II GZ 929/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 13 października 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 681/15 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. oddalił wniosek skarżącego R. O. w przedmiocie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie cofnięcia licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego. Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny: R. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2015 r. cofającą licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu osób taksówką. W skardze tej skarżący zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] lica 2015 r. Referendarz WSA w K. oddalił wniosek skarżącego. Skarżący [...] sierpnia 2015 r. złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, Wezwaniem z dnia [...] września 2015 r. pod rygorem oddalenia wniosku, wezwano skarżącego o wskazanie, do kogo należy lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje skarżący; wskazanie i wykazanie dokumentami wszelkich opłat, związanych z zamieszkaniem i utrzymaniem lokalu mieszkalnego; wykazanie stosownymi dokumentami wysokość składek odprowadzanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; wykazanie stosownymi dokumentami wysokości opłat ponoszonych z tytułu spłaty rat za samochód; przedłożenie zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] września 2015 r. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny na postawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił wniosek. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że zgodnie z regulacją art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że objaśniając swoją sytuację rodzinną skarżący poczynił adnotację o treści "brak". Opisując swój majątek zadeklarował brak nieruchomości i zasobów pieniężnych. Jeśli zaś chodzi o przedmioty wartościowe to wskazał na zakupiony i spłacany w ratach samochód osobowy marki M.-B. z 2002 r. Swoje stałe miesięczne dochody oszacował na kwotę [...] zł. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że wykazane dochody są jedynymi, jakie osiąga. Twierdzi, że środki te są w całości pochłaniane przez bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycję zajmuje czynsz, energia oraz zakupy żywności. Podkreślił, że ponieważ nie posiada żadnych oszczędności, więc nie był w stanie przygotować się na poniesienie opłaty sądowej. W sprawie wpis od skargi wynosiłby zgodnie z § 2 pkt 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.) 200 zł. Sąd analizując sytuację skarżącego, zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów, przez przedstawienie szeregu dokumentów, z uwagi na braki w opisie swojej sytuacji majątkowej. Jednakże skarżący pozostawił wezwanie bez jego wypełnienia. Tym samym w ocenie Sądu I instancji, skarżący nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem jego sytuacja nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie. Skarżący reprezentowany przez adwokata złożył zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji. W zażaleniu tym przedstawił, iż stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. jest błędne i nie można go niczym usprawiedliwić. Dochody osiągane przez skarżącego nie są wystarczające na pokrycie kosztów postępowania. Wszystko to upoważnia do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie stanowi rażące pogwałcenie art. 245 § 1 p.p.s.a., według którego zwolnienia od kosztów sądowych możne domagać się osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powód posiada rodzinę na swoim utrzymaniu, a osiągane przez niego dochody nie wystarczają na pokrycie jego niezbędnych wydatków. W ocenie skarżącego Sąd I instancji bezzasadnie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zażalenie jest konieczne i uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest zaś ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. Z akt sprawy wynika, że skarżący na nie wykonał wezwania sądu z dnia [...] września 2015 r. tj. nie przedłożył dokumentów o które został wezwany, tym samym pozbawił Sąd I instancji realnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Naczelny Sąd Administracyjny oceniając złożone przez skarżącego oświadczenie, podziela stanowisko WSA w K., iż przedstawione dokumenty nie obrazują stanu majątkowego skarżącego, tym samym Sąd nie mógł dokonać prawidłowej i pełnej oceny, czy wniosek skarżącego zasługuje na pozytywne rozstrzygnięcie. Ponadto w rozpoznawanej sprawie zaznaczyć trzeba, że skarżący wskazuje, w oświadczeniu – Urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia [...] lipca 2015 r. – Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oświadczam, co następuje: w pkt 6 stan rodzinny: "BRAK". Natomiast w rozpoznawanym obecnie zażaleniu, skarżący powołuje się na argumentację, iż obecnie uzyskiwane dochody przeznacza na utrzymanie rodziny. Z akt sprawy nie wynika, jaka jest sytuacja materialna rodziny skarżącego. Podkreślić bowiem należy, że Sąd informacje o uzyskiwanych dochodach zestawia ze stanem rodziny pozostającym we wspólnym gospodarstwie rodzinnym, oceniając w ten sposób możliwości skarżącego w percypowaniu w kosztach sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu spoczywa obowiązek wykazania okoliczności o których mowa w pkt 1 i 2 tegoż przepisu prawa. Zawarty w treści tego artykułu zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji szczegółowo zbadał a następnie prawidłowo przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest możliwa do zbadania. Szczególnie, gdy skarżący w swoich oświadczeniach sam zaprzecza sobie o posiadaniu lub nie posiadaniu rodziny. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. NSA zauważa, że wnosząc zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.