II GZ 95/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Kazimierz Brzeziński po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 53/09 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 53/09 w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznał K.G. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz że wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega oddaleniu wskazując, iż skargi wnoszone w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są wolne od kosztów sądowych z mocy samego prawa (art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie podnosząc, że z uwagi na trudną sytuację materialną nie jest w stanie ustanowić adwokata we własnym zakresie i w związku z tym podtrzymał wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, ponieść kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis § 2 stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z treścią § 3 tego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. K.G. wniósł zażalenie na postanowienie, którym WSA w W. przyznał mu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Stwierdzić należy, że taka treść rozstrzygnięcia WSA w W. w całości uwzględniała żądanie K.G. Trafnie Sąd I instancji stwierdził bowiem, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych - a do tych zalicza się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników - są z mocy ustawy zwolnione od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.). Pogląd ten został utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 16 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 226/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że analiza przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wskazuje, iż ten akt prawny należy zaliczyć do systemu ubezpieczeń społecznych, o których mowa m. in. w ustawie z dnia 18 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwłaszcza, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników stosuje się odpowiednio (art. 52 ust. 1) przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższych przepisów skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. i nie ma zatem obowiązku uiszczać tych kosztów w niniejszej sprawie. Wynika to z treści punktu 2 sentencji, jak i z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. W punkcie 1 sentencji zaskarżonego postanowienia WSA w W. zawarł rozstrzygnięcie o treści: "przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowić adwokata". Z treści zażalenia wynika, że skarżący błędnie zrozumiał powyższe rozstrzygnięcie zarzucając, że brak mu środków na opłacenie adwokata "prywatnie" – we własnym zakresie. Zarzut tej treści nie uwzględnia, że Sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy ustanawiając dla niego adwokata, o którego wyznaczenie zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyraźnie przy tym wyjaśnił, że z uwagi na sytuację rodzinną i majątkową skarżącego zachodzą przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Koszt pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu obciąża Skarb Państwa, a nie skarżącego, jak błędnie przyjmuje on w swoim zażaleniu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie w całości uwzględniające żądanie skarżącego jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.