowej wnoszącego o przyznanie prawa pomocy polega bowiem na porównaniu wysokości uzyskiwanego dochodu z rozmiarem ponoszonych wydatków, co w konsekwencji pozwala ocenić zasadność wniosku. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dysponował wystarczającymi informacjami i nie mógł dokonać pełnej oceny, co do istnienia podstaw uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.