II OSK 1907/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Walentynowicz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie Sędzia del. WSA Leszek Kamiński Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 września 2005 r. sygn. akt III SA/Gl 631/04 w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 21 września 2005 r. sygn. akt III SA/Gl 631/04, oddalił skargę Z. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...], w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T., decyzją z dnia [...] na podstawie art. 104 kpa i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 106 ze zm.), nie stwierdził u Z. B. choroby zawodowej - choroby skóry - wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie wykazu chorób zawodowych". W uzasadnieniu organ wskazał, że z orzeczeń lekarskich wystawionych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w S. (orzeczenie z dnia [...] września 2003 r. Nr [...]) oraz przez Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...] lutego 2004, Nr [...]) wynika, iż u pracownika nie znaleziono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej skóry. Zdiagnozowane u skarżącej zmiany skórne (zapalenie alergiczne skóry – [...]) nie mogły być łączone z narażeniem jej w miejscu pracy na szkodliwe czynniki alergizujące, mimo iż pracowała w [...] S.A. - Zakładzie [...] w T. i mogła mieć w latach 1993 - 1997 kontakt z niklem. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...], w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sprawie ustalono, iż Z. B. w latach 1976 -1979, 1980 - 1982, od lutego do listopada 1983 r. i od 1993 do 1997 r. pracowała w Fabryce [...], a następnie w [...] S.A. Zakładzie [...] w T. jako robotnik transportowy, malarz - lakiernik i tłoczarz, gdzie miała kontakt ze środkami drażniącymi i uczulającymi, będącymi składnikami farb i lakierów, rozpuszczalników, preparatów antykorozyjnych, olei mineralnych. W ocenie organu odwoławczego pracowała ona w warunkach potencjalnego ryzyka powstania przewlekłej alergicznej choroby skóry. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że skarżąca była badana w dwóch placówkach diagnostycznych i w wyniku ich orzeczeń (z dnia [...] września 2003 r. i [...] lutego 2004 r.) lekarze specjaliści nie rozpoznali u badanej choroby zawodowej wymienionej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, natomiast uznali, iż rozpoznane u Z. B. schorzenie skóry nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z warunkami w jakich pracowała. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia argumentów odwołania i stwierdzenia choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 21 września 2005 r., oddalając skargę Z. B. na powyższą decyzję uznał, że nie jest ona zasadna, ponieważ nie można organom sanitarnym skutecznie zarzucić, iż wydając zaskarżoną decyzję, naruszyły obowiązujące przepisy prawa materialnego czy procesowego. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że z akt postępowania administracyjnego wynika, iż pierwsza, chociaż wadliwa, czynność zmierzająca do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej została podjęta [...], a zatem prawidłowo w niniejszej sprawie organy sanitarne rozpoznały sprawę w oparciu o przepisy rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2002 r. Sąd uznał, że z przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia wynika, iż chorobę zawodową można stwierdzić, jeżeli została ujęta w wykazie chorób zawodowych i jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Konstrukcja tego przepisu przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek, nie istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Sąd I instancji stwierdził, że choroba zawodowa musi pozostawać w ścisłym związku przyczynowym z pracą. Warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest uprzednie rozpoznanie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych, a następnie wykazanie, że do zachorowania doszło bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem na skutek działania w środowisku pracy czynników szkodliwych, bądź w związku ze sposobem wykonywania pracy. Sąd uznał wprawdzie, że skarżąca pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby skóry. Sąd podzielił także twierdzenie organów inspekcji sanitarnej, iż brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej, ponadto oba orzeczenia lekarskie uznał za spójne w swych ustaleniach i wnioskach. Sąd zaznaczył także, że w sprawie wyjaśniono, iż do alergizacji skarżącej na nikiel, pospolity pozazawodowy alergen doszło już po zakończeniu przez nią pracy w 1997 r. gdyż jeszcze w 1998 r. testy na ten alergen dały wynik ujemny. Skargę kasacyjną, opartą na przesłankach z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej "p.p.s.a.", od powyższego wyroku wniosła Z. B., reprezentowana przez radcę prawnego, zarzucając naruszenie: 1. prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych poprzez pominięcie, iż przy stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, tym samym przyjęcie, iż § 2 rozporządzenia nie wprowadza domniemania związku przyczynowego miedzy istnieniem choroby zawodowej, a pracą w warunkach narażających na jej powstanie, 2. prawa procesowego tj. art. 6 p.p.s.a. poprzez niepouczenie skarżącej o prawie wystąpienia z wnioskiem o powołanie biegłego na okoliczność ustalenia czy schorzenie, na które zapadła skarżąca stanowi chorobę zawodową, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że o tym, czy wymieniona w załączniku choroba jest chorobą zawodową u konkretnego pracownika, nie decyduje samo rozpoznanie, czy podejrzenie o jedną z tych chorób, lecz konieczne jest jednoczesne ustalenie, iż był on w swoim środowisku pracy narażony na działanie czynników szkodliwych, które mogą wywołać tę chorobę, zaś zdaniem orzekającego w sprawie Sądu § 2 ust. 1 rozporządzenia nie wprowadza istnienia domniemania związku przyczynowego pomiędzy istnieniem choroby zawodowej, a pracą w warunkach narażających na jej powstanie, a z takim stanowiskiem skarżąca się nie zgadza. Skarżąca podkreśliła, że § 2 ust. 1 rozporządzenia, iż ustawodawca niezależnie od bezspornego stwierdzenia choroby na podstawie warunków pracy wprowadził również możliwość stwierdzenia choroby zawodowej, gdy w oparciu o ocenę warunków pracy można to stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, a zatem ustawodawca jednocześnie usankcjonował domniemanie związku przyczynowego między istnieniem choroby zawodowej, a pracą w warunkach narażających na jej powstanie, ponieważ dopuścił możliwość stwierdzenia choroby zawodowej, gdy nie można orzec ze stu procentową pewnością, iż warunki w których pracownik przebywał spowodowały chorobę zawodową. W uzasadnieniu podniesiono również, że niekwestionowanym w sprawie było, iż u skarżącej rozpoznano zapalenie alergiczne skóry - wymienione w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, zaś lekarze w orzeczeniach uznali, iż w latach 1993-1997 miała kontakt z niklem, na który, w ocenie strony jest uczulona, dlatego też Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, iż pomiędzy istnieniem choroby zawodowej, a pracą w warunkach narażających na jej powstanie nie istnieje domniemanie związku przyczynowego. Skarżąca zaznaczyła, że już ze skargi do Sądu I instancji wynikało, iż próbki na podstawie, których przeprowadzono testy, nie były tymi preparatami, z którymi kilka lat wcześniej regularnie miała kontakt. Ponadto uznano, że Sąd wiedząc o zastrzeżeniach skarżącej, co do prawidłowości oceny jednostek diagnostycznych winien był pouczyć skarżącą, występującą bez pełnomocnika, o prawie do zawnioskowania dowodu z opinii biegłego sądowego, który mógłby zakwestionować ustalenia orzekających w sprawie lekarzy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W sprawie niniejszej skargę oparto na obu podstawach art. 174 pkt 1 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Nie jest jednak zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego wskutek błędnej wykładni § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2002 r. "W sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach" (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) przez pominięcie, że przy stwierdzeniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Treść tego przepisu została prawidłowo zinterpretowana i zastosowana przez organy sanitarne w odniesieniu do stanu zdrowia skarżącej Z. B.. Warunkiem ustalenia choroby zawodowej jest stwierdzenie związku przyczynowego między chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych cytowanego rozporządzenia, a warunkami wykonywanej pracy zawodowej. Rozpoznanie takiej choroby zawodowej należy do kompetentnych placówek medycznych. W sprawie przedmiotowej, zebrany materiał dowodowy w postaci wyników przeprowadzonych badań medycznych jak i analiza epidemiologiczna wykluczyły stwierdzenie u Z. B. choroby zawodowej. Jak wynika z administracyjnych akt sprawy, Z. B. poddana była badaniom testowym z użyciem wszystkich alergenów, z którymi stykała się w warunkach pracy zawodowej [...] w T.. Badania przeprowadzono w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Stwierdzono wówczas brak wpływu alergenów na objawy choroby, którą rozpoznano jako alergiczne zapalenie skóry pochodzenia niezawodowego – świerzbiączka. Wobec powyższego, orzeczeniem lekarskim Nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Chorób Zawodowych w S. z dnia [...] września 2003 r. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Takiej samej treści wydane zostało orzeczenie jednostki medycznej drugiego stopnia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego – Szpital w S. Nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. – stwierdzające brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u Z. B.. Orzeczenia te - jak prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji – są obszerne, wnikliwie oceniające wyniki przeprowadzonych badań oraz uwzględniające obserwacje skarżącej podczas pobytu w szpitalu. Wyniki tych badań są identyczne. Wykluczają chorobę zawodową, bowiem pacjentka nie zareagowała na alergeny zawodowe. Natomiast jak ustalono, reakcja uczuleniowa wystąpiła po owocach cytrusowych. Z ustaleń lekarskich wynika, iż u skarżącej doszło do zakażenia bakteryjnego [...], które mimo leczenia objęło całą skórę, a w wyniku drapania wywołało [...]. Ustalono także reakcję skarżącej na nikiel pospolity – pozazawodowy. Miało to miejsce po zakończeniu pracy zawodowej (jeszcze badania przeprowadzone w 1998 r. na nikiel dały wynik ujemny) - wydane przez uprawnione podmioty medyczne orzeczenia są zgodne w swej treści. Nie potwierdzają wystąpienia u skarżącej choroby zawodowej. W aspekcie wywiadu epidemiologicznego nie budzą zastrzeżeń, skoro wykonano testy alergiczne z użyciem alergenów występujących w warunkach pracy skarżącej. Ich rzetelność nie została zakwestionowana ani podważona. Nie miały więc żadnych podstaw organy Inspekcji Sanitarnej do orzekania wbrew treści orzeczeń lekarskich. Należy też zauważyć, że orzeczenia te wykluczają całkowicie związek przyczynowy między warunkami pracy, a stwierdzonymi dolegliwościami skórnymi Z B. i wykluczając chorobę zawodową stwierdzają alergiczne pozazawodowe zapalenie skóry. Przy takiej ocenie wyspecjalizowanych podmiotów medycznych – w ogóle nie zachodzi możliwość zakładania prawdopodobieństwa, że choroba została wywołana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Niezasadny jest więc zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu § 2 ust. 1 wskazanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów. W tym miejscu podkreślić należy, iż organy sanitarne są związane treścią orzeczeń placówek medycznych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, co do braku podstaw do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej przez organ inspekcji sanitarnej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania choroby (vide wyrok NSA z dnia 24 marca 2000 r. I SA 2334/99, a także wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r. I SA 664/00, wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2001 r. I SA 746/00 – niepubl.).Oznacza to, że jeśli orzeczenia lekarskie dwu placówek specjalistycznych, upoważnionych do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych, nie stwierdziły u skarżącej wystąpienia przesłanek kwalifikujących jej do choroby zawodowej w myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. "w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania...) to brak było podstaw do wydania odmiennej decyzji. Stanowisko placówek medycznych pierwszego i drugiego stopnia odmawiające stwierdzenia u Z. B. choroby zawodowej skóry wymienionej w poz. [...] wykazu znajduje potwierdzenie w okolicznościach sprawy, iż nie zareagowała na prowadzone w szpitalu próby uczuleniowej z użyciem alergenów występujących w warunkach pracy, a objawy chorobowe skóry wystąpiły, gdy nie pracowała bo przebywała na urlopie wychowawczym. Reakcja uczuleniowa wystąpiła po owocach cytrusowych – jak wynika z ustaleń lekarskich". W świetle powyższych okoliczności nie znajduje też uzasadnienia zarzut skargi kasacyjnej podniesiony w pkt 2 tej skargi. Zgodnie z art. 1 § 2 p.u.s.a. podstawową zasadą funkcjonowania sądów administracyjnych jest kontrola pod względem zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez organy administracji publicznej. Kontroli tej Sąd dokonuje na podstawie akt sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego. W warunkach niniejszej sprawy brak było jakiejkolwiek podstawy prawnej do pouczenia przez Sąd skarżącej o prawie żądania powołania w sprawie biegłego, na okoliczność ustalenia choroby zawodowej. Zarzut taki sugeruje błędne pojmowanie przez autora skargi kasacyjnej treści powołanego przepisu art. 6 p.p.s.a. oraz stanowi naruszenie przepisów § 5 i 6 cytowanego wyżej rozporządzenia. Zauważyć też trzeba, iż w przypadku zgodności orzeczeń lekarskich jednostek orzeczniczych I i II stopnia brak jest podstaw do powoływania biegłego. Zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia, orzeczenie lekarskie wydane w wyniku ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia jest ostateczne. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny po uznaniu bezzasadności zarzutów skargi kasacyjnej - z mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.