II GZ 79/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia C. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 lutego 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 3007/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia informacji dotyczącej pracowników niepełnosprawnych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 3007/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił C. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2008 r. o nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia informacji dotyczącej pracowników niepełnosprawnych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że w dołączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 listopada 2008 r., uzupełnionym następnie w dniu 23 grudnia 2008 r., skarżący wskazał, że uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 1856,55 zł brutto z tytułu świadczenia emerytalnego, jego żona uzyskuje dochód w wysokości 2480 zł brutto z tytułu umowy o pracę, zaś trudna sytuacja finansowa skarżącego związana jest z pomocą udzielaną poważnie chorej córce, która jest inwalidką II grupy i otrzymuje z tego tytułu rentę w wysokości 597,46 zł brutto, a także jej choremu na serce mężowi, któremu stan zdrowia utrudnia znalezienie pracy. Skarżący wskazał ponadto, że córce doręczona została decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zobowiązująca ją do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 4547,07 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego (w tym koszty wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł) bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, skoro czteroosobowa rodzina skarżącego uzyskuje miesięczne dochody w wysokości 4934,01 zł, z których mogą zostać poczynione niezbędne oszczędności w celu uiszczenia wpisu od skargi. W kontekście uzyskiwanych dochodów nie mogła doprowadzić do zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych również okoliczność pozostawania w gospodarstwie domowym na częściowym utrzymaniu skarżącego jego córki i zięcia, jak również fakt, iż na zięciu wnioskodawcy ciążą zobowiązania finansowe. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł C. S. W uzasadnieniu podał, że Sąd pierwszej instancji w sposób nielogiczny ustalił przychody skarżącego i członków jego najbliższej rodziny mieszkających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazał, że Sąd wziął pod uwagę wyłącznie sumę przychodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, natomiast nie brał pod uwagę wydatków, w tym związanych z leczeniem córki skarżącego i jego zięcia, ze studiami córki, ze spłatą zobowiązań zięcia, a także wydatki związane z ich jedzeniem, ubraniem, czy opłatami za użytkowanie mieszkania. Zdaniem skarżącego, stwierdzenie Sądu, że "spłata zadłużenia dorosłych członków rodziny nie może stanowić przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych" jest absurdem i nie ma podstawy prawnej. Skoro zatem Sąd bierze pod uwagę również przychody dorosłej córki skarżącego i jej męża, to skarżący ma prawo do ujawnienia wszelkich ponoszonych przez niego kosztów związanych ze spłatą ich zobowiązań, czy ich leczeniem. Skarżący dodał, że w ramach wpisu od skargi jest w stanie ponieść koszt w wysokości maksymalnie 50 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że C. S. jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeń oraz z nadesłanych przez C. S. dokumentów wynika, że łączna suma dochodów skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie rodzinnym (żona, córka i zięć) wynoszą 4934,01 zł brutto (3636,18 zł netto) miesięcznie. Trudno zatem przyjąć, że dochody pozostałe po uiszczeniu wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny (za które w przypadku skarżącego uznać należy koszty związane z wyżywieniem, odzieżą, utrzymaniem mieszkania oraz leczeniem córki i zięcia) nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym skarżącego są wystarczające, by mogły z nich zostać poczynione niezbędne oszczędności w celu uiszczenia wpisu od skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma wpływu na ocenę możliwości poniesienia kosztów postępowania podjęcie się przez skarżącego spłaty zobowiązań finansowych ciążących na jego zięciu, gdyż nie są to wydatki niezbędne dla utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Podkreślić w tym miejscu należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt. FZ 454/04). Z powyższych względów, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. PG