II OSK 1/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Mzyk, Sędziowie NSA Barbara Adamiak, Henryk Ożóg (spr.), Protokolant Maria Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 9 września 2005 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2004r., sygn. akt IV SA/Po 638/04 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Przedmiotem skargi kasacyjnej G.S. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2004r. sygn. akt IV SA/Po 638/04 oddalający skargę wymienionej na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] marca 2004r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji przytoczył, co następuje: Decyzją z dnia [...]czerwca 2002 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie umorzył postępowanie wywołane wnioskiem G. S. o przyznanie uprawnień kombatanckich wobec ustalenia, że wniosek złożono po upływie terminu określonego w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), dalej: ustawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. Postanowieniem z dnia [...] maja 2003 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wznowił na podstawie art. 145 a § 1 i 2 kpa postępowanie zakończone decyzjami z dnia 7 czerwca i 2 sierpnia 2002 r. wobec faktu, że wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. SK 4/02 (Dz.U. Nr 72, poz. 658) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, powołując podstawy prawne z art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 a § 1 kpa oraz z art. 22 ust. 1 i art. 1 - 4 ustawy orzekł w ten sposób, że uchylił własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2002r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2002r. o umorzeniu postępowania administracyjnego, odmówił przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono działanie art. 145 a § 1 kpa. Nadto podano, że G. S. domagała się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji (przesiedlenia) rodziców z miejsca zamieszkania, to jest z miasta S. w okolice K. w okresie od września 1939 r. do kwietnia 1940 r., w którym to okresie matka wnioskodawczyni pozostawała w ciąży. Orzekający w sprawie organ stwierdził, że opisywana przez wnioskodawczynię sytuacja nie stanowiła represji w rozumieniu ustawy kombatanckiej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy G. S. odnosiła się do uregulowań ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy (przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), podnosząc, że nie powinny być różnicowane następstwa osadzenia w obozach pracy przymusowej i deportacji lub wywiezienia do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy ze skutkami wywiezienia na terytorium Generalnego Gubernatorstwa. Opisywała, warunki w jakich przebywali jej rodzice w okresie wysiedlenia oraz wywodziła, że skutkiem przejść jej matki w okresie ciąży był poważny uszczerbek na zdrowiu wnioskodawczyni (uszkodzenie słuchu i wzroku). Powoływała się na zasady współżycia społecznego, które winny przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Decyzją z dnia [...] marca 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2003 r. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że deportacja ciężarnej matki wnioskodawczyni do pracy przymusowej na terenie Generalnej Guberni nie była represją w rozumieniu ustawy kombatanckiej dla strony, która była wówczas dzieckiem nienarodzonym. Oceny tej nie zmieniała okoliczność powstania uszczerbku na zdrowiu strony. G. S. wniosła skargę do sądu administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Uzasadniając skargę skarżąca wywodziła, że dostateczną podstawą przyznania uprawnień kombatanckich winna być okoliczność, że skutkiem przeżyć ciężarnej matki w okresie przesiedlenia skarżąca doznała poważnego uszczerbku na zdrowiu. Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Ponieważ skarżąca wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zachodziły warunki do rozpoznania sprawy w tym trybie o jakim mowa w art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), dalej: p.s.a. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, iż według art. 6 kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (zasada praworządności). Zatem, nie jest możliwe uzupełnianie w postępowaniu sądowoadministracyjnym istniejącego systemu prawnego o rozwiązania prawem nieprzewidziane, choćby przemawiały za tym zasady słuszności. Uwaga ta była o tyle konieczna, że skarżąca nie tyle kwestionowała zastosowanie powołanych przez orzekający w sprawie organ przepisów prawa materialnego, co wywodziła, że za przyznaniem uprawnień kombatanckich przemawiały zasady współżycia społecznego. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, ze zbędnym było wnikanie w skomplikowaną materię pozycji prawnej dziecka poczętego ( nasciturusa). Gdyby nawet przyjąć bowiem, że okoliczności jakie dotknęły matkę nienarodzonego dziecka uznać można za represje w rozumieniu ustawy kombatanckiej, to wnioskowanie takie byłoby uprawnione tylko w sytuacjach gdy matka dziecka podlegałaby represjom lub prowadziła działalność wymienioną w art. 1-4 ustawy. Tymczasem deportacja, wysiedlenie czy wywiezienie do pracy przymusowej nie stanowi działalności ani represji w rozumieniu tych przepisów. Z tej też przyczyny przyznanie uprawnień kombatanckich ze wskazywanego tytułu było wyłączone. Równocześnie wyjaśnić należało, że przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją była ewentualność przyznania uprawnień kombatanckich o jakich mowa w ustawie. W aktach administracyjnych (k. 28) znajdowała się decyzja z dnia [...] maja 2002 r., której treść wskazywała, że odrębnie rozpatrywano wniosek o przyznanie uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą z dnia 31 maja 1996 r. do której skarżąca odnosiła się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tak więc jedynie dla porządku zauważyć należało, że według tej ustawy do jednorazowego świadczenia nie uprawnia okoliczność deportacji czy wywiezienia na tereny pozostające w granicach Państwa Polskiego z 1939 r. W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik G. S. – adw. J. R. wniósł o jego uchylenie i przyznanie skarżącej uprawnień kombatanckich oraz "nałożenie kosztów postępowania na Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie i przysądzenie skarżącej zwrotu kosztów według norm przepisanych (...)." Skarżąca podkreśla, że podstawą wniesienia skargi jest nieprzyznanie jej uprawnień, na które zasługuje ponieważ fakt wywiezienia matki w okresie ciąży na tereny okupowane przez III Rzeszę, jest represją zarówno w stosunku do matki jak i nienarodzonego dziecka. Nieodparte jest twierdzenie skarżącej, że poniosła ona uszczerbek na zdrowiu przez deportację ciężarnej matki do pracy przymusowej na terenie Generalnej Guberni. Pogląd, iż nie była to represja, jest nie do przyjęcia. Z powyższego wynika, że zaskarżony wyrok narusza zasady współżycia społecznego, skoro osoba represjonowana i ponosząca uszczerbek na zdrowiu nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej. Zaskarżony wyrok nie może być uznany za zgodny z przepisami ustawy kombatanckiej i to art. 22 ustęp 1 i art. 1-4 tejże ustawy. Wywody sądu I instancji dotyczące niemożności zmiany istniejącego systemu prawnego rozwiązania nieprzewidziane prawem, nie może być uznany za słuszny. Sytuacja skarżącej jest ciężka, albowiem jest ona osobą samotną i utrzymuje się z renty inwalidzkiej II grupy (...). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 174 p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na : 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pełnomocnik G. S., w części wstępnej skargi kasacyjnej, nie wskazał żadnej z tych podstaw dopiero w jej uzasadnieniu stwierdził, iż "zaskarżony wyrok nie może być uznany za zgodny z przepisami ustawy kombatanckiej i to art. 22 ust. 1 i art. 1-4...". Tak określony zarzut Sąd uznał za zarzut naruszenia prawa materialnego traktując jego umieszczenie w uzasadnieniu skargi za dopuszczalne skoro motywacja środka prawnego stanowi organiczną z nim jedność. Zarzut ten nie jest zasadny. Wystarczy bowiem porównać treść powołanych w zarzucie kasacyjnym przepisów ustawy z okolicznościami przedstawionymi we wniosku skarżącej o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie by stwierdzić niemożność konkretyzacji tych norm prawnych w powyższej sprawie. Przepis art. 22 ust. 1 ustawy wskazuje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów (...) lub osoby przez niego upoważnione jako podmioty uprawnione do orzekania o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 (mówiącym komu przysługują uprawnienia określone w ustawie) i podstawę orzekania (udokumentowany wniosek, rekomendacja właściwego stowarzyszenia). W sprawie ze skargi G. S. orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów (...) więc trudno skutecznie zarzucić że orzekał organ niewłaściwy. Przepisy art. 1-4 ustawy natomiast: definiują kombatantów (art. 1 ust.), działalność kombatancką (art. 1 ust. 2), działalność równorzędną z działalnością kombatancką (art. 2), wyjaśniają co zaliczyć do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką (art. 3) i rozciągają przepisy ustawy na osoby, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego wyjaśniając przy tym pojęcie "represje". Jednakże nawet pojemność stanów faktycznych zgromadzonych przez ustawodawcę w przepisach art. 3 i 4 ustawy nie jest w stanie objąć sytuacji skarżącej. Domaga się ona wprawdzie uprawnień kombatanckich z racji podlegania represjom, ale represje w rozumieniu ustawy to okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a/ w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c/ w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacji, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach, 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a/ w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946r. MWDZSRR, b/ na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. 2. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynaradawiania. Według skarżącej zaś jej uprawnienia wdowy po kombatancie miałyby wynikać z faktu deportacji (przesiedlenia) rodziców z miejsca zamieszkania, z miasta S. w okolice K. w okresie od września 1939r. do kwietnia 1940, kiedy to matka wnioskodawczyni pozostawała w ciąży. Skutkiem przejść matki w okresie ciąży był poważny uszczerbek na zdrowiu wnioskodawczyni (uszkodzenie słuchu i wzroku). Wreszcie z zasad współżycia społecznego, które winny przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Dlatego Sąd I instancji trafnie uznał, że deportacja, wysiedlenie czy wywiezienie do pracy przymusowej nie stanowi działalności ani represji w rozumieniu tych przepisów, a to wyłączało przyznanie uprawnień kombatanckich z wywodzonego tytułu. Co innego natomiast przyznanie uprawnień do świadczenia pieniężnego z ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.): było to przedmiotem odrębnego postępowania nie będącego w związku z powyższą sprawą. Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.s.a.