II OSK 1553/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski (spr.) Sędziowie NSA Maria Czapska – Górnikiewicz NSA Anna Żak Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Parafii [...] w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Po 391/05 w sprawie ze skargi Parafii [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Po 391/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Parafii [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] utrzymującą w mocy decyzję wymierzającą karę pieniężną za usunięcie drzew. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta O. wymierzył Parafii [...] w K. karę pieniężną w wysokości 4 141 765 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 321 drzew rosnących na terenie cmentarza oraz zobowiązał do wpłaty tej kwoty na konto Miejskiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w O.. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznając, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, stwierdził, że podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy są przepisy art. 47k i art. 47e ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.). Z przepisów tych wynika, że za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną. Przed wymierzeniem kary organ powinien ustalić, czy podmiot który usunął drzewa mógł uzyskać zezwolenie na ich usunięcie. Podmiotem takim w rozpoznawanej sprawie jest skarżąca Parafia. Odpowiedzialność w tym zakresie została zobiektywizowana, a do jej ponoszenia wystarczy wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew. Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że pomiędzy działaniem Proboszcza Parafii polegającym na zleceniu firmie "[...]" wykonania prac porządkowych a usunięciem 321 drzew zachodzi taki związek. Sąd podniósł nadto, że na wycięcie drzew wymagane jest uzyskanie stosownego zezwolenia także wówczas, jeżeli drzewa te były tzw. samosiewami. Od powyższego wyroku Parafia [...] w K. złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarga kasacyjna została oparta przede wszystkim na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię przepisów: – art. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.) w związku z art. 6 i art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającego na nieuwzględnieniu faktu, że skarżąca Parafia była ofiarą zbrodni komunistycznej. Zniszczony i zdewastowany cmentarz [...] przy ul. [...] w O. powinien być uporządkowany przez Prezydenta Miasta O., a nie zamieniony na teren rekreacyjny. Okoliczności te były przyczyną "załamania nerwowego" proboszcza, co doprowadziło do samowolnej wycinki części wyrastających z rozbitych mogił samosiejek; – art. 1-3 oraz art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 28 marca 1933r. o grobach i cmentarzach wojennych (Dz.U. Nr 39, poz. 311 ze zm.), poprzez nieuwzględnienie faktu, że wzmiankowany cmentarz był cmentarzem wojennym, zatem Skarb Państwa i Prezydent Miasta byli zobowiązani do jego utrzymywania; – art. 47e pkt 1 ustawy o ochronie przyrody, który to przepis wprawdzie precyzuje obowiązki właściciela gruntu, ale nie obarcza go skutkami bezprawnych działań osób trzecich, dokonanych na jego gruncie; – art. 47k ustawy o ochronie przyrody poprzez uznanie, że Parafia odpowiada za wycięcie drzew przez pracowników firmy "[...]", działających "ponad zlecenie". Powyższy przepis nie precyzuje dostatecznie kto odpowiada za usunięcie drzew i krzewów – właściciel gruntu czy też w określonych sytuacjach sprawca deliktu. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania – art. 75 § 1 i art. 82 pkt 1 K.p.a. poprzez niedopuszczenie w postępowaniu administracyjnym wnioskowanych przez Parafię świadków, nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie wizji lokalnej oraz nieuwzględnienie faktu, że były proboszcz A. B. od lutego do listopada 2004 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim z powodu zaburzeń psychicznych. Podniesiono również, że art. 47k ustawy o ochronie przyrody jest niezgodny z art. 42 i art. 45 Konstytucji RP oraz z art. 7 Kodeksu postępowania karnego. Pismem z dnia 27 lipca 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. złożyło odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Stosownie do regulacji art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie okoliczności, które przesądzają o nieważności postępowania. Stwierdziwszy, iż w niniejszej sprawie okoliczności te nie miały miejsca Sąd przeszedł do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Mając na uwadze, iż w rozpoznawanej skardze kasacyjnej znalazły się zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak również przepisów prawa procesowego, ocenę zasadności tych zarzutów rozpoczął od przepisów postępowania. Stosownie bowiem do regulacji art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub podjętej czynności jest możliwe tylko na podstawie bezspornie ustalonego stanu faktycznego przyjętego w dacie wydania danego aktu lub dokonania czynności. Podstawą do orzekania przez Sąd pierwszej instancji jest materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przez organ administracji publicznej. Sąd ten bierze nadto pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 ww. ustawy. Przechodząc na grunt rozważań dotyczących stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, trzeba stwierdzić, iż nie jest możliwa aprobata stanowiska Sądu pierwszej instancji w tej mierze. Co prawda Sąd ten w szerokim zakresie odniósł się do dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, zasadnie je akceptując, tym niemniej uwadze Sądu umknęło kilka kwestii, czyniąc lukę w prawidłowo – co do zasady – poczynionych ocenach. Chodzi o istotne dla sprawy dowody, w oparciu o które dokonano ustaleń stanu faktycznego sprawy, a mianowicie oględzin terenu przedmiotowego cmentarza mających na celu stwierdzenie liczby wyciętych drzew oraz opinii rzeczoznawcy, ustalającej nazwy rodzajowe usuniętych drzew i ich żywotności w chwili ścięcia. Z materiałów sprawy wynika, że poboru wycinków ze ściętych drzew dokonał Miejski Zakład Zieleni w O. bez obecności rzeczoznawcy, a ten (dr W. K.) dopiero później, na podstawie otrzymanych danych, wykonał ekspertyzę dla naliczenia przedmiotowej kary. Oceny Sądu wymagało czy ten sposób postępowania organów administracji w sprawie dawał gwarancje jednoznacznego ustalenia liczby drzew, których wycięcie wymagało zezwolenia, a w konsekwencji naliczenia kary pieniężnej. Dla wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia niezbędne jest bowiem m.in. jednoznaczne ustalenie wieku usuniętych drzew, stosownie do regulacji art. 47e ust. 4 pkt 3, mającej zastosowanie w sprawie, ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody. Zezwolenia, o którym mowa nie wymagają drzewa i krzewy, których wiek nie przekracza 5 lat. Powstaje wątpliwość czy pośród 321 drzew, za które naliczono karę, znajdować się mogły drzewa liczące mniej niż 5 lat. Jeżeli Sąd pierwszej instancji przyjął, że poczynione w tej mierze ustalenia dawały podstawę do przyjęcia, że pośród 321 ww. drzew nie było młodszych niż pięcioletnie, to winien się odnieść do tej kwestii w stosownej ocenie. Niezależnie od tego uwadze Sądu umknął fakt, iż organy administracji orzekające w sprawie, wyliczając liczbę drzew, spełniających przesłanki zastosowania ww. kary administracyjnej, nie wyjaśniły jednoznacznie czy pośród 321 drzew, za które naliczono karę znajdowały się drzewa, na które skarżąca Parafia miała zezwolenie. Jeżeli bowiem argumentem przemawiającym za tym, że pośród 321 drzew, za które naliczono karę, nie było 12 drzew na wycięcie których Parafia miała zezwolenie, ma być fakt, że te drzewa to sosny, świerki i akacje, a z materiałów sprawy wynika, że był tam i klon – rodzaj drzewa, za który naliczono kary, to powstaje wątpliwość czy klon objęty pozwoleniem na wycięcie znalazł się czy też nie pośród tych drzew, za które naliczono karę. Oczywiście nie ma znaczenia, że wątpliwość dotyczy w tym przypadku jednego drzewa. Ustalenia faktyczne winny być bowiem jednoznaczne w każdym przypadku, istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, inaczej nie korzystają z waloru prawidłowo dokonanych. Skoro zatem Sąd pierwszej instancji orzekał w sprawie nie skontrolowawszy wszystkich istotnych dla niej ustaleń faktycznych, to zaskarżony wyrok dotknięty jest wadą uniemożliwiającą pozostawienie go w obrocie prawnym. W tej sytuacji faktycznej i prawnej sprawy kolejne zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia, wskazanych tam, przepisów prawa materialnego nie mogły zostać rozpoznane. Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 przywołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pozostawiając wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, Sądowi pierwszej instancji.