II GZ 893/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt III SA/Lu 1059/15 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. (sygn. akt III SA/Lu 1059/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), oddalił wniosek skarżącego T. R. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. (nr [...]), która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. o wymierzeniu skarżącemu kar pieniężnych w łącznej wysokości 24 000 zł za urządzanie gier na dwóch automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżący wskazał, iż w 2014 r. uzyskał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 20 453,48 zł, z czego 3210 zł zostało przeznaczone na pokrycie straty z lat ubiegłych, a więc podstawę opodatkowania stanowiła kwota 17 243,48 zł. Skarżący przedstawił również wydruki z dokumentów księgowych za grudzień 2014 r., styczeń-luty 2015 r. i marzec-maj 2015 r., z których wynika, że na początku 2015 r. poniósł stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2700,76 zł, a w marcu i maju 2015 r. w wysokości 674,62 zł. Zdaniem skarżącego, wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków, ponieważ zapłacenie kary pieniężnej w kwocie 24 000 zł spowoduje utratę płynności finansowej przez skarżącego i uniemożliwi m.in. zapłatę wymagalnych zobowiązań. Skarżący dodał, że w konsekwencji doprowadzi to do konieczności wszczęcia postępowania egzekucyjnego i nieodwracalnych skutków w postaci sprzedaży jego majątku. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie uprawdopodobnił, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować wystąpienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wykazanie straty oraz potencjalna możliwość utraty płynności finansowej i możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego w bliżej nieokreślonej przyszłości -bez powołania się na jakieś konkretne zdarzenia lub okoliczności - nie są wystarczające do oceny wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na możliwość powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył T. R. (zastępowany przez adwokata). Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uwzględnienie zażalenia jako oczywiście uzasadnionego na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. oraz zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie zaskarżonej decyzji (ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji), a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Strona wnosząca zażalenie zarzuciła orzeczeniu Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i odmowę wstrzymania zaskarżonej decyzji na skutek błędnego uznania, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może wyrządzić skarżącemu znaczną szkodę i spowodować trudne do odwrócenia skutki. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził, że skarżący przedstawił obszerne uzasadnienie wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji, wskazując w szczególności, że jego sytuacja finansowa jest na tyle zła, że konieczność zapalenia przez niego kwoty 24 000 zł spowoduje utratę płynności finansowej i niemożność przedsiębrania jakichkolwiek dalszych działań, w tym zapłaty swoich wymagalnych zobowiązań. W konsekwencji może to doprowadzić do konieczności zakończenia przez stronę prowadzonej działalności gospodarczej i ogłoszenia upadłości. Swoje stanowisko skarżący poparł przy tym załączonymi dokumentami księgowymi i skarbowymi, z których wynikało, że w 2014 r. uzyskał dochód w wysokości jedynie 20 453,48 zł, a w kolejnych miesiącach 2015 r. jego sytuacja finansowa jeszcze bardziej pogorszyła się. Autor zażalenia podkreślił również, że skarżący jest bezdzietnym kawalerem, nie posiada papierów wartościowych, obligacji, oszczędności na rachunku bankowym, należąca do niego nieruchomość została zajęta przez komornika w wyniku postępowania egzekucyjnego, zaś wskazane w skardze dochody to jedyne, jakie osiąga. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia kar pieniężnych w łącznej wysokości 24 000 zł. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować wystąpienie w jego przypadku niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem takiej oceny było uznanie przez Sąd, że wskazywana przez skarżącego możliwość utraty płynności finansowej jest tylko potencjalna, co nie jest wystarczające dla zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena nie jest prawidłowa. Stwierdzić należy, że skarżący jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą "[...]". Z dokumentów nadesłanych do akt sprawy wynika, że skarżący w 2014 r. uzyskał dochód w wysokości 20 453,48 zł, a działalność gospodarcza w pierwszych pięciu miesiącach 2015 r. przyniosła stratę (przy przychodach miesięcznych w wysokości od 1140 do 2113,82 zł). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w takich okolicznościach faktycznych uprawniona jest teza, że wykonanie zaskarżonej decyzji, czyli zapłata kary pieniężnej w wysokości przekraczającej roczne dochody strony, może doprowadzić do utraty płynności finansowej, co z kolei - przy tak udokumentowanej skali prowadzonej działalności gospodarczej - czyni prawdopodobnym zagrożenie ogłoszeniem upadłości i koniecznością zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Tym samym uznać należy, że skarżący uprawdopodobnił, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować trudne do odwrócenia skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. - uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie - na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. - wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Zwrot kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego jest możliwy jedynie w jednym z orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w danej instancji, o ile pozwoli na to wynik sprawy determinujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 743-744 i 786). PG