II OSK 707/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. NSA Janina Kosowska ( spr. ) Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Wojewody Podkarpackiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 465/09 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę, 2. zasądzić od J. K. na rzecz Wojewody Podkarpackiego kwotę 300 (słownie: trzysta ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2009r., Sygn. akt II SA/Rz 465/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu skargi J. K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] kwietnia 2009r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - uchylił zaskarżoną decyzje i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Stalowa Wola z dnia [...] marca 2009r., nr [...] oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wyrok Sądu I instancji został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych kontrolowanej sprawy: Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stalowa Wola z dnia [...] marca 2009r. orzekającą o wymeldowaniu J. K. i małoletniej Aleksandry K. z pobytu stałego z domu mieszkalnego położonego w Stalowej Woli, przy ul. [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że w trakcie postępowania poprawnie ustalono stan faktyczny, z którego wynika, że J. K. opuścił lokal przy ul. [...] w 2003 roku, zatem spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż doszło do faktycznego opuszczenia lokalu, opuszczenie to ma charakter trwały i było dobrowolne. Wskazał przy tym, że bez znaczenia dla istoty niniejszej sprawy jest wytoczenie przez odwołującego powództwa o ochronę posiadania, gdyż ta kwestia pozostaje poza postępowaniem meldunkowym. Dodatkowo podkreślił, że zameldowanie służy celom ewidencyjnym i nie może prowadzić do utrzymywania fikcji polegającej na zameldowania osoby w lokalu, w którym faktycznie ona nie przebywa. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie – J. K. podniósł, że organy błędnie przyjęły, że opuszczenie przez niego lokalu miało charakter dobrowolny, podczas, gdy wiązało się ono z działaniami wnioskodawców utrudniającymi fizyczne przebywanie w tym lokalu. Wskazał, że brak dobrowolności w opuszczeniu spornego lokalu potwierdza podjęcie przez niego działań zmierzających do ochrony posiadania i złożenie w sądzie powszechnym stosownego powództwa. Ten fakt, w ocenie skarżącego, jednoznacznie potwierdza, że nie opuścił on lokalu, z którego został wymeldowany. Z tych też powodów wniósł o unieważnienie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Uwzględniając skargę J. K. Sąd I instancji stwierdził, że decyzje organów obu instancji zostały wydane przedwcześnie, a to oznacza, że bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Podał przy tym, że w niniejszej sprawie niesporne jest, że skarżący wraz z córką nie mieszka w spornym lokalu od około 6 lat. W ocenie Sądu I instancji, sam ten fakt nie pozwala jednak na przyjęcie założenia uczynionego przez organy, w myśl którego, opuszczenie tego lokalu miało charakter dobrowolny. Podniósł przy tym, że definitywna ocena charakteru opuszczenia lokalu przez skarżącego jest możliwa tylko po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie ochrony posiadania. Zdaniem Sądu I instancji, dla oceny dobrowolności opuszczenia lokalu orzeczenie w tym zakresie ma charakter podstawowy i jest zagadnieniem wstępnym, a żądanie przez skarżącego przywrócenia posiadania dobitnie wskazuje, że po jego stronie istnieje wola przebywania w miejscu, z którego został wymeldowany. Dodał przy tym, że skarżący w trakcie rozprawy przed Sądem oświadczył, że postępowanie o ochronę posiadania jest w toku, a rozstrzygnięcie w tym zakresie przed sądem cywilnym pierwszej instancji jest dla niego korzystne. Wprawdzie wyrok dotyczący tej kwestii nie jest jeszcze prawomocny, ale nie zmienia to faktu, że poprawna ocena charakteru opuszczenia lokalu jest pochodną tego orzeczenia. Sąd I instancji nie podzielił tym samym stanowiska organów, że postępowanie meldunkowe jest niezależne od rozstrzygnięcia w zakresie ochrony posiadania. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy przez sąd cywilny w zakresie posiadania lokalu jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie administracyjnej dotyczącej wymeldowania osoby, która utraciła jego posiadanie, gdyż orzeczenie to nie jest tylko ustaleniem stanu faktycznego sprawy, ale także przesłanką prawną określoną w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pozwalającą przyjąć, czy opuszczenie miało cechę dobrowolności, bo tylko taki warunek może być podstawą decyzji o wymeldowaniu. Zdaniem Sądu I instancji, brak ustaleń w tej materii musi skutkować przyjęciem, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., a to musi skutkować uchyleniem tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zostały zobowiązane do ustalenia charakteru opuszczenia lokalu przez skarżącego z odniesieniem się do orzeczenia w sprawie ochrony posiadania i stosownie do niego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Wojewoda Podkarpacki, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając ten wyrok w całości organ zarzucił Sądowi I instancji naruszenie: 1) przepisów postępowania przez błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na przyjęciu, że art. 97 § 1 pkt 4 kpa stanowi podstawę zawieszenia postępowania w przypadku wniesienia powództwa w oparciu o art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 478 Kodeksu postępowania cywilnego i błędnym uznaniu, że wniesienie powództwa posesoryjnego jest prejudykatem w stosunku do postępowania administracyjnego o wymeldowanie z pobytu stałego prowadzonego w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych; 2) przepisów postępowania przez błędne zastosowanie art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z powodu dopuszczenia nowych dowodów (oświadczenia skarżącego) zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji; 3) przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegającą na przyjęciu, że ta norma prawna nie zezwala na wydanie decyzji w przedmiocie wymeldowania z lokalu w przypadku wniesienia przez stronę powództwa posesoryjnego. Z tych też powodów, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa mogą być wyłącznie kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki wydania decyzji albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Powołując się na poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowym, organ uznał, że złożenie wniosku o ochronę posiadania nie stanowi zagadnienia wstępnego w postępowaniu o wymeldowanie. Dodał ponadto, że żaden przepis szczególny nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym. Wskazał, że jak wynika z akt sprawy, powództwo to zostało wniesione przez skarżącego w 2009r., czyli po 6 latach od opuszczenia spornego lokalu. Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ podniósł, że sąd administracyjny rozpatrując skargę nie może wykraczać poza materiał zebrany w trakcie postępowania przed organami obu instancji. Tymczasem, Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powołał się na okoliczność (ujawnioną podczas rozprawy sądowej) korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd cywilny, podczas gdy okoliczność ta nie mogła być brana pod uwagę, gdyż w dacie wydania decyzji organu odwoławczego postępowanie o ochronę posiadania było w toku. Z tych też powodów, organ uznał zarzuty skargi kasacyjnej za zasadne. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyli zarówno M. i E. K., na których żądanie wszczęto postępowanie administracyjne o wymeldowanie, jak i J. K.. M. i E. K., podzielając zarówno zarzuty skargi kasacyjnej, jak i sformułowane w niej wnioski - podali, że J. K. ma swój dom przy ul. [...] w Stalowej Woli i przez lata nie interesował się spornym lokalem, nie łożył także na jego utrzymanie. Pozostawił w nim jedynie niepotrzebne mu rzeczy, z którymi nie miał co zrobić. Natomiast J. K. w swojej odpowiedzi wniósł o odrzucenie skargi kasacyjnej organu z uwagi na wniesienie jej z uchybieniem terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi kasacyjnej poprzedzone jest w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. W tym zakresie, odnieść należy się zatem do wniosku J. K. o odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu uchybienia terminowi do jej wniesienia, który nie jest jednak zasadny. Zgodnie bowiem z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wraz z uzasadnieniem został doręczony organowi 26 listopada 2009r., skarga kasacyjna została zaś wniesiona 23 grudnia 2009r. (data nadania przesyłki pocztowej), a zatem z zachowaniem 30-dniowego terminu do jej wniesienia. Przechodząc do kontroli zaskarżonego wyroku wskazać należy, że zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze (skargi kasacyjne i zażalenia) od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, jednak z urzędu bierze pod rozwagę przesłanki nieważności postępowania, określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy. Ponadto, zgodnie z art. 189 p.p.s.a, jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Ostatni z wymienionych przepisów znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. Stosownie bowiem do art. 220 p.p.s.a., sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. W przypadku skargi, przewodniczący wzywa wnoszącego, aby pod rygorem jej odrzucenia, uiścił wpis w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Jak wynika z akt sądowych o sygn. II SA/Rz 465/09, odpis zarządzenia zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. został doręczony skarżącemu J. K. w dniu 24 czerwca 2009r. Zatem, termin do uiszczenia wpisu upłynął 1 lipca 2009r. Tymczasem skarżący, mimo prawidłowego pouczenia przez Sąd o terminie uiszczenia wpisu i skutkach jego uchybienia, uiścił należny w sprawie wpis dopiero w dniu 3 lipca 2009r., a zatem z uchybieniem 7-dniowego terminu. W tych okolicznościach, na mocy art. 220 § 3 p.p.s.a., skarga podlegała odrzuceniu. Skoro zaś Sąd I instancji nie dostrzegł uchybienia terminu do uiszczenia wpisu, wydany w tej sprawie wyrok tego Sądu, na podstawie art. 189 p.p.s.a., należało uchylić i odrzucić skargę.