II OSK 134/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1402/24 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.4100.2417.2023/JWr w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z 3 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1402/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę obywatela Republiki Białorusi A. K. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 2 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.4100.2417.2023/JWr. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda") z 1 września 2023 r. nr WSC-V.6152.6217.2023, którą odmówiono cudzoziemcowi udzielenia zezwolenia na pobyt stały. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając: - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym nieuwzględnienia złożonych przez skarżącego dokumentów warunkujących wydanie zezwolenia na pobyt stały, uznając że skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo obydwoje pradziadków było narodowości polskiej, podczas gdy skarżący spełnił wszystkie wymogi warunkujące udzielenie zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "RP"), składając do akt sprawy dokumenty potwierdzające spełnienie przez niego przesłanek niezbędnych do nabycia wnioskowanego zezwolenia; 2) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi pomimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy oraz braku wyjaśnienia stanu faktycznego polegającego na nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność wykazania jego związku z polskością, w szczególności z uwagi na znajomość kultury polskiej, historii i zwyczajów polskich, co doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały, wobec błędnego uznania, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wydanie decyzji zgodnej z żądaniem strony, podczas gdy skarżący posiada znajomość kultury i historii polskiej oraz polskich zwyczajów i tym samym spełnia przesłanki do udzielenia mu zezwolenia na pobyt stały na terytorium RP; - ponadto zaskarżonemu wyrokowi, zarzucono: 3) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 197 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") i bezzasadne oddalenie skargi przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy skarżący spełnił wszystkie niezbędne warunki do udzielenia mu zezwolenia na pobyt stały, przedkładając do akt sprawy dokumenty warunkujące spełnienie relewantnych przesłanek, co obliguje organ do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony, bowiem decyzja w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt stały ma charakter decyzji związanej; 4) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105; dalej: "ustawa o repatriacji") i uznanie, że skarżący nie jest osobą o polskim pochodzeniu, w sytuacji gdy skarżący złożył do akt sprawy dokumenty, na podstawie których winien był zostać uznany za osobę polskiego pochodzenia i w konsekwencji winien był uzyskać zezwolenie na pobyt stały na terytorium RP, tj.: a) akt urodzenia skarżącego opatrzony klauzulą apostille nr [...] z 23 lutego 2023 r., b) akt małżeństwa rodziców skarżącego nr [...] z 21 grudnia 2022 r., c) akt urodzenia matki skarżącego nr [...] z 29 lipca 2022 r. opatrzony klauzulą apostille, d) akt urodzenia dziadka skarżącego nr [...] z 13 maja 2022 r., e) kopię paszportu matki skarżącego nr [...], f) zaświadczenie z 16 lutego 2024 r. zawierające dane aktu urodzenia nr [...], g) kopię paszportu dziadka skarżącego nr [...]; 5) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji i uznanie, że organy administracji publicznej są obowiązane orzekać na podstawie dokumentów źródłowych, a nie na podstawie dokumentów wydanych współcześnie przez władze kraju pochodzenia, w sytuacji gdy dokumentami potwierdzającymi polskie pochodzenie zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 2 ustawy o repatriacji mogą być także inne dokumenty niż wymienione w art. 6 ust. 1 ustawy o repatriacji, co świadczy o otwartym katalogu dokumentów służących do potwierdzenia posiadania polskiego pochodzenia, a zatem organ administracji publicznej mógł i powinien wydać rozstrzygnięcie w oparciu o dokumenty wydane współcześnie; 6) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe niezastosowanie art. 11 ust. 1 i 2 Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białoruś o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych sporządzonej w Mińsku dnia 26 października 1994 roku (dalej: "umowa o pomocy prawnej") i nieuznanie dokumentów wydanych współcześnie przez władze Białorusi, jako dokumentów potwierdzających polską narodowość skarżącego, w sytuacji gdy dokumenty te posiadają moc dowodową na terytorium RP i winny być traktowane jako dokumenty urzędowe, a organy administracji publicznej nie mogą subiektywnie oraz wybiórczo decydować o zakresie dowodowym tychże dokumentów. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody w całości; w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. Istota sporu w niniejszej spawie sprowadza się do zagadnienia, czy zebrany materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków skarżącego było narodowości polskiej. 3.5. Odniesienie się do tego zagadnienia wymaga przede wszystkim przypomnienia, że ani ustawa o cudzoziemcach, ani ustawa o repatriacji, nie przewidują domniemań prawnych ułatwiających zainteresowanej osobie dowodzenia polskiego pochodzenia jej określonych wstępnych. Oznacza to, że polskie pochodzenie wywodzone z polskiej narodowości wstępnych wnioskodawcy, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, musi być udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. Jakkolwiek obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały jest dołożenie wszelkich starań w celu ustalenia stanu faktycznego, to jednak, ciężar wskazania przesłanek pozytywnych, od których zależy udzielenie takiego zezwolenia spoczywa na osobie wnioskującej o jego udzielenie (por. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 837/24, CBOSA). Można zatem powiedzieć, że zebrany materiał dowodowy musi dawać pewność co do ustalenia polskiego pochodzenia wstępnych wnioskodawcy, a nie tylko uprawdopodabniać takie pochodzenie. Innymi słowy, w sprawie nie może być wątpliwości co do wykazania przez wnioskodawcę polskiego pochodzenia wstępnych wnioskodawcy. Wymóg ten jest tym bardziej uzasadniony jeżeli zważy się, że chodzi o ocenę dokumentów, których wyłącznym dysponentem jest organ państwa obcego. Z oczywistych powodów organ krajowy nie ma bezpośredniego dostępu do takich dokumentów, jak również skutecznych instrumentów prawnych służących ewentualnej weryfikacji ich wiarygodności. 3.6. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, orzekające organy oraz WSA w Warszawie nie stwierdziły, że w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji jest zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których można wykazać polskie pochodzenie. W obu jednostkach redakcyjnych art. 6 ustawy o repatriacji jest użyty zwrot "w szczególności", co w odniesieniu do tekstów prawnych wskazuje na otwarty, a nie zamknięty zbiór określonych elementów. Ponadto w art. 6 ust. 2 ustawy o repatriacji jest mowa o "innych dokumentach". Równocześnie należy jednak zauważyć, że w świetle celu ustawy o repatriacji, jakim jest umożliwienie powrotu do Ojczyzny rodakom, którzy pozostali na Wschodzie m.in. w związku ze zmianami granic po zakończeniu II wojny światowej oraz wcześniejszymi wydarzeniami historycznymi związanymi z przymusową migracją ludności w ramach ZSRR (zob. preambułę do ustawy o repatriacji), z natury rzeczy na gruncie art. 6 ustawy o repatriacji chodzi przede wszystkim o dokumenty archiwalne, a nie dokumenty współczesne. Do takich samych wniosków prowadzi analiza przykładowych dokumentów wymienionych w art. 6 ustawy o repatriacji. Ponadto, w odniesieniu do katalogu o charakterze otwartym, przykłady dokumentów wymienionych jako elementy takiego zbioru, stanowią istotną wskazówkę interpretacyjną co do istotnych cech dokumentów, które jakkolwiek nie wymienione wprost w ustawie, mogą być uznane za element spornego zbioru (katalogu). W tym kontekście, na gruncie art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, dokumenty wytworzone współcześnie mogą mieć, co do zasady, tylko charakter uzupełniający, pomocniczy względem archiwalnych dokumentów źródłowych. Jeżeli zatem strona odwołuje się do dokumentów w postaci odpisów (duplikatów) aktów stanu cywilnego wytworzonych współcześnie, to zasadne jest zweryfikowanie, czy pomiędzy pierwotnym wpisem w aktach stanu cywilnego, a wydaniem odpisu (duplikatu) nie wystąpiły zmiany co do informacji o narodowości (por. np. wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2198/22, CBOSA). 3.7. Uwzględniając wskazane wyżej ogólne założenia należy stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje pewności co do polskiego pochodzenia odpowiednich wstępnych skarżącego. Przede wszystkim, w sprawie nie przedłożono dokumentów archiwalnych, które wskazywałaby na polskie pochodzenie odpowiednich wstępnych skarżącego. Dokumentami takimi nie są w szczególności, dokonane w nieustalonych okolicznościach, dopiski we współczesnych dokumentach paszportowych (wydanych w 2018 r. oraz 2022 r.). Jeżeli z kolei chodzi o akty stanu cywilnego, to wszystkie te dokumenty zostały przedłożone tylko w formie wydanych w 2022 r. odpisów (duplikatów). Jedynie w odniesieniu do duplikatu dotyczącego aktu urodzenia dziadka skarżącego M. H., wedle którego prababka skarżącego S. H. była narodowości polskiej (pradziadek K. H. był narodowości białoruskiej), przedłożono zaświadczenie nr [...] z 16 lutego 2024 r., z którego wynika, że w akcie tym nie dokonywano zmian, uzupełnień oraz poprawek. Przy czym zaświadczenie to również stanowi dokument wtórny wobec dokumentu źródłowego. Natomiast w odniesieniu do duplikatu aktu urodzenia matki skarżącego T. H. przedstawiono zaświadczenie nr [...] z 16 lutego 2024 r., wedle którego 23 lipca 2022 r. dokonano zmiany informacji o narodowości dziadka skarżącego poprzez wykreślenie narodowości białoruskiej i wpisanie narodowości polskiej. W takim kontekście brak przedłożenia przez skarżącego żądanych przez organ archiwalnych dokumentów źródłowych nie pozwalał na przyjęcie, że w sprawie udowodniono polskie pochodzenie odpowiednich wstępnych skarżącego. W sprawie można mówić co najwyżej o uprawdopodobnieniu takiej okoliczności, jednak dokonanie zmiany w akcie urodzenia co do narodowości dziadka dopiero w 2022 r. pozostawia istotne wątpliwości co do pewności ustaleń w tej kluczowej dla sprawy kwestii. Taka ocena dowodów dokonana przez organy i zaakceptowana przez WSA w Warszawie nie narusza art. 80 k.p.a. Należy równocześnie podkreślić, że w postępowaniu przed NSA dla podważania oceny dowodów przeprowadzonej przez organ administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej wskazano, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (np. wyrok NSA z 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2503/24, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy dowodów takich ani twierdzeń nie przedstawiono. Reasumując, zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a, okazały się nieuzasadnione. 3.8. Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 11 ust. 1 i 2 umowy o pomocy prawnej. Przede wszystkim, umowa ta dotyczy współpracy w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych, a nie w sprawach administracyjnych. Ponadto, kwestia oceny, czy wstępni danego cudzoziemca byli narodowości polskiej w rozumieniu ustawy o repatriacji, pozostaje w wyłącznej kompetencji władz polskich. 3.9. Skoro w skardze kasacyjnej nie podważano skutecznie oceny dowodów przeprowadzonej przez organy administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez WSA w Warszawie, to nie mogły okazać się zasadne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 197 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 u.o.c., poprzez ich wadliwe zastosowanie. Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego następuje bowiem w takim przypadku w oparciu o stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej, a nie przez pryzmat stanu faktycznego, jaki winien być, według skarżącego, ustalony. 3.10. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.