II OSK 3288/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Wojciech Mazur, Sędzia NSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz (spr.), Sędzia NSA Tomasz Bąkowski, Protokolant sekretarz sądowy Bernadetta Pręgowska, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. i J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1009/18 w sprawie ze skargi A. K. i J. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 24 września 2018 r. nr SOVI.621.17.2018 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1009/18 oddalił skargę A. K. i J. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 24 września 2018 r. nr SOVI.621.17.2018 w przedmiocie wymeldowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły A. K. i J. K., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając: I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że w rozpoznawanej sprawie spełniona została przesłanka trwałości i dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego przez A. K., podczas gdy prawidłowo oceniony stan faktyczny prowadzi do wniosku, że opuszczenie dotychczasowego stałego pobytu nie miało takich cech. II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy administracji art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., którego to naruszenia nie dostrzegł Sąd I instancji, a które polegało na: • pominięciu faktu, że opuszczenie przez A. K. lokalu mieszkalnego miało charakter wymuszony oraz że skarżąca jest, jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt II Ns 335/17, ofiarą przemocy w rodzinie; • pominięciu faktu, że opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego pobytu jest okresowe, co wynika z charakteru pobytu w Ośrodku Interwencji Kryzysowej, w tym obowiązującego regulaminu tej placówki (pobyt maksymalnie do 6 miesięcy), a następnie rozpoczęcia studiów II stopnia; • pominięciu faktu, że skarżącej uniemożliwiono powrót do lokalu mieszkalnego poprzez wymianę zamków; • pominięciu faktu, że skarżąca nie urządziła trwałego centrum życiowego w innym miejscu, a w lokalu przy ul. [...] w C. pozostawiła urządzenia codziennego użytku (lodówka, pralka) stanowiące jej własność; • niezasadnym przyjęciu, że skarżąca nie podejmowała czynności zmierzających do powrotu do lokalu mieszkalnego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżące kasacyjnie wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia 31 lipca 2018 r., przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu w wysokości wg norm przepisanych, podwyższonej o stawkę podatku od towarów i usług, rozpoznanie skargi na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2018 r., poz. 1382), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest zatem nie tylko wyjaśnienie, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale również, jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny opuszczenia lokalu i czy całokształt okoliczności wskazuje, że opuszczenie to ma charakter trwały i było dobrowolne. W orzecznictwie wskazuje się również, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to brak podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. Zatem, na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne. Z kolei przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (zob. wyroki NSA: z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 2224/19; z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt II OSK 2961/20; z dnia 1 lipca 2021 r. sygn. akt II OSK 2915/18; z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17; z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca kasacyjnie A. K. opuściła lokal zajmowany wraz z ojcem i bratem w C. przy ulicy [...] w czerwcu 2016 r. Kwestię sporną stanowi spełnienie przesłanek trwałości i dobrowolności opuszczenia tego lokalu. Skarżąca kasacyjnie w toku postępowania wskazywała, że była zmuszona wyprowadzić się z ww. lokalu w obawie przez bratem i ojcem, którzy znęcali się nad nią psychiczne, fizycznie i ekonomicznie. Utrzymywała, że nie mogła powrócić do lokalu z obawy o bezpieczeństwo swoje i córki, pomimo że nadal ma wolę zamieszkiwania w tym lokalu. Zdaniem skarżącej opuszczenie miejsca stałego pobytu nie było dobrowolne - została zmuszona do opuszczenia lokalu w drodze przymusu fizycznego i psychicznego, a wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej powrót do dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Wobec tego należy zauważyć, że skarżąca nie podjęła skutecznych działań prawnych mających na celu przywrócenie zamieszkania w lokalu. Nie wystąpiła z powództwem cywilnym o przywrócenie naruszonego posiadania. Jak już wyżej wskazano, o opuszczeniu lokalu można mówić także wówczas, gdy osoba, która opuściła lokal wbrew własnej woli, nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem, w którym dotychczas zamieszkiwała. Nie ulega wątpliwości, że A. K. w lokalu, z którego została wymeldowana, nie przebywała od momentu jego opuszczenia i aktualnie nie ma z nim żadnych związków, tj. nie realizuje tam swoich podstawowych funkcji życiowych, nie mieszka, nie nocuje, nie spożywa posiłków, nie wypoczywa oraz nie przyjmuje wizyt innych osób. Sama deklaracja skarżącej kasacyjnie o chęci zamieszkania w przedmiotowym lokalu, bez podejmowania kroków prawnych mających na celu realizację tej woli (brak wystąpienia z powództwem cywilnym o przywrócenie naruszonego posiadania), nie świadczy o braku istnienia przesłanki trwałości opuszczenia lokalu. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz ustalony w sprawie stan faktyczny, przyjąć należy, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżących kasacyjnie z miejsca pobytu stałego. Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował przeprowadzone przez organy postępowanie, w którym wyjaśniono i rozpatrzono wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i zasadnie uznał, że nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że zameldowanie służy jedynie celom ewidencyjnym, przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa (zob. wyroki NSA: z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 283/17; z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt II OSK 345/15; z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1021/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymeldowanie jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądza o ich utracie. Przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Mając powyższe na względzie, uznając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.). NSA nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżących kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie to przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.