II OSK 2007/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędzia del. WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant sekretarz sądowy Olga Jasionek po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H.I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 688/16 w sprawie ze skargi H.I. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za repatrianta oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 13 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H.I. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy uznania za repatrianta. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca zwróciła się do Wojewody Łódzkiego z wnioskiem o uznanie za repatrianta. Decyzją z 23 grudnia 2015 r. Wojewoda Łódzki odmówił uznania skarżącej za repatrianta. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda w szczególności powołał się na art. 16 ustawy z 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1392 ze zm., dalej jako "ustawa o repatriacji"). Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca urodziła się 29 września 1950 r. w miejscowości Sznurowicze (Białoruś), jako H.Z., córka J. i S. (odpis aktu urodzenia nr [...]/2001 wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w Pabianicach). W dniu 21 maja 1983 r. skarżąca zawarła w Mińsku związek małżeński ze S.I. i przyjęła nazwisko męża (odpis aktu małżeństwa nr [...]/2001 wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w Pabianicach). Skarżąca przebywa w Polsce od 1994 r. W dniu 27 lipca 1994 r. Wojewoda Łódzki wydał wnioskodawczyni kartę stałego pobytu. Decyzją z 11 kwietnia 2001 r. Wojewoda Łódzki uznał H.I. za obywatela polskiego na podstawie art. 9 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r., Nr 28, poz. 353 ze zm.). Wojewoda Łódzki wskazał, że za repatrianta uznany może być cudzoziemiec polskiego pochodzenia, który przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia o którym mowa w art. 144 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2017 r., poz. 2206 ze zm.), uzyskał zezwolenie na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich albo studiach trzeciego stopnia oraz ukończył naukę w szkole wyższej i uzyskał dyplom. Skarżąca nie spełniła powyższego warunku, ponieważ ukończyła szkołę wyższą w Republice Białorusi (Białoruski Instytut Technologiczny). Zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o repatriacji, tryb uznania za repatrianta, którego rezultatem, w przypadku wydania decyzji pozytywnej, jest nabycie obywatelstwa polskiego, przewidziany jest tylko dla osób nieposiadających w dniu złożenia wniosku obywatelstwa polskiego. Z przedstawionych dokumentów wynika, że w dniu złożenia wniosku o uznanie za repatrianta skarżąca posiadała obywatelstwo polskie, które nabyła z dniem wydania decyzji Wojewody Łódzkiego (tj. 11 kwietnia 2001 r.). Ponadto, za repatrianta może być uznana osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwała na stałe na terytorium, o którym mowa w art. 9 (republiki azjatyckie powstałe po rozpadzie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz azjatycka część Federacji Rosyjskiej). W prowadzonym postępowaniu wnioskodawczyni nie wykazała, że kiedykolwiek zamieszkiwała na określonym w ustawie terytorium. Z akt sprawy wynika, że przed przyjazdem do Polski mieszkała w Republice Białorusi. Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Decyzją z [...] stycznia 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji i dodatkowo powołał się na art. 41 ustawy o repatriacji stwierdzając, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego przed dniem wejścia w życie ustawy o repatriacji, tj. do dnia 31 grudnia 2000 r., a do 1991 r. nie zamieszkiwała na stałe, przez co najmniej 5 lat, na terytorium azjatyckiej części byłego ZSRR. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Oddalając skargę Sąd I instancji w pierwszej kolejności przedstawił wynikające z ustawy o repatriacji przesłanki uznania za repatrianta. Mając na uwadze te przesłanki, a także ustalony w sprawie stan faktyczny, Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie mogła zostać uznana za repatrianta. Przede wszystkim przed dniem wejścia w życie ustawy o repatriacji skarżąca nie zamieszkiwała na stałe na terytorium, o którym mowa w art. 9, czyli na terytorium obecnej Republiki Armenii, Republiki Azerbejdżańskiej, Republiki Gruzji, Republiki Kazachstanu, Republiki Kyrgyskiej, Republiki Tadżykistanu, Republiki Turkmenistanu, Republiki Uzbekistanu albo azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej. Po drugie, skarżąca szkołę wyższą ukończyła w 1974 r. (Białoruski Instytut Technologiczny), a więc wniosek nie został złożony w terminie określonym w art. 16 ust. 1 pkt 5 ustawy o repatriacji. Po trzecie, skarżąca nie przebywała w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia (art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o repatriacji). Z art. 16 ust. 3 ustawy o repatriacji wynika, że tryb przewidziany w tym przepisie może mieć zastosowanie tylko do osoby, która nie ma polskiego obywatelstwa, a skarżąca obywatelstwo polskie nabyła już w 2001 r. Sąd I instancji podzielił także stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym wobec skarżącej nie mógł mieć zastosowania przepis art. 41 ustawy o repatriacji, ponieważ z wnioskiem skarżąca wystąpiła po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o repatriacji, czyli 1 stycznia 2001 r. Termin ten ma charakter zawitego terminu prawa materialnego. Ponadto skarżąca nie spełnia również przesłanki nabycia obywatelstwa polskiego przed wejściem w życie ustawy. Sąd I instancji wskazał, że nie dostrzega niezgodności art. 41 ustawy o repatriacji z Konstytucją RP i nie znalazł podstaw do wystąpienia w tym zakresie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji z powodu niezgodności z art. 2 oraz w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej, art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji jest niezgodny z przywołanymi przepisami Konstytucji w zakresie, w jakim w sposób nieuzasadniony i nieproporcjonalny ogranicza możliwość uznania za repatrianta osoby, które nabyły obywatelstwo polskie wyłącznie przed dniem wejścia w życie ustawy o repatriacji (a więc przed dniem 31 grudnia 2000 r.). Przepis ten wyłącza zatem kategorię podmiotów, które uzyskały obywatelstwo w niedługim czasie po wejściu w życie w/w ustawy i które spełniają pozostałe warunki determinujące pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania za repatrianta. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (adwokackiego) według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej jako "p.p.s.a.") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2003 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej wyżej ustawy). Przepis ten koresponduje z zakresem kognicji sądów administracyjnych określonym w art. 184 Konstytucji RP. Natomiast zgodnie z art. 188 Konstytucji RP, o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją orzeka Trybunał Konstytucyjny. Z treści powyższych przepisów wynika w sposób jednoznaczny, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP, ponieważ kompetencja w tym zakresie została powierzona Trybunałowi Konstytucyjnemu. Stąd też brak jest możliwości uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej sformułowanych tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie i sprowadzających się do niezgodności art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dokonanie tego rodzaju kontroli wykracza poza granicę właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie kwestionuje w żaden sposób sposobu wykładni przez Sąd I instancji lub kontroli zastosowania przez organ art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji, a tylko w takim zakresie Naczelny Sąd Administracyjny mógłby dokonać oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.