II OPP 2/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi M. N. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 874/22 w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 11 stycznia 2021 r., nr SO-II.6233.8.2020 w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska postanawia: 1. stwierdzić przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi; 2. zobowiązać Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi do niezwłocznego wyznaczenia posiedzenia sądowego celem rozpoznania sprawy; 3. przyznać M. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sumę pieniężną w wysokości 2000 (dwa tysiące) zł. Skarga M. N. na decyzję Wojewody Łódzkiego z 11 stycznia 2021 r. w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi 25 lutego 2021 r. Skargę zarejestrowano pod sygn. III SA/Łd 874/22, 2 marca 2021 r. wysłano do skarżącego wezwanie o uzupełnienie braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL. Zawarty w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy zarejestrowano pod sygn. III SPP/Łd 30/21, 2 marca 2021 r. wysłano skarżącemu formularz PPF celem jego wypełnienia. Po nadesłaniu przez skarżącego wypełnionego formularza, starszy referendarz sądowy postanowieniem z 18 marca 2021 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Dnia 19 kwietnia 2021 r. wpłynęło do Sądu pismo Izby Adwokackiej w Łodzi informujące o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu dla skarżącego. Postanowieniem z dnia 24 maja 2021 r. Sąd odrzucił skargę z uwagi na to, że skarżący pomimo wezwania nie uzupełnił braku formalnego skargi i nie podał swojego numeru PESEL. Postanowienie nie zostało zaskarżone, wobec czego Sąd stwierdził jego prawomocność od 9 czerwca 2021 r., a następnie zwrócił organowi akta administracyjne. Dnia 13 czerwca 2022 r. do WSA w Łodzi wpłynęła skarga M. N. na przewlekłość postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Akta sprawy wraz z tą skargą zostały przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego 5 lipca 2022 r. Postanowieniem z 14 lipca 2022 r. sygn. akt II OPP 3/22 NSA odrzucił skargę na przewlekłość z uwagi na jej niedopuszczalność, została bowiem wniesiona już po prawomocnym zakończeniu postępowania. Akta sprawy zostały zwrócone do WSA 28 lipca 2022 r. Dnia 16 sierpnia 2022 r. do WSA wpłynęło pismo skarżącego. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z 30 sierpnia 2022 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do sprecyzowania stanowiska wyrażonego w tym piśmie. Następnie, zarządzeniem z 13 października 2022 r. - wobec braku reakcji pełnomocnika skarżącego na to wezwanie - pismo skarżącego uznano za zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi wraz z wnioskiem o przywrócenia terminu do wniesienia tego zażalenia, a sprawę skierowano na posiedzenie niejawne. Postanowieniem z 17 października 2022 r. przywrócono skarżącemu termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z 24 maja 2021 r. W dniu 26 października 2022 r. wpłynęło pismo skarżącego - z wnioskiem "o przywrócenie skargi na przewlekłość postępowania" oraz zmianę adwokata z urzędu. Zarządzeniem z 28 października 2022 r. poinformowano Izbę Adwokacką w Łodzi o stwierdzonych w toku postępowania uchybieniach popełnionych przez wyznaczonego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu oraz przekazano wniosek skarżącego o zmianę pełnomocnika. W dniu 14 listopada 2022 r. wpłynęło kolejne pismo skarżącego z wnioskiem o "rozpoznanie złożonej skargi na przewlekłość". Zarządzeniem z 10 listopada 2022 r. – z uwagi na uprawomocnienie się postanowienie o przywróceniu terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi – nadano bieg ww. zażaleniu. Sprawę skierowano na posiedzenie niejawne w przedmiocie rozważanie zasadności zastosowania art. 195 § 2 p.p.s.a. w dniu 21 listopada 2022 r. wpłynęło pismo Izby Adwokackiej w Łodzi informujące o wszczęciu postępowania wyjaśniającego z uwagi na treść zawiadomienia Sądu z 28 października 2022 r., a także pismo informujące o wyznaczeniu nowego adwokata z urzędu dla skarżącego. W dniu 22 listopada 2022 r. wpłynęła skarga M. N. na przewlekłość postępowania przed WSA w Łodzi. Wniósł o stwierdzenie, że w postępowaniu miała miejsce przewlekłość postępowania, przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 15000 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podniósł, że do powstania przewlekłości przyczyniło się zachowanie przyznanego mu z urzędu pełnomocnika, który nie dopełnił obowiązku w terminie. Postanowieniem z 23 listopada 2022 r. Sąd Wojewódzki, uznając zażalenie skarżącego za oczywiście uzasadnione, uchylił postanowienie z 24 maja 2021 r. o odrzuceniu skargi. Wydanym w tym samym dniu zarządzeniem zwrócono się do pełnomocnika skarżącego do wskazania, czy skarżący podtrzymuje skargę na przewlekłość postępowania, czy też wnosi o pilne rozpoznanie sprawy przez Sąd. Ponadto poinformowano skarżącego, że jego pierwsza skarga na przewlekłość wniesiona w czerwcu 2022 r. została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem z 14 lipca 2022 r. II OPP 2/22 i nie przysługuje od niej żaden środek zaskarżenia, zaś postanowieniem z 17 października 2022 r. przywrócono mu termin do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi (zażalenie to zostało następnie uwzględnione). W dniu 5 stycznia 2023 r. wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, w którym podtrzymano skargę na przewlekłość postępowania sądowego. Akta sprawy zostały przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 13 stycznia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że prawo skarżącego do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75 ze zm.) dalej zwanej "ustawą" o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki przewlekłość postępowania sądowego występuje, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. W myśl art. 2 ust. 2 tej ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy (por. postanowienia NSA: z 25 marca 2021 r. sygn. akt II GPP 1/21, z 7 marca 2014 r. sygn. akt II OPP 14/14, z 19 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OPP 27/11). Postępowanie w niniejszej sprawie toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku od dnia wpływu skargi do Sądu (2 listopada 2020 r.) do daty wpływu skargi na przewlekłość postępowania (22 listopada 2022 r.) trwało ponad 24 miesiące. Rozpoznawana sprawa pod względem stopnia jej złożoności nie uzasadniała tak długiego czasu koniecznego dla rozpoznania skargi. Podjęte w toku postępowania przez Sąd czynności były wadliwe, co spowodowało, że skarga została najpierw odrzucona, aby potem (po upływie ponad roku) prawomocnie zakończoną sprawę ponownie podjąć i prowadzić już we właściwym kierunku. Postanowieniem z 23 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił postanowienie z 24 maja 2021 r. o odrzuceniu skargi, uznając wniesione zażalenie za oczywiście uzasadnione. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Sąd, odrzucając skargę M. N., przyjął omyłkowo, że skarżący pomimo wezwania nie uzupełnił braku formalnego skargi i nie podał swojego numeru PESEL. Z akt sprawy wynika jednak, że skarżący – w terminie otwartym do uzupełnienia ww. braku – wskazał numer PESEL (pismo z dnia 10 marca 2021 r., znajdujące się w aktach dotyczących prawa pomocy - III SPP/Łd 30/21). Nieprawidłowe działania Sądu spowodowały zatem, że w okresie ponad dwóch lat od daty wpływu skargi do Sądu nie było możliwe wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Przedstawione czynności spowodowały przewlekłość postępowania, która nie jest uzasadniona. Nie zmienia tego stanu rzeczy okoliczność, że przyznany stronie z urzędu adwokat nie wniósł w imieniu strony, w przepisanym terminie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Zaniedbanie pełnomocnika strony (które nie obciąża Sądu) nie miało bowiem zasadniczego wpływu na to, iż sprawa dotychczas nie została rozpoznana. Gdyby Sąd procedował prawidłowo i dostrzegł uzupełnienie w terminie braków formalnych skargi przez skarżącego, wniesienie zażalenia nie byłoby konieczne. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę, stwierdził, że w niniejszym postępowaniu nastąpiła przewlekłość postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy) oraz zalecił Sądowi Wojewódzkiemu niezwłoczne wyznaczenie terminu posiedzenia w celu rozpoznania skargi (art. 12 ust. 3 ustawy). Stosownie do art. 12 ust. 4 ww. ustawy, uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej, w granicach wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania. Mając na uwadze przedmiot sprawy oraz jej znaczenie dla skarżącego, czas postępowania w tej sprawie od dnia wniesienia skargi, czynności podejmowane przez Sąd oraz zachowanie się skarżącego i jego pełnomocnika, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odpowiednią sumą pieniężną tytułem rekompensaty za przewlekłość postępowania jest kwota 2000 zł (art. 12 ust. 4 ustawy).