II GZ 826/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 7 października 2015 r.; sygn. akt I SA/Bk 585/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] sierpnia 2014 r.; Nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zaskarżonym postanowieniem odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji po analizie oświadczenia skarżącego oraz przedłożonych dokumentów doszedł do przekonania, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że źródłem jego stałego miesięcznego utrzymania pozostaje renta w wysokości 473 zł., czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz jednorazowy dochód z tytułu zwrotu podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł i dopłat unijnych w wysokości 1.033 zł. W skład jego majątku wchodzą nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m². Skarżący ma zaległości w płaceniu bieżących rachunków oraz toczą się w stosunku do niego postępowania egzekucyjne na kwotę 15.000 zł, co znacznie ogranicza produkcję rolną. Jednakże Sąd zaznaczył, że w powyższym wniosku skarżący nie wskazał, że w 2014 r. została złożona do depozytu sądowego kwota 121.779,25 zł, należna skarżącemu tytułem spłaty za zniesienie współwłasność określonych użytków rolnych. Okoliczność, że kwota ta znajduje się w depozycie sądowym, bowiem wnioskodawca nie chciał wskazać numeru konta bankowego, na które mają być wpłacone pieniądze przez zobowiązanego, w żaden sposób nie przeczy temu, że to skarżący nadal jest dysponentem tych środków. Ponadto, z informacji przekazanych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. wynika, że skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej oraz inwentarz żywy. Powyższe, zdaniem Sądu, jednoznacznie wskazuje, że oświadczenie skarżącego o dochodach budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością, ponieważ w tym oświadczeniu skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego, dotyczących jego stanu zdrowia, wieku, braku zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, konieczności leczenia kardiologicznego i neurologicznego, Sąd stwierdził, że okoliczności te nie mogą mieć wpływu na zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze, w tym 3 kombajny niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy, a zatem mimo swojego wieku i stanu zdrowia prowadzi działalność rolniczą. W ocenie Sądu, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w prowadzonym gospodarstwie pomagały skarżącemu osoby trzecie, co nie wyklucza znacznej dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego. Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odmówił przyznania tego prawa. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazał, że ciężka choroba serca, związana z tym konieczność leczenia i cotygodniowych badań uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie i prowadzenie gospodarstwa. W związku z tym gospodarstwo nie przynosi dochodów, a wynajęcie do ciężkich prac pomocników jest bardzo trudne. Dom nie nadaje się do dalszego zamieszkiwania, gdyż grozi zawaleniem. Ponadto skarżący podkreślił, że z depozytu sądowego nie podjął żadnej kwoty, a Sąd Najwyższy orzeczeniem z dnia [...] października 2015 r. w sprawie [...] uchylił orzeczenie Sądu Okręgowego w Ł., a zatem w depozycie sądowym nie ma już żadnych pieniędzy. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem to obowiązkiem strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie, że na taką pomocy zasługuje. Nie ulega jednak wątpliwości, że z kolei obowiązkiem Sądu jest podjęcie czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Dopiero bowiem pełne ustalenie tej sytuacji umożliwiłoby właściwą ocenę, czy jest, czy też nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Dodatkowo w przypadku złożenia przez stronę kolejnego wniosku rolą sądu jest zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. Należy przypomnieć, że w rozpoznawanej sprawie zostało wydane już prawomocne rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt II GZ 111/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na odmowę przyznania prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena kolejnego wniosku skarżącego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. nie jest prawidłowa. Z uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji wynika wprawdzie, że Sąd wziął pod uwagę, że skarżący przedstawił nową okoliczność – przebycie w lutym 2015 r. ostrego zawału serca, jednakże oceniając tą okoliczność Sąd stwierdził, że ponieważ skarżący posiada 3 kombajny i inwentarz żywy to mimo swojego wieku i stanu zdrowia prowadzi działalność rolniczą, a poza tym może zatrudnić osoby trzecie do pomocy. WSA nie zbadał jednak rzetelnie jaki wpływ ta okoliczność ma na aktualną sytuację majątkową skarżącego. Nie porównał np. wysokości kosztów leczenia z dochodami skarżącego, nie zbadał jakie kwoty skarżący przeznacza na pokrycie bieżących rachunków, nie wskazał w jaki sposób skarżący może skorzystać z pomocy osób trzecich, tym bardziej, że jest osobą samotną i w jakim odstępie czasu, nawet przy zatrudnieniu osób trzecich do pomocy, chociaż tu rodzi się pytanie czy skarżący posiada środki na wynagrodzenie dla takich osób skoro nie stać go, jak twierdzi na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika, gospodarstwo może przynieść dochód, który przełoży się na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w określonym przecież ściśle przez ustawę terminie. A poza tym sam fakt posiadania ziemi, kombajnów i inwentarza żywego nie świadczy jeszcze o tym, że w obecnej sytuacji zdrowotnej skarżący może osiągnąć dochód pozwalający na pokrycie kosztów postępowania sądowego i zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika. Tym bardziej, że w sytuacji, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości Sądu, to powinien on skorzystać z możliwości jakie daje art. 255 p.p.s.a. Ograniczenie się w motywach uzasadnienia do wyżej wskazanych stwierdzeń uniemożliwia ocenę czy dokonana przez Sąd I instancji analiza sytuacji finansowej skarżącego, została przeprowadzona w sposób pozwalający na jednoznaczne uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zmiany prawomocnego orzeczenia sądu w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy. WSA skupił się na tym, że skarżący może skorzystać ze środków zgromadzonych w depozycie sądowym, mimo że skarżący nadal twierdził, że nie może korzystać z tych środków, gdyż nie zgadza się z rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika czy Sąd zbadał czy nadal toczy się postępowanie sądowe, które może mieć wpływ na możliwość dysponowania przez skarżącego środkami zgromadzonymi w depozycie sądowym, tym bardziej, że skarżący w ogóle nie korzystał z tych środków, a nie przeznaczał je na inne niż koszty sądowe cele. W zażaleniu skarżący wskazuje, że Sąd Najwyższy orzeczeniem z dnia [...] października 2015 r. w sprawie o sygn. akt [...] uchylił orzeczenie Sądu Okręgowego w Ł., a zatem w depozycie sądowym nie ma już żadnych pieniędzy. Jest to nowa okoliczność, która wymaga zbadania przez Sąd I instancji, gdyż możliwość korzystania z depozytu sądowego to główna przyczyna odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.