II GZ 98/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2475/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2475/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), odmówił B. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną brakiem środków finansowych. Spółka podała, że: 1) nie posiada żadnych środków trwałych, 2) wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5000 zł, 3) na rachunku bankowym posiada 448,06 zł. Ponadto na wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. spółka nadesłała dokumenty wskazujące, że w 2012 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł przy przychodzie w wysokości [...] zł, jak również wyciąg z rachunku bankowego za okresy: 5 - 31 lipca 2013 r., 13 - 26 sierpnia 2013 r. oraz 16 - 30 września 2013 r. (na którym saldo końcowe wyniosło 237,17 zł). Sąd stwierdził ponadto, że do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13 strona załączyła dokumenty, z których wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości [...] zł, a odnotowana strata finansowa netto w wysokości [...] zł była związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej). Sąd pierwszej instancji stwierdził, że analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, iż regularnych wpłat na ten rachunek dokonywali: E. B. (prokurent w spółce) oraz I. N. (prezes zarządu spółki). Zdaniem Sądu, sugeruje to, że wszelkie przychody spółki pochodzące ze sprzedaży towarów i usług przekazywane są przez pracowników spółki w formie gotówkowej. Sąd uznał, że powyższa okoliczność spowodowała niejasności w analizie faktycznego stanu środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Sąd stwierdził ponadto, że ze środków zgromadzonych na rachunku spółka pokrywała koszty obsługi prawnej (wynoszące średnio ok. 4000 zł w skali miesiąca), czy też koszty agencji ochrony (wynoszące średnio 2000 zł miesięcznie), zaś nie wszystkie koszty prowadzonej działalności gospodarczej mogą być uznawane za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Konkludując Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 400 zł. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła B. Sp. z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na stwierdzeniu, że spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych, pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu strona wskazała w szczególności, że w sytuacji finansowej, w jakiej obecnie znajduje się spółka, nawet najdrobniejsze kwoty wydatkowane ze zgromadzonych nielicznych środków są dla niej bardzo dotkliwe i mogą doprowadzić do poważnych konsekwencji, a nawet do jej likwidacji. Zdaniem strony, ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", gdyż oparto ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Skarżąca podniosła, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata za 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony. Zarządzeniem z dnia 11 października 2013 r. (wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a.) spółka została wezwana m.in. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy. Wykonując to wezwanie, spółka nadesłała wyciągi z jednego rachunku bankowego za okres od lipca do września 2013 r. Z wyciągów tych wynika, że na koniec wspomnianego okresu saldo wynosiło 237,17 zł, zaś przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS (w każdej z kategorii na ogół kilkudziesięciozłotowe wpłaty), a także kancelarii adwokackiej pełnomocników spółki (przelewy: w lipcu 4100 zł, w sierpniu 4628 zł) oraz agencji ochrony (comiesięczne przelewy w wysokości od 1450 zł do 3000 zł). Wpłaty na rachunek (na ogół po kilka tysięcy złotych) pochodzą od jedynego wspólnika spółki i jednocześnie prokurenta - E. B. oraz od prezesa zarządu spółki I. N. Jednocześnie z oświadczeń złożonych w imieniu spółki wynika, że wciąż prowadzi ona działalność gospodarczą. Konfrontując tę okoliczność z informacjami o obrocie wynikającymi z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego spółki należy uznać za prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji, że brak udokumentowania na wspomnianym rachunku wpłat potwierdzających prowadzoną działalność gospodarczą czyni niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Z oświadczeń spółki nie wynika, jaki osiąga przychód z aktualnie prowadzonej działalności i jaka jest wysokość i źródło ponoszonych kosztów. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego w ogóle nie wynika, że spółka - prowadząc działalność gospodarczą - ponosi jakiekolwiek inne koszty niż związane z płatnościami na rzecz urzędu skarbowego, ZUS, komorników, czy swoich pełnomocników. Może to sugerować, że spółka posiada również inne (nieujawnione Sądowi) rachunki bankowe, a w każdym razie świadczy o niespójności między składanymi oświadczeniami o sytuacji majątkowej strony a dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. W konsekwencji za trafną należy uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co prawidłowo skutkowało odmową przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. PG