II OSK 2135/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. NSA Janina Kosowska (spr) po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1340/15 w sprawie ze skargi Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie kwotę 240 zł. (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1340/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew - uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych kontrolowanej sprawy: Wnioskiem z dnia 12 marca 2015 r. Dyrektor Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie wystąpił do Prezydenta Miasta Rzeszowa (dalej zwanego organem I instancji) o udzielenie zezwolenia na usunięcie konkretnych drzew i krzewów na działce będącej w posiadaniu Sądu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. organ I instancji udzielił zezwolenia dla Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie na usunięcie 4 sztuk drzew, wymienionych w załączniku nr 1 stanowiącym integralną część decyzji, ustalił warunki tego zezwolenia, jednocześnie odmówił udzielenia takiego zezwolenia na usunięcie 4 sztuk drzew, wymienionych w załączniku nr 2 stanowiącym integralną część decyzji. Na skutek odwołania Sądu Apelacyjnego, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, powołując art. 138 § 1 pkt 2 z zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.); dalej jako k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium oceniło, że Dyrektor Sądu Apelacyjnego, który podpisał wniosek o udzielenie zezwolenia na usunięcie drzew, nie był podmiotem legitymowanym do dokonania tej czynności i tym samym skutecznego złożenia rzeczonego wniosku. Wywiodło przy tym, że takie stanowisko znajduje umocowanie w treści przepisu art. 22 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity Dz.U. z 2015 r., poz. 133 ze zm.) dalej "p.u.s.p.", po myśli którego, organem uprawnionym do kierowania sądem i jego reprezentowania na zewnątrz jest prezes sądu, z wyjątkiem spraw należących do kompetencji dyrektora sądu, określonych w art. 31 a § 1 u.s.p., będącego (według art. 179 § 1 p.u.s.p.) organem kierującym gospodarka finansową sądu. Wobec powyższego, Kolegium za konieczne uznało uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowanie jako bezprzedmiotowego zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję Sąd Apelacyjny w Rzeszowie zarzucił Kolegium naruszenie: art. 31 a § 1 w zw. z art. 22 § 1 w zw. z art. 8 pkt 1 p.u.s.p., art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. W oparciu o te zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W ocenie strony skarżącej, kompetencje zarówno Prezesa Sądu, jak i Dyrektora Sądu w zakresie działalności administracyjnej, mającej na celu zapewnienie Sądom odpowiednich warunków dla wykonywania ich zadań, zostały rozdzielone w art. 22 § 1 p.u.s.p. i art. 31a § 1 p.u.s.p. Strona skarżąca podała przy tym, że zgodnie z art. 31a § 1 pkt 1 i 5 p.u.s.p., Dyrektor Sądu kieruje działalnością administracyjną sądu, w zakresie wskazanym w art. 8 pkt 1 p.u.s.p. tzn. zapewnia odpowiednie warunki techniczno-organizacyjne oraz majątkowe funkcjonowania Sądu i wykonywania przez Sąd wszelkich jego zadań. Wskazała, że przez działalność administracyjną Sądów należy rozumieć wszelką działalność zarządzającą i organizatorską Sądów, inną niż związaną z czynnościami jurysdykcyjnymi sędziów oraz dotyczącą ochrony prawnej wykonywanej przez referendarzy sądowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Uwzględniając skargę wniesioną w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ocenił, że Kolegium dopuściło się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w postaci art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 k.p.a w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu I instancji, Kolegium naruszyło powyższe regulacje k.p.a. w wyniku błędnej wykładni i błędnego zastosowania powołanych w skardze przepisów, to jest art. 31a § 1 w zw. z art. 22 § 1 w zw. z art. 8 pkt 1 p.u.s.p. Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę na treść art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, który (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) wyposażał w prawo złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości posiadacza nieruchomości; jeżeli posiadacz nieruchomości objętej wnioskiem nie jest jej właścicielem, winien on załączyć do wniosku o wydanie zezwolenia zgodę właściciela tej nieruchomości. Uznał, że w treści tej regulacji ustawodawca wyraźnie powiązał prawo żądania wydania zgody na usunięcie drzewa lub krzewu z mieniem wnioskodawcy, w skład którego wchodzi stan posiadania. Stwierdził, że łącząc art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody z przepisem art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p. nie można mieć wątpliwości, że Dyrektor Sądu Apelacyjnego, jako organ Sądu umocowany do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie powierzonego mienia, ma legitymację do tego, aby żądać wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu powierzonej Sądowi nieruchomości. Przyjął bowiem, że czynność prawna polegająca na złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie usunięcia drzewa lub krzewu jest bezpośrednio związana z mieniem powierzonym Sądowi przez Skarb Państwa. Ocenił przy tym, że art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p. wyłącza zasadę, w myśl której Prezes Sądu Apelacyjnego, na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 p.u.s.p., reprezentuje ten Sąd na zewnątrz. Skonstatował, że sprawa złożenia wniosku o wydanie decyzji zezwalającej na wycięcie drzew lub krzewów jest sprawą należącą do kompetencji dyrektora sądu, a pominięcie przez Kolegium art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p., doprowadziło do nieuprawnionego w tej sytuacji zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Za konieczne Sąd I instancji uznał więc uchylenie decyzji Kolegium na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając ten wyrok w całości Kolegium zarzuciło Sądowi I instancji naruszenie: - art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p. w zw. z art. 30 § 3 k.p.a., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie w stanie faktycznym sprawy i w konsekwencji błędne uznanie, że sprawa złożenia wniosku o wydanie decyzji zezwalającej na wycięcie drzew lub krzewów jest sprawą należącą do kompetencji dyrektora sądu; - art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Kolegium, mimo iż brak było wniosku uprawnionego podmiotu o wszczęcie postępowania w przedmiocie wydania decyzji zezwalającej na wycięcie drzew lub krzewów, w sytuacji gdy Sąd winien oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W oparciu o te zarzuty Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, względnie o jego uchylenie i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium oceniło, że reprezentowanie Skarbu Państwa przez Dyrektora Sądu w zakresie powierzonego mienia, o którym mowa w art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p. odnosi się tylko do sfery stosunków cywilnoprawnych i nie oznacza automatycznie podstawy prawnej reprezentacji w zakresie postępowań administracyjnych, w których sąd występuje jako strona stosunku administracyjnoprawnego. Wywiodło, że stronę (sąd) w postępowaniu administracyjnym w sprawie zezwalającej na wycięcie drzew lub krzewów reprezentuje prezes sądu, który - jako ustawowy reprezentant, o którym mowa w art. 30 § 3 k.p.a. - jest uprawniony do podejmowania czynności inicjujących postępowanie w tej sprawie, jak również co ważne ponosi odpowiedzialność prawną w przypadku naruszenia przepisów ustawy o ochronie przyrody. W piśmie procesowym z dnia 21 lipca 2016 r. Kolegium zrzekło się rozprawy w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd Apelacyjny wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej Kolegium w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Podkreślił, że w realiach niniejszej sprawy mamy bez wątpienia do czynienia ze sprawami związanymi z mieniem powierzonym Sądowi przez Skarb Państwa, a w takich sprawach, zgodnie z art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p., to Dyrektor Sądu reprezentuje Skarb Państwa. Ocenił więc, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.); dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymieniona w art. 183 § 2 powołanej ustawy, tym samym sprawa ta może być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej, które – zgodnie z art. 176 w zw. z art. 174 powołanej ustawy – tworzą, podnoszone przez strony, zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnić także należy, że w związku z oświadczeniem Kolegium o zrzeczeniu się rozprawy, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, gdyż Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p. w zw. z art. 30 § 3 k.p.a. oraz art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zarzuty te nie mają jednak usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, za prawidłową uznaje bowiem ocenę Sądu I instancji, sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Dyrektor Sądu Apelacyjnego, jako organ tego sądu umocowany do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie powierzonego mienia, ma legitymację do tego, aby żądać wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu powierzonej temu sądowi nieruchomości. Wymaga bowiem podkreślenia, że jak wynika z art. 21 § 1 pkt 3 p.u.s.p., organami sądu apelacyjnego są zarówno jego prezes, jak i dyrektor. Oba te organy, na mocy art. 22 § 1 pkt 1 p.u.s.p., uprawnione są do reprezentowania sądu apelacyjnego na zewnątrz w sprawach należących do ich kompetencji. Tym samym, statuowane w art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p. uprawnienie dyrektora sądu do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie powierzonego mienia i zadań sądu, musi być interpretowane z uwzględnieniem kompetencji przysługujących temu organowi w ramach działalności administracyjnej sądu. Jak wynika zaś z art. 31a § 1 pkt 1 p.u.s.p., dyrektor sądu kieruje działalnością administracyjną sądu w zakresie wskazanym w art. 8 pkt 1, tj. zapewnienia odpowiednich warunków techniczno-organizacyjnych oraz majątkowych funkcjonowania sądu i wykonywania przez sąd zadań, o których mowa w art. 1 § 2 i 3 (a więc związanych ze sprawowaniem przez sąd wymiaru sprawiedliwości oraz realizowaniem zadań z zakresu ochrony prawnej, powierzonych w drodze ustaw). Wskazać przy tym należy, że kompetencje dyrektora sądu w omawianym zakresie cechuje całkowita odrębność i autonomia względem kompetencji przyznanych w ramach działalności administracyjnej sądu prezesowi sądu, o czym świadczy regulacja zawarta w art. 21 § 3 p.u.s.p. W świetle bowiem tego przepisu, prezes sądu, będący zwierzchnikiem służbowym dyrektora sądu, nie może wydawać dyrektorowi sądu poleceń dotyczących kompetencji określonych w art. 31a § 1 pkt 1-3 i 5 p.u.s.p. W tych okolicznościach, nie sposób podzielić poglądu Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jakoby reprezentowanie Skarbu Państwa przez Dyrektora Sądu w zakresie powierzonego mienia, o którym mowa w art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p., odnosiło się tylko do sfery stosunków cywilnoprawnych i nie uprawniało do reprezentacji w zakresie postępowań administracyjnych, w których sąd występuje jako strona stosunku administracyjnoprawnego. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 22 § 1 pkt 1 lit. a) p.u.s.p., prezes sądu kieruje działalnością administracyjną sądu w zakresie wskazanym w art. 8 pkt 2, tj. zapewnienia właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu, bezpośrednio związanego z wykonywaniem przez sąd zadań, o których mowa w art. 1 § 2 i 3. Tymczasem podjęcie działań zmierzających do usunięcia drzew z nieruchomości będącej w posiadaniu Sądu ma niewątpliwie związek z zapewnieniem odpowiednich warunków techniczno-organizacyjnych funkcjonowania sądu a nie z zapewnieniem właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu. Podjęcie tych działań wiąże się zatem z działalnością administracyjną sądu określoną w art. 8 pkt 1 p.u.s.p., pozostającą w kompetencji dyrektora sądu. To zaś oznacza, że z mocy art. 22 § 1 pkt 1 p.u.s.p., to dyrektor sądu będzie reprezentował sąd na zewnątrz w sprawach wywołanych podjęciem tych działań. W takim zaś ujęciu uznać należy, że art. 31a § 1 pkt 5 p.u.s.p. jest jedynie uszczegółowieniem kompetencji ogólnej dyrektora sądu w omawianych sprawach. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że zapewnienie odpowiednich warunków techniczno-organizacyjnych funkcjonowania sądu wiąże się z gospodarowaniem powierzonym mieniem Skarbu Państwa, w ramach którego, Dyrektor Sądu Apelacyjnego, będący ustawowym przedstawicielem tego Sądu w rozumieniu art. 30 § 3 k.p.a., uprawniony jest do złożenia wniosku o usunięcie drzew z nieruchomości będącej w posiadaniu Sądu. Zasadne było zatem uwzględnienie przez Sąd I instancji skargi wniesionej w kontrolowanej sprawie w oparciu o art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalono skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego obejmującego sporządzenie przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną rozstrzygnięto w oparciu o art. 204 i art. 205 § 2- 4 w zw. z art. 206 i 207 ppsa.