II OSK 2158/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 197/13 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie usunięcia składowanych odpadów oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 197/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], w pkt 1) uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1 oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ż. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w części pkt 1 co do określenia terminu wykonania nałożonego obowiązku; w pkt 2) określił, że zaskarżona decyzja w części, o której mowa w pkt 1 wyroku, nie podlega wykonaniu; w pkt 3) oddalił skargę w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] Wójt Gminy Ż., działając na podstawie art. 34 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 k.p.a., w pkt 1 nakazał Spółce [...] Sp. z o.o. usunięcie zgromadzonych odpadów z nieruchomości położonej w miejscowości N. nr [...] w terminie 60 dni od dnia otrzymania decyzji. W pkt 2 decyzji wskazano, że wykonanie decyzji powinno nastąpić przez zawarcie umowy na usunięcie odpadów i ich transport do miejsca składowania lub unieszkodliwiania odpadów z przedsiębiorcą posiadającym odpowiednie zezwolenie. W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji Spółka [...] wskazała, iż powołano błędną podstawę prawną w petitum i uzasadnieniu decyzji w postaci powołania się na nie istniejący przepis prawa, tj. art. 3 ust. 2 pkt 13 ustawy o odpadach. Spółka przyznała, że wydzierżawia nieruchomość położoną w gm. Ż. N. nr [...] od właściciela nieruchomości, przy czym umowa dzierżawy nie obejmuje budynków położonych na niej, jak również rzeczy (ruchomości, odpadów) w nich się znajdujących. Odpady, które wymieniono w kwestionowanej decyzji znajdują się w środku budynków położonych na nieruchomości, których jedynym władającym jest właściciel nieruchomości. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu w pkt 1 uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania zobowiązania i wyznaczyło nowy termin do dnia 1 sierpnia 2010 r., w pkt 2 stwierdziło, że zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z załączonej do akt sprawy umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] lutego 2007 r. między właścicielem nieruchomości a R. S. K., działającym w imieniu i na rzecz Spółki wynika, że przedmiotem dzierżawy jest budynek portierni z zapleczem biurowym i nieutwardzonym gruntem o powierzchni 59.000 m2. Przy czym wydzierżawiający ma prawo do przeprowadzenia na własny koszt remontu pozostałych budynków i po zakończeniu remontu umowa obejmie również te budynki. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem spółki, że umowa dzierżawy wykluczała możliwość korzystania z budynków magazynowych. Ponadto tak duże zgromadzenie części samochodowych oraz gruzu budowlanego musiało trwać jakiś czas i nie mogło ujść uwadze dzierżawcy jeżeli byłoby dokonane przez osoby trzecie. Przedłożone w toku postępowania odwoławczego dokumenty - umowy na odbiór odpadów z 2008 i 2009 roku zostały zawarte między Przedsiębiorstwem Produkcyjno-Handlowo-Usługowym [...] R. K. i Przedsiębiorstwem Produkcyjno - Handlowo-Usługowym [...] P. K. z jednej, a firmą [...] s.c. współwłaściciel A. G. [...] K., ul. [...] i [...] właściciel A. G. [...] K., ul. [...] z drugiej strony, czyli z innymi podmiotami niż dzierżawca terenu - [...] Sp. z o.o. Wobec powyższego nie można uznać, że również Spółka ma umowę na odbiór odpadów powstałych w związku z prowadzoną działalnością. Ponadto organ zauważył, że w toku prowadzonego postępowania dzierżawca terenu nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, iż powstałe w wyniku prowadzonej działalności odpady przekazuje na składowisko odpadów lub wyspecjalizowanej firmie. Dzierżawcą całego terenu o pow. 59.000 m2 od 2007 r. jest Spółka, a zatem obowiązkiem Spółki było zabezpieczenie terenu przed dostępem osób trzecich oraz podjęcie działań uniemożliwiających składowanie odpadów przez inne podmioty, przy założeniu, że posiadaczem odpadów nie jest Spółka. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła Spółka [...], wnosząc o uchylenie decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1 oraz decyzję organu I instancji w części pkt 1 co do określenia terminu wykonania nałożonego obowiązku, na podstawie art. 152 p.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja w tej części nie podlega wykonaniu, oraz w oparciu o art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w pozostałym zakresie. Powołując się na stanowiący podstawę zaskarżonej decyzji przepis art. 34 ust. 2 ustawy o odpadach Sad wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji trafnie przyjęły, że na nieruchomości położonej w N. pod nr [...] zgromadzone zostały odpady w postaci części samochodowych i resztek budowlanych. Odpady te w rozumieniu art. 3 ust. 1 ww. ustawy oraz załącznika nr 1 stanowiły przedmioty, których posiadacz pozbył się, co nie było kwestionowane przez którąkolwiek ze stron postępowania. Żaden z występujących w niniejszej sprawie podmiotów nie wskazał bowiem, że odpady stanowią jego własność i służą one w prowadzonej działalności gospodarczej. Z kolei sam fakt zgromadzenia znacznej ilości odpadów na nieruchomości został potwierdzony zgromadzonym materiałem dowodowym w postaci dokumentacji fotograficznej oraz oględzin nieruchomości, które odbyły się [...] czerwca 2009 r. W niniejszej sprawie pozostawało bezspornym, że powyżej wskazane odpady zostały zgromadzone w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Podstawowym zagadnieniem spornym w niniejszej sprawie było samo zidentyfikowanie posiadacza odpadów, za którego organy obu instancji uznały skarżącego. W ocenie Sądu I instancji ustalenie to odpowiada stanowi rzeczywistemu i w sposób logiczny wynika ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. Na mocy zawartej w dniu [...] lutego 2007 r. umowy dzierżawy P. K. oddał skarżącemu do odpłatnego użytkowania część nieruchomości zabudowanej położonej w Kokaninie gm. Ż., w postaci budynku portierni z zapleczem biurowym i nieutwardzonym gruntem o powierzchni 59000 m2. Skarżący uzyskał również prawo do przeprowadzenia na własny koszt remontu pozostałych budynków znajdujących się na przedmiocie dzierżawy. Po zakończeniu remontu umowa miała objąć również te budynki. Strony umowy w momencie jej zawarcia przewidziały możliwość objęcia jej przedmiotem całej nieruchomości, do której dostęp skarżący uzyskał w dniu zawarcia umowy, ponieważ znajdujące się na niej budynki były w wysokim stopniu zdewastowane. Pomimo wypowiedzenia zawartej umowy ze skutkiem natychmiastowym przez właściciela nieruchomości dnia [...] maja 2009 r. skarżący w dalszym ciągu pozostawał jej faktycznym posiadaczem, gromadząc odpady zarówno w znajdujących się na niej budynkach, jak i na wolnym powietrzu. Tłumaczenie skarżącego zawarte w skardze Sąd uznał za nielogiczne. Skarżący poza powołaniem się na brzmienie umowy dzierżawy z dnia [...] lutego 2007 r. w żaden sposób nie wykazał, że nie włada w sposób faktyczny całą nieruchomością do której uzyskał swobodny dostęp. W toku prowadzonego przez organami obu instancji postępowania skarżący nie przedstawił dokumentacji wskazującej w jaki sposób odbierane są z zajmowanej przez niego nieruchomości odpady. Zważywszy na przedmiot działalności skarżącego, do którego należy m. in. przygotowanie terenu pod budowę, wznoszenie kompletnych budynków i budowli lub ich części, wykonywanie instalacji budowlanych, wynajem sprzętu budowlanego i burzącego z obsługą operatora, sprzedaż pojazdów samochodowych, konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych, sprzedaż części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenie, że skarżący nie ma podpisanej umowy na odbiór odpadów, ponieważ w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej odpady nie powstają. W ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy przedstawia się odmiennie. Na zajmowanej przez skarżącego nieruchomości znajdują się tego rodzaju odpady, które są zbieżne z przedmiotem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Poza tym, skarżący wprost w skardze stwierdził, że w przypadku części samochodowych ich los w ogóle nie jest znany, nie potrafiąc w przekonujący sposób wskazać pochodzenia zgromadzonych na nieruchomości części samochodowych. Rozpoznając sprawę Sąd zaznaczył również, że postępowanie przed organami administracji zostało wszczęte z inicjatywy byłego właściciela nieruchomości P. K., który w pismach z dnia [...] maja 2009 r. skierowanych m.in. do Wójta Gminy Ż., Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kaliszu oraz Straży Miejskiej w Kaliszu, w sposób dokładny opisał stan zagospodarowania należącej do niego nieruchomości. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2010 r. właściciel nieruchomości zauważył, że skarżący po wydzierżawieniu nieruchomości zamknął do niej wjazd i zamontował bramę wjazdową zamykaną na łańcuch z kłódkami, uniemożliwiając wjazd na teren nieruchomości innym osobom i samochodom. Z kolei biorąc pod uwagę ciężki stan zdrowia byłego właściciela nieruchomości, który zmarł dnia [...] maja 2010 r. oraz jego trudną sytuację materialną, trudno jest uznać, jak wskazuje na to skarżący, że odpady w tak dużej ilości zostały zgromadzone właśnie przez niego, skoro nie miał on nawet swobodnego dostępu do własnej nieruchomości. Przedstawione powyżej okoliczności w sposób jednoznaczny – w ocenie Sądu - świadczą o tym, że skarżący jako posiadacz nieruchomości zgromadził na niej odpady w postaci części samochodowych i resztek budowlanych. Niemniej jednak Sąd stwierdził, że zarówno organ I instancji, jak i SKO wskazując termin wykonania obowiązku usunięcia odpadów z nieruchomości nie przytoczyły podstawy prawnej rozstrzygnięcia w tym zakresie, która nie wynika z art. 34 ust. 1 ustawy o odpadach. W tym zatem względzie Sąd uznał, że podjęte rozstrzygnięcie nie mogło pozostać w obrocie prawnym. Jednocześnie Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. wpisanym do protokołu rozprawy (k. 148 akt sądowych) oddalony został wniosek pełnomocnika skarżącego o odroczenie terminu rozprawy, zgłoszony w piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r. (k. 138 akt sądowych). Orzekając w tym zakresie Sąd wziął pod uwagę długi okres czasu, w którym prowadzone jest niniejsze postępowanie sądowe, co miało istotne znaczenie z punktu widzenia wyrażonej w art. 7 p.p.s.a. zasady szybkości postępowania. Wnosząc o odroczenie terminu rozprawy pełnomocnik skarżącego nie wskazał na którąkolwiek z przyczyn, o których stanowią art. 109-110 p.p.s.a., ani też na jakąkolwiek inną okoliczność uniemożliwiającą jemu w sposób obiektywny wzięcie udziału w prowadzonym przed Sądem postępowaniu. Za okoliczność tego rodzaju nie może zostać uznane występowanie w roli pełnomocnika procesowego w innym postępowaniu sądowym. Pełnomocnik skarżącego wnosząc o odroczenie posiedzenia sądowego na tydzień przed jego datą nie wyjaśnił, dlaczego obecność na rozprawie przed sądem powszechnym odbywającej się w tym samym czasie co rozprawa przed WSA, korzysta z pierwszeństwa przed stawiennictwem w WSA, nie załączając poza tym dokumentu potwierdzającego wyznaczenie terminu rozprawy przed sądem powszechnym. Z tych względów, biorąc pod uwagę brzmienie art. 99 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie ważnej przyczyny odroczenia terminu posiedzenia wyznaczonego na rozprawę i złożony w tym przedmiocie wniosek oddalił. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku [...] Sp. z o.o., reprezentowana przez radcę prawnego, zarzuciła naruszenie art. 109 p.p.s.a. polegające na bezpodstawnym oddaleniu wniosku pełnomocnika o odroczenie rozprawy i na skutek tego przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność pełnomocnika skarżącej mimo, że Sąd wiedział, iż nieobecność pełnomocnika spowodowana jest przeszkodą, której nie można przezwyciężyć w postaci wcześniej wyznaczonego posiedzenia sądowego w innej sprawie. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesionego zarzutu wskazano, że pełnomocnik skarżącej złożył w dniu 7 czerwca 2013 r. pismo do Sądu I instancji o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 13 czerwca 2013 r. z uwagi na kolizję z wyznaczoną wcześniej rozprawą przed Sądem Rejonowym [...] Wydział [...] sygn. akt [...], o której terminie pełnomocnik został powiadomiony na posiedzeniu Sądu w dniu 9 maja 2013 r. Skarżąca zaś o terminie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu została powiadomiona w późniejszym terminie. W tych okolicznościach, jak podniesiono, Sąd I instancji powinien odroczyć rozprawę i wyznaczyć kolejny termin w celu umożliwienia skarżącej i jej pełnomocnikowi uczestniczenie w rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wójt Gminy Ż. wniósł o oddalenie tej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie stwierdziwszy przesłanek zaistnienia nieważności niniejszego postępowania Naczelny Sąd Administracyjny związany powołanymi w skardze kasacyjnymi zarzutami, rozpoznał sprawę w granicach tej skargi. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z przyjętą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego zasadą znajdującą swój wyraz w art. 107 p.p.s.a. jest to, że nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Niemniej jednak sąd nie może pozbawić strony prawa do uczestniczenia w rozprawie w przypadkach gdy nieobecność strony jest usprawiedliwiona, to jest gdy zaistnieje przyczyna, o której mowa w art. 109 p.p.s.a. W świetle tego przepisu rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej Spółki wywodzi, że powiadomienie Sądu I instancji o kolizji terminu rozprawy przed tym Sądem z terminem rozprawy przed Sądem Rejonowym w Poznaniu skutkować powinno odroczeniem rozprawy, zaszła bowiem przeszkoda, której nie można było przezwyciężyć. Z twierdzeniem tym, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim wskazać należy, że okoliczność wykonywania przez pełnomocnika strony obowiązków związanych z inną sprawą prowadzoną przed sądem powszechnym sama w sobie nie może powodować konieczności odroczenia rozprawy przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Z uwagi na ciążący, również na pełnomocniku strony, obowiązek dołożenia należytej staranności, by postępowanie sądowe przebiegało sprawnie (tak NSA w wyroku z 19 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 304/05), dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o odroczenie rozprawy koniecznym jest wykazanie braku możliwości podzielenia się obowiązkami związanymi z uczestnictwem w rozprawach. W niniejszej sprawie okoliczność ta nie została przez pełnomocnika skarżącej Spółki w ogóle podniesiona. Należy zauważyć, że nadesłane do Sądu przy piśmie z dnia 7 czerwca 2013 r. pełnomocnictwo udzielone przez Spółkę [...] stanowi upoważnienie do reprezentowania tej Spółki przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 197/13. Stosownie zaś do art. 39 pkt 2 p.p.s.a. pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa na zasadach określonych w odrębnych przepisach. W niniejszej sprawie ustanowiony przez Spółkę pełnomocnik w żaden sposób nie wykazał, by niemożliwym było udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego w tej sprawie, nie podnosił również by niemożliwym było ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego na wyznaczonej na ten sam dzień rozprawie przed Sądem Rejonowym. Wobec treści udzielonego w niniejszej sprawie pełnomocnictwa, za niewystarczające w tej mierze należy uznać powołanie się przez pełnomocnika na wolę strony, która nie wyraziła zgody na ustanowienie pełnomocnictwa substytucyjnego. Mając zatem na uwadze powyższe nie sposób przyjąć, by w niniejszej sprawie nieobecność na rozprawie przed Sądem I instancji pełnomocnika skarżącej Spółki, jako wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, stanowiła okoliczność uzasadniającą odroczenie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.