II GZ 926/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "C." Spółki z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1959/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "C." Spółki z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia oddalić zażalenie. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił "C." Spółce z o.o. z siedzibą we W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł (z czego 46.000 zł zostało wniesionych aportem w postaci mebli biurowych), wartość środków trwałych wynosi 7.000 zł, a za ostatni rok spółka poniosła stratę w wysokości 1.895,53 zł wynikającą z amortyzacji środków trwałych. Spółka oświadczyła ponadto, że nie dysponuje aktywami pozwalającymi na poniesienie opłaty, ponieważ wysokość sumy bilansowej na dzień 31 grudnia 2013 r. wyniosła 35.721,99 zł, ale nie są to aktywa płynne (gotówka). Wnioskodawca stwierdził również, że nie ma zaległości wobec urzędu skarbowego i ZUS oraz, że nie ma w chwili obecnej przeszkód "kapitałowych" do kontynuowania działalności gospodarczej, ale brak jest nadwyżek pozwalających na poprawę bieżącej płynności finansowej w drodze choćby spieniężenia aktywów, którymi dysponuje spółka. Spółka oświadczyła, że nie zatrudnia pracowników, nie zaciągnęła i nie poręczyła kredytów, aktualnie nie posiada rachunku bankowego, a stan kasy wynosi 0 zł. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego spółka przedłożyła zeznanie podatkowe CIT-8 i CIT-8/0 za 2013 r., deklarację VAT-7 za drugi kwartał 2014 r. (w której wykazano podstawę opodatkowania w wysokości 450 zł z tytułu świadczenia usług oraz dostawy towarów), kserokopie bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 r. oraz oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego. W ocenie Sądu I instancji, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie była możliwa pełna analiza zdolności płatniczych skarżącej spółki, a w konsekwencji ustalenie, czy jej sytuacja wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd podkreślił, że spółka nie nadesłała wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy, w tym m.in. zeznania podatkowego CIT-8 za 2012 r. oraz deklaracji VAT-7 za pozostałe kwartały 2014 r. Sąd stwierdził, że skarżąca - mimo wskazywanych trudności finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, nie ma zaległości wobec ZUS i organów podatkowych i nie znajduje się w stanie likwidacji. Skarżąca nie przedstawiła również dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu lub pożyczki (np. odmowna decyzja kredytowa banku). W ocenie Sądu I instancji, wskazane przez spółkę okoliczności, obrazujące jej sytuację majątkową, zestawione z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych (100 zł tytułem wpisu od skargi) uzasadniają stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy WSA na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. II Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyła "C." Spółka z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia w całości i przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem spółki, WSA nieprawidłowo ocenił stan faktyczny, naruszając w sposób rażący zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Przedstawione w sprawie dokumenty i oświadczenia dowodzą bowiem, że spółka nie jest w stanie ponieść wymaganych opłat i kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia spółka powtórzyła argumenty prezentowane już wcześniej, w szczególności we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła wszystkich dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że "C." Spółka z o.o. nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 16 września 2014 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z tego samego dnia, wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) skarżąca nie nadesłała wszystkich żądanych dokumentów, to jest m.in.: 1) zeznania podatkowego CIT-8 za 2012 r., 2) deklaracji VAT-7 złożonych w 2014 r. (deklaracja za pierwszy kwartał w ogóle nie została przedłożona, a kopia deklaracji za drugi kwartał 2014 r. nie zawiera żadnej prezentaty właściwego urzędu skarbowego, ani potwierdzenia za zgodność oryginałem), 3) informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 10 000 zł. Brak wskazanych wyżej dokumentów określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 16 września 2014 r. uniemożliwiał pełną ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Już tylko te okoliczności uzasadniały stanowisko, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Na aprobatę nie zasługuje również twierdzenie skarżącej, że obecnie nie ma konta bankowego (pismo z 25 września 2014 r. złożone w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego). Trudno bowiem przyjąć, iż to oświadczenie jest wiarygodne, skoro w zakresie rozliczeń z urzędem skarbowym (np. do otrzymania zwrotu podatku VAT) i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest wymagany obrót bezgotówkowy. Analiza wskazanych okoliczności musiała skutkować odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.