II GZ 803/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2376/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 2376/15 (wydanym po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 lipca 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił I. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 6 mln zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Strona oświadczyła również, że zablokowano jej wszystkie konta bankowe, uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, co powoduje niemożność opłacenia wpisu sądowego. Dodała, że wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 8 lipca 2015 r. spółka została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów oraz udzielenie dodatkowych informacji. W odpowiedzi strona stwierdziła, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty kosztów i nie wykona wezwania. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka nie wykazała, że w jej przypadku wystąpiła przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."). Strona - mimo wezwania - nie wywiązała się bowiem z obowiązku przesłania dokumentów, które pozwalałyby na uzyskanie pełnego obrazu możliwości płatniczych skarżącej. Zdaniem Sądu, nieprzedłożenie stosownej dokumentacji uniemożliwia weryfikację złożonych przez skarżącą oświadczeń, co stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła I. Spółka z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia i zwolnienie skarżącej z obowiązku wniesienia wpisu. Zażalenie nie zawierało żadnego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 9 lipca 2015 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2015 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) skarżąca nie nadesłała bowiem żądanych dokumentów, to jest: 1) deklaracji VAT-7 złożonych w 2015 r., 2) zeznania podatkowego CIT-8 za lata 2013-2014, 3) aktualnego wykazu środków trwałych, 4) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych z okresu od 1 kwietnia 2015 r. do dnia otrzymania wezwania, 5) odpisów aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat, 6) informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 10 000 zł, 7) pisma Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] z 31 grudnia 2009 r. Spółka nie wskazała również - czego żądano w wezwaniu - ogólnej kwoty zadłużenia i kwoty zobowiązań spłaconych i zadłużenia pozostałego do spłaty. Brak przedstawienia wskazanych wyżej dokumentów i informacji uniemożliwiał Sądowi pierwszej instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. PG