II OSK 3675/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz Sędziowie: Sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych I. sp. z o.o. z siedzibą w K. oraz Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 2892/17 w sprawie ze skargi K. J. i M. J. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 października 2017 r. nr 2137/2017 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 2892/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. J. i M. J., uchylił postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 października 2017 r. nr 2137/2017 oraz zasądził od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego solidarnie na rzecz skarżących K. J. i M. J. kwotę 500 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od ww. wyroku złożył Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (zwany dalej: WINB) zaskarżając ww. wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie: 1. art. 3 pkt 5 w zw. z art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2018 r., poz. 1202; zwanej dalej: p.b.) poprzez błędną wykładnię w stanie faktycznym sprawy polegającą na przyjęciu, że przedmiot omawianego postępowania w postaci paczkomatu należy zakwalifikować jako tymczasowy obiekt budowlany, o którym mowa w art. 3 pkt 5 p.b., podczas gdy ww. przedmiot stanowi skrytkę pocztową, która nie jest obiektem budowlanym (w tym tymczasowym obiektem budowlanym) ani urządzeniem budowlanym, ani jego wykonanie nie stanowi wykonania robót budowlanych, o których mowa w Prawie Budowlanym. Tak więc postawienie paczkomatu w określonym miejscu nie podlega reglamentacji p.b.; 2. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066; zwanej dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 pkt 5 w zw. z art. 48 p.p.s.a. przez niewłaściwą kontrolę legalności działalności organu administracji publicznej, tj. WINB i wydanego przez ten organ postanowienia nr 2137/2017, co skutkowało wydaniem przez WSA w Warszawie wyroku uwzględniającego skargę wniesioną przez K. J. i M. J.; 3. art. 151 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi wniesionej przez K. J. i M. J. pomimo tego, że WINB wyjaśnił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne i prawne oraz podjął rozstrzygnięcie zgodnie z obowiązującymi przepisami. Skargę kasacyjną od ww. wyroku złożyła także I. sp. z o.o. zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. art. 33 § 1 w zw. z art. 12 p.p.s.a. w zw. z art. 47 § 1 p.p.s.a., poprzez niedoręczenie skarżącej odpisu skargi, co uniemożliwiło skarżącej udział w postępowaniu przed Sądem I instancji; 2. art. 3 pkt. 5 p.b. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że powołany przepis ma charakter samodzielnej definicji klasy przedmiotów, odrębnej od zdefiniowanego w art. 3 pkt. 1 p.b. zbioru obiektów budowlanych, a co za tym idzie, że można uznać daną rzecz za tymczasowy obiekt budowlany bez jednoczesnego zaklasyfikowania go do kategorii budynków, budowli bądź obiektów małej architektury, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 3 pkt 5 p.b. prowadzi do wniosku, że pojęcie tymczasowego obiektu budowlanego, jako zakresowo węższe, mieści się w definicji obiektu budowlanego, a zatem nie jest możliwe uznanie danej rzeczy za tymczasowy obiekt budowlany bez ustalenia, że należy ona do jednej z kategorii obiektów budowlanych wymienionych w art. 3 pkt. 1 p.b.; 3. art. 3 pkt 5 p.b., wynikające z błędnej wykładni tego przepisu, polegające na uznaniu paczkomatu za tymczasowy obiekt budowlany, pomimo akceptacji ustaleń faktycznych organu, że paczkomat jest urządzeniem składającym się z komputera i skrytek pocztowych, służących do nadawania i odbierania przesyłek, oraz akceptacji poglądu prawnego organu, że paczkomat nie jest budowlą w rozumieniu p.b., przy jednoczesnym braku ustalenia, że należy on do innej kategorii obiektów budowlanych w rozumieniu art. 3 pkt 1 p.b. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. Z 2020 r. poz. 875). Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. I. sp. z o.o. zasadnie podniosła zarzut nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi gdy strona pozbawiona była możności obrony swoich praw. Z nieważnością postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. mamy do czynienia, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd I instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska. Ponadto o pozbawieniu możności obrony swych praw można mówić wówczas, gdy zaistniałe uchybienie procesowe godzi bezpośrednio w uprawnienia danej osoby, która już jest stroną postępowania (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2022 r., II OSK 1940/19, LEX nr 3365534 oraz z dnia 29 września 2022 r., II OSK 2086/19, LEX nr 3420039). Umożliwienie stronie obrony swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym realizuje się m.in. poprzez zapewnienie możliwości przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdy stronie nie zagwarantowano możliwości wyrażenia swojego stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia niejawnego, może stanowić pozbawieniu strony możności obrony swych praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W niniejszej sprawie I. sp. z o.o. (E. sp. z o.o.) będącej uczestnikiem postępowania przed Sądem I instancji, nie został doręczony odpis skargi, odpis odpowiedzi na skargę, a także nie poinformowano jej o możliwości wyrażenia stanowiska w sprawie. Sąd I instancji ograniczył się do doręczenia ww. Spółce odpisu wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. Strona nie miała zatem możności obrony swoich praw. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Ocena zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby zatem przedwczesna. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Mając na uwadze, że do uchylenia wyroku doszło na skutek uwzględnienia okoliczności, które Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.