II OSK 1536/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Dolnośląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 716/22 w sprawie ze skargi G. L.. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr SOC-OP.6231.15.2022.MR w przedmiocie odmowy wydania potwierdzonych za zgodność z oryginałem skanów dokumentów z akt zbiorowych do aktu małżeństwa 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 16 lutego 2023 r., II SA/Wr 716/22, w wyniku rozpoznania skargi G.L., uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 16 sierpnia 2022 r., nr SOC-OP.6231.15.2022.MR oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W. (dalej: Kierownik USC) z 30 czerwca 2022 r., znak USC.5364.394.2022 w przedmiocie odmowy wydania potwierdzonych za zgodność z oryginałem skanów dokumentów z akt zbiorowych do aktu małżeństwa. W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym orzeczeniem, Sąd I instancji stwierdził, że Kierownik USC w wyniku rozpatrzenia wniosku G.L. z 5 czerwca 2022 r. decyzją z 30 czerwca 2022 r., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., a także art. 26 ust. 4 oraz art. 2 ust. 6 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 709 ze zm.), dalej: p.a.s.c., odmówił wydania potwierdzonych za zgodność z oryginałem skanów dokumentów z akt zbiorowych do aktu małżeństwa sporządzonego na nazwiska L.S. i P.W. - oznaczenie aktu [...] (numer historyczny w księdze małżeństw – [...]), uzasadniając odmowę faktem niewykazania przez wnioskodawcę interesu prawnego umożliwiającego wydanie wskazanych dokumentów z uwagi na to, że bliskie stosunki wnioskodawcy ze zmarłą babcią uzasadniają posiadanie przez niego interesu faktycznego, a nie prawnego. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez G.L. odwołania Wojewoda Dolnośląski decyzją z 16 sierpnia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika USC. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle art. 26 ust. 4 p.a.s.c. krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania kopii z dokumentów aktu stanu cywilnego poświadczonej za zgodność z oryginałem obejmuje sąd, prokuratora, osobę, której akt dotyczy lub osobę mającą interes prawny. Wojewoda Dolnośląski zauważył, że dla wykazania interesu prawnego wnioskodawca winien był udowodnić, iż bez żądanej dokumentacji pamięć o zmarłych dziadkach jest zafałszowana lub też zakłócone jest kultywowanie pamięci o tychże bliskich. Do powyższego wnioskodawca w ogóle się nie odniósł. Jako wstępny ma on prawo uzyskać zarówno odpisy z aktu stanu cywilnego, jak i stosowne zaświadczenia z rejestrów, co powinno być wystarczające do badań genealogicznych, jeżeli takie wnioskodawca prowadzi. Organ przypomniał, że ustawodawca zupełnie inaczej określił krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania odpisów aktów stanu cywilnego oraz zaświadczeń o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących konkretnej osoby, gdzie wskazał m.in. zstępnych tej osoby (art. 45 ust. 1 p.a.s.c.), niż krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego (art. 26 ust. 4 p.a.s.c.). W tym drugim przypadku nie wystarczy być zstępnym, ale trzeba wykazać posiadanie interesu prawnego, zatem prawo dostępu do dokumentów z akt zbiorowych do aktów stanu cywilnego podlega większym ograniczeniom niż prawo uzyskania odpisów samych aktów. G.L. złożył skargę na decyzję Wojewody Dolnośląskiego. Skarżący zarzucił jej naruszenie art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.), dalej: k.c., wnosząc o jej uchylenie, jak również uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie. Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewody Dolnośląskiego oraz decyzję Kierownika USC z 30 czerwca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że zostały one wydane w warunkach nieuwzględnienia, iż sprawy ze skarg skarżącego na odmowy wydania mu dokumentów z akt zbiorowych stanu cywilnego dotyczących jego dziadków (S.L. i W.P.) były już dwukrotnie przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd. Wyrokiem z 24 listopada 2020 r., akt II SA/Wr 358/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego i poprzedzającą ją decyzję Kierownika USC, nakazując organom przy ponownym rozpoznaniu wniosku ustalenie charakteru i zakresu żądania skarżącego. Następnie, wyrokiem z 9 grudnia 2021 r., II SA/Wr 293/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego i poprzedzającą ją decyzję Kierownika USC w przedmiocie odmowy umożliwienia wykonania fotokopii z aktu małżeństwa. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że wbrew stanowisku organów orzekających w sprawie skarżący posiada interes prawny w żądaniu uzyskania kopii dokumentów znajdujących się w aktach. Sąd I instancji zauważył, że w kontrolowanej sprawie, pomimo że dotyczy ona kolejnego wniosku skarżącego, a zatem innej sprawy w rozumieniu formalnym, nie może pominąć okoliczności znanej mu z urzędu, że w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 293/21 prawomocnie rozstrzygnięto, iż skarżący jest uprawniony do dokonywania fotokopii z akt zbiorowych aktu stanu cywilnego. Stosownie do treści art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej: p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe. Co prawda w wyroku z 9 grudnia 2021 r., jak wskazał Sąd I instancji, rozstrzygnięto o uprawnieniu do wykonania fotokopii, podczas gdy wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie skarżący domaga się skanów (odwzorowań cyfrowych) poświadczonych za zgodność z oryginałem, jednakże nie zmienia to zasadniczego przesłania ujętego w wyroku o sygn. akt II SA/Wr 293/21, że skarżący posiada uprawnienie do pozyskiwania informacji z akt zbiorowych dotyczących małżeństwa jego dziadków. Wojewoda Dolnośląski złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., naruszenie: I. przepisów prawa materialnego: 1) art. 130 ust. 5 p.a.s.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie przepis ten znajduje zastosowanie, podczas gdy przepis ten nie miał zastosowania; 2) art. 26 ust. 4 pkt 1 p.a.s.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na pominięciu tegoż przepisu, podczas gdy przepis ten miał zastosowanie w przedmiotowej sprawie; II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 170 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji związany był swoim wcześniejszym wyrokiem z 9 grudnia 2021 r., II SA/Wr 293/21, podczas gdy wyrok ten wydany był w sprawie o odmiennym stanie faktycznym, tj. przy innym przedmiocie żądania strony i oparty o podstawę prawną nie znajdującą w związku z tym zastosowania w przedmiotowej sprawie, tj. art. 130 ust. 5 p.a.s.c.; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w motywach wyroku, z jakich powodów Sąd I instancji przyjął, że skoro strona posiada uprawnienie do uzyskania jednego z dokumentów odnoszących się do stanu cywilnego w określonej formie, to automatycznie posiada również uprawnienie do innych dokumentów dotyczących stanu cywilnego i to w innej formie (postaci odwzorowania). Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. W piśmie procesowym z 29 listopada 2023 r. G.L. przedstawił swoje stanowisko w sprawie. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji pominięcie materialnoprawnej podstawy zgłoszonego żądania (art. 23 k.c.), wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że została ona oparta przez skarżący organ na uzasadnionych podstawach. W ramach podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 141 § 4 i art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 4 pkt 1 i art. 130 ust. 5 p.a.s.c. Wojewoda Dolnośląski zarzucił Sądowi I instancji przeprowadzenie w toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji z 16 sierpnia 2022 r. błędnej analizy uwarunkowań fatycznych i prawnych sprawy załatwionej tym aktem, która prowadziła do wadliwego wnioskowania przez Sąd, że o zasadności rozpatrzonego w niniejszej sprawie w sposób odmowny żądania skarżącego dotyczącego wydania potwierdzonych za zgodność z oryginałem skanów dokumentów z akt zbiorowych do aktu małżeństwa dziadków strony (S.L. i W.P.) przesądziła ocena prawna zamieszczona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 9 grudnia 2021 r., II SA/Wr 293/21, wobec czego Sąd, uwzględniając treść art. 170 p.p.s.a., był zobowiązany uchylić decyzję Wojewody Dolnośląskiego, a także poprzedzającą ją decyzję Kierownika USC z 30 czerwca 2022 r., jako akty sprzeczne ze stanowiskiem prawnym zajętym w prawomocnym orzeczeniu sądu. Tak sformułowany zarzut Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za trafny, albowiem wbrew przyjętej przez Sąd I instancji ocenie prawnej w prawomocnym wyroku z 9 grudnia 2021 r., II SA/Wr 293/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie rozstrzygnął, że skarżący jest uprawniony do dokonywania fotokopii z akt zbiorowych aktu stanu cywilnego. Tego rodzaju wniosek nie tylko pomija odmienny przedmiot sprawy rozstrzygniętej wskazanym prawomocnym wyrokiem i kontrolowanej sprawy zakończonej decyzją z 16 sierpnia 2022 r., ale przede wszystkim jest sprzeczny z treścią zamieszczonej w tym wyroku argumentacji prawnej, która pozwala w sposób wyraźny dostrzec dokonanie w wydanym orzeczeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu precyzyjnej oceny różnicującej kryterium rozpatrzenia wniosku o udostępnienie dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, którym jest posiadanie przez zainteresowanego interesu prawnego, oraz żądania otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego lub jego fotokopii, z którym to uprawnieniem może wystąpić zstępny. Jakkolwiek w swoich wyjaśnieniach Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przedmiotem swojej analizy uczynił szeroko rozumiane zagadnienie "dostępu jednostki do informacji zawartych w rejestrze stanu cywilnego", tym niemniej w treści uzasadnienia wyroku zastrzegł, że żądanie skarżącego, które doprowadziło do zainicjowania postępowania sądowego, nie dotyczy uprawnienia skarżącego do otrzymania odpisu i zaświadczenia dotyczącego aktu małżeństwa jego dziadków, co obejmuje przepis art. 45 ust. 1 p.a.s.c., ani uprawnienia do otrzymania dokumentu z akt zbiorowych (art. 26 ust. 4 p.a.s.c.), do czego skarżący byłby uprawniony, gdyby, jak to zostało ujęte w wyroku, "wykazał interes prawny". Uwarunkowania rozpatrywanej sprawy nie odnosiły się do tych dwóch sytuacji, ponieważ, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jego kontroli podlegała decyzja Wojewody Dolnośląskiego z 4 maja 2021 r. nr SOC-OP.6231.3.2021.MR, którą tenże organ odmówił umożliwienia skarżącemu wykonania fotokopii aktu małżeństwa jego dziadków. Spór prawny, jaki wynikł w postępowaniu zakończonym ww. decyzją, sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy skarżący należąc do kręgu osób, które uprawnione są do uzyskania odpisu aktu małżeństwa swoich wstępnych (dziadków), jest również uprawniony do otrzymania jego fotokopii, którą to formę udostępnienia aktu stanu cywilnego przewiduje art. 130 ust. 5 p.a.s.c. Z uzasadnienia wyroku wynika, że zgłoszone przez organ zastrzeżenia miały związek z uznaniem, iż osoba uprawniona do otrzymania odpisu aktu może wykonać fotokopię aktu, o ile stan księgi na to pozwala, jednakże odnosi się to jedynie do tych aktów, z których już nie można otrzymać odpisu, gdyż akty te nie podlegają już przeniesieniu do rejestru. Podważając taki kierunek wykładni nadawanej art. 130 ust. 5 w zw. z art. 45 ust. 1 p.a.s.c., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyjął, że uchybia on zasadzie, zgodnie z którą skoro przepisy prawa dają możliwość zrealizowania określonemu podmiotowi uprawnienia o szerszym zakresie, to tym bardziej pozwalają czynić mniej, to znaczy zrealizować uprawnienie o bliskim przedmiocie, ale węższym zakresie. Mając na uwadze powyższe, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu I instancji, kontekst rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zamieszczonych w wyroku z 9 grudnia 2021 r. w żaden sposób nie pozwala wypowiedzi prawnej tego Sądu łączyć z zagadnieniem rozstrzygniętym w zaskarżonej decyzji Wojewody Dolnośląskiego z 16 sierpnia 2022 r. dotyczącym warunków wydawania na piśmie utrwalonym w postaci odwzorowania cyfrowego poświadczonego za zgodność z oryginałem dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego (art. 26 ust. 4 p.s.a.c.), a tym bardziej odnajdywać w tejże wypowiedzi treść przesądzającą to, czy pokrewieństwo pomiędzy skarżącym a S.L. i W.P. jest okolicznością równoważną wykazaniu przez stronę interesu prawnego w zgłoszeniu tego rodzaju żądania kierownikowi urzędu stanu cywilnego. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu będzie miał na uwadze wskazaną wadę dokonanej kontroli legalności decyzji Wojewody Dolnośląskiego, której zaistnienie nakazywało wniesioną skargę kasacyjną uznać za usprawiedliwioną. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.