II OSK 742/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stankowski (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 1074/24 w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 10 czerwca 2024 r., nr 507/2024, znak: WOB.7722.66.2024.KJAS w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę, 2. zasądza od R.P. na rzecz Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 6 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 1074/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.P. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "MWINB") z 10 czerwca 2024 r., nr 507/2024, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. (dalej: "PINB") z 14 marca 2024 r., nr 41/24. Zaskarżony wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych. PINB postanowieniem z 14 marca 2024 r., nr 41/24, na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej "k.p.a.") odmówił wnioskowanego przez skarżącą "wszczęcia odrębnego postępowania w sprawie spychania ziemi na działkę nr [...] w P., w rejon górnej stacji wyciągu narciarskiego WI, na teren czynnego osuwiska, co powoduje zaburzenie równowagi, a następnie uaktywnianie się osuwiska (przemieszczanie się mas ziemnych na sąsiednią działkę [...] w Podstolicach należącą do R.P.)". W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji podkreślił, że złożony obecnie wniosek, tj. wniosek z 18 grudnia 2023 r. dotyczy okoliczności z 2020 r. i zasadniczo jest w części tożsamy z pismem skarżącej z 23 listopada 2020 r., zarejestrowanym pod znakiem WG.501.70.2020. Okoliczności podniesione we wniosku z 23 listopada 2020 r. rozpatrywano już w postępowaniu dotyczącym utrzymania obiektu budowlanego – wyciągu narciarskiego WI zlokalizowanego na terenie ośrodka narciarskiego w P. we właściwym stanie technicznym. Postępowanie to zakończyło się decyzją umarzającą z 13 października 2022 r., nr 150/22, zaś MWINB decyzją z 30 czerwca 2023 r., nr 251/2023, umorzył postępowanie odwoławcze. Wobec powyższego PINB nie znalazł podstaw do ponownego procedowania sprawy już rozpatrzonej i zakończonej decyzją ostateczną. Dodatkowo ww. organ postanowieniem z 4 grudnia 2023 r., nr 104/23 odmówił wszczęcia postępowania w tożsamej sprawie osuwającej się ziemi spod fundamentu górnej podpory wyciągu WI. W wyniku rozpatrzenia zażalenia MWINB postanowieniem z 10 czerwca 2024 r., nr 507/2024, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144, art. 123 i art. 61a k.p.a. oraz art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 725, dalej: "p.b."), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając wydane postanowienie MWINB wskazał, że rozstrzygniecie organu I instancji jest prawidłowe, jednak organ odwoławczy nie podzielił argumentów zawartych w uzasadnieniu postanowienia PINB. MWINB ustalił, że przedmiotem postępowania, o wszczęcie którego wnioskowała skarżąca, miała być weryfikacja legalności przeprowadzonych robót budowlanych, a więc przedmiot uregulowany w rozdziale 5a ustawy Prawo budowlane. Wobec powyższego w sprawie zaistniała przesłanka przedmiotowa uniemożliwiająca wszczęcie postępowania na wniosek skarżącej, jednak nie wynika ona z zasady res iudicata, ale z uregulowanego w art. 53a ust. 1 p.b. ograniczenia inicjowania postępowania w sprawach ujętych w rozdziale 5a p.b. na wniosek. Podkreślono, że skoro znowelizowane przepisy Prawa budowlanego określają, że postępowanie administracyjne w trybie legalizacyjnym (art. 48 p.b.) oraz w trybie naprawczym (art. 50 i art. 51 p.b.) wszczynane jest z urzędu, to znaczy, że PINB nie mógł wszcząć postępowania na wniosek skarżącej. Wskazanym na wstępie wyrokiem z 6 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 1074/24WSA WSA w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienie MWINB oraz poprzedzające je postanowienie PINB z 14 marca 2024 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że odmowa wszczęcia postepowania uzasadniona została przez każdy z orzekających w sprawie organów innymi, zupełnie odmiennymi okolicznościami. Organ I instancji wskazał, że podyktowane jest to zasadą powagi rzeczy osądzonej, ponieważ wniosek w sprawie spychania mas ziemnych/przemieszczania się mas ziemnych na sąsiednią działkę był już przedmiotem rozpoznania przez organ. Z kolei organ odwoławczy uznał ww. okoliczności wskazane przez organ I instancji za nieprawidłowe i przyjął, że jeżeli przepis prawa przyznaje organowi kompetencję do wszczęcia danego rodzaju postępowań wyłącznie z urzędu, to żaden podmiot nie może egzekwować od tego organu zainicjowania takiego postępowania. Sąd podzielił stanowisko organu II instancji, że nie zachodzi tożsamość sprawy obecnie ocenianej z rozstrzygniętą wskazanymi przez organ I instancji orzeczeniami. W ocenie Sądu obecnie rozstrzygany wniosek dotyczy osuwiska ("spychania ziemi na działkę nr [...] w P., w rejon górnej stacji wyciągu narciarskiego WI, na teren czynnego osuwiska"), podczas gdy poprzednie orzeczenia dotyczyły obiektu budowlanego w postaci stoku narciarskiego i jego utrzymania. O ile zatem ma rację organ odwoławczy, iż nie zachodzi tożsamość sprawy obecnie ocenianej z rozstrzygniętą wskazanymi przez organ I instancji orzeczeniami, to MWINB błędnie zastosował art. 61a § 1 k.p.a., uznając a priori, że skoro ustawa przewiduje wszczęcie postępowania z urzędu, to stanowi to bezwzględną przyczynę, w przypadku złożenia przez skarżącą wniosku o wszczęcie postępowania – odmowy wszczęcia postępowania, bez względu na inne okoliczności, które w sprawie wystąpiły. Zdaniem Sądu pierwszej instancji powyższa argumentacja zastosowana przez organ odwoławczy jest nieprawidłowa, a wprowadzenie przez ustawodawcę trybu wszczęcia danego postępowania z urzędu nie oznacza bezwzględnego obowiązku odmowy wszczęcia takiego postępowania jeśli złożony zostanie w sprawie wniosek o jego wszczęcie, tak jak nastąpiło to w kontrolowanej sprawie. Sąd podkreślił, że nawet w trybie wszczęcia z urzędu organ nie może dowolnie decydować, czy wszczyna czy nie takie postępowanie, rozstrzygnięcie w tym zakresie nie może być samowolne. Organ miał zatem obowiązek zweryfikować okoliczności przedstawione pod kątem wystąpienia lub nie przesłanek prowadzenia tego postępowania, bez względu na to czy ustawa wymaga wszczęcia tylko z urzędu. Ponadto w uzasadnieniu wyroku podkreślono, że istotne było, iż postanowieniem z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OW 22/21 Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór kompetencyjny pomiędzy Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w W., a Burmistrzem Miasta i Gminy W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o nawiezienie ziemi w celu zabezpieczenia osuwiska, wskazując Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. jako organ właściwy w sprawie. Z uzasadnienia ww. postanowienia wynika, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. ma przeprowadzić postępowanie w sprawie nawiezienia ziemi i osuwiska. Sąd podkreślił, że mimo powyższego, postępowanie takie nie było prowadzone. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł MWINB. Skarżący kasacyjnie zaskarżył ww. wyrok w całości zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a." – naruszenie: I. przepisów prawa materialnego – art. 53a ust. 1 p.b. przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że wprowadzenie przez ustawodawcę trybu wszczęcia postępowań określonych w art. 53a ust. 1 p.b. z urzędu nie oznacza bezwzględnego obowiązku odmowy wszczęcia postępowania określonego w tym przepisie, jeżeli złożony zostanie wniosek o jego wszczęcie, a tym samym niewłaściwe przyjęcie, iż możliwe jest wszczęcie na wniosek postępowań określonych w art. 53a ust. 1 p.b., II. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a ust. 1 p.b. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji wskutek błędnego przyjęcia, że wprowadzenie przez ustawodawcę trybu wszczęcia danego postępowania z urzędu nie oznacza bezwzględnego obowiązku odmowy wszczęcia takiego postępowania, jeśli złożony zostanie wniosek o jego wszczęcie, a tym samym błędne przyjęcie, iż w przypadku, gdy skierowane do organu nadzoru budowlanego żądanie dotyczy wszczęcia postępowania określonego w art. 53a ust. 1 p.b. nie zachodzą inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61 a § 1 k.p.a., z powodu których postępowanie nie może być wszczęte, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji wskutek błędnego przyjęcia, że organ miał obowiązek zweryfikować okoliczności przedstawione we wniosku o wszczęcie postępowania pod kątem wystąpienia lub nie przesłanek prowadzenia tego postępowania, podczas gdy przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61 a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, wobec czego w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania nie można formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, c) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji wskutek błędnego przyjęcia, że istotne znaczenie dla sprawy wniosku skarżącej z 18 grudnia 2023 r. ma treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OW 22/21, podczas gdy ww. postanowienie NSA dotyczyło wniosku skarżącej z dnia 23 listopada 2020 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że postępowania określone w art. 53a ust. 1 p.b. prowadzone są wyłącznie z urzędu. Zdaniem skarżącego kasacyjnie niedopuszczalne jest dokonywanie w formalnym postanowieniu oceny zasadności wszczęcia postępowania jurysdykcyjnego w odniesieniu do zarzutów zawartych w piśmie interwencyjnym, gdyż byłoby to rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. MWINB podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61 a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku. Wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, ogranicza się bowiem do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną R.P. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną rozpoznano w granicach przytoczonych w niej podstaw, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny w trakcie kontroli instancyjnej nie dostrzegł istnienia przyczyn branych pod rozwagę z urzędu. Skarga kasacyjna, zasługuje na uwzględnienie. Nie do odparcia okazał się bowiem postawiony w skardze kasacyjnej zasadniczy zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 53a ust. 1 p.b. Odnosząc się do twierdzeń skargi kasacyjnej, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego w ramach nadzoru budowlanego w sprawach prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy, uregulowanych w rozdziale 5b ustawy - Prawo budowlane, na wniosek osoby powołującej się na interes prawny, wskazać należy na stanowisko i argumentację zawartą w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2025 r., sygn. akt II OPS 2/25. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "Z uwagi na treść art. 53a ust. 1 i art. 72a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r., poz. 418, z późn. zm.) nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na wniosek osoby, która żąda od organu nadzoru budowlanego podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny. Postępowania w tych sprawach wszczyna się wyłącznie z urzędu". NSA w uzasadnieniu tej uchwały wskazał, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się z urzędu lub na wniosek strony. Jeśli z normy prawa materialnego nie wynika w sposób wyraźny forma wszczęcia postępowania, przyjmuje się, że w przypadkach, gdy przedmiotem postępowania ma być przyznanie uprawnienia, postępowanie oparte jest na zasadzie skargowości, czyli jest wszczynane na wniosek, a jeśli przedmiotem postępowania jest nałożenie obowiązku, postępowanie jest wszczynane w oparciu o zasadę oficjalności, czyli z urzędu. NSA zauważył, odwołując się do doktryny i orzecznictwa, że ustawy regulujące względnie całościowy obszar regulacji administracyjnoprawnej, mogą zawierać odrębności proceduralne od przepisów procedury administracyjnej. Stosowanie tego rodzaju przepisów proceduralnych odbywa się zgodnie z regułą lex specialis derogat legi generali, rozumianą w taki sposób, że w pierwszej kolejności stosuje się przepisy procesowe szczególne zawarte w ustawie kompleksowej, a dopiero w dalszej kolejności (w zakresie, w jakim nie ma odrębnego uregulowania) stosuje się ogólną regulację proceduralną zawartą w przepisach k.p.a. W niektórych sytuacjach prawo materialnie wyraźnie wskazuje, z czyjej inicjatywy może nastąpić wszczęcie postępowania w określonej sprawie. Zdaniem NSA w składzie powiększonym procesowy przepis art. 61 § 1 k.p.a. powinien więc być interpretowany w bezpośrednim powiązaniu z przepisami materialnoprawnymi normującymi w sposób szczególny inicjatywę uruchomienia postępowania administracyjnego. Jednym z takich przepisów jest art. 53a ust. 1 p.b., stosownie do którego postępowania uregulowane w Rozdziale 5b ("Postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy") wszczyna się z urzędu. Przepis ten został dodany do Prawa budowlanego na podstawie art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471) i wszedł w życie z dniem 19 września 2020 r., obowiązywał zatem w chwili złożenia przez skarżącą żądania wszczęcia postępowania. Art. 53a ust. 1 p.b. nie konkretyzuje więc tylko jednego ze sposobów wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 61 § 1 k.p.a. Gdyby przyjąć taką interpretację art. 53a ust. 1 p.b., zgodnie z którą możliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego również na wniosek podmiotu, który żąda od organu podjęcia działań powołując się na własny interes prawny, to dodanie przez ustawodawcę do tekstu ustawy tych przepisów byłoby nie tylko zbędne, ale wprost prowadziłoby do zanegowania zmiany stanu prawnego. Wystarczająca byłaby dotychczasowa regulacja procesowa z art. 61 § 1 k.p.a. zakładająca wszczęcie postępowania administracyjnego na żądanie strony lub z urzędu. NSA w omawianej uchwale podkreślił także, że użycie przez ustawodawcę sformułowania, że wszczęcie postępowania w sprawach, o których mowa w art. 53a ust. 1 p.b. następuje z urzędu, oznacza, że wyłączone jest zainicjowanie postępowania na wniosek (na żądanie osoby powołującej się na własny interes prawny). Założeniem nowelizacji Prawa budowlanego było doprowadzenie do usunięcia dotychczasowych rozbieżności w odniesieniu do formy wszczęcia postępowania przez organ nadzoru budowlanego. Dodanie do tekstu Prawa budowlanego art. 53a ust. 1 miało ostatecznie rozwiać wątpliwości i przesądzić, że postępowania administracyjne w tych sprawach inicjowane są tylko na zasadzie oficjalności. Skierowany do organu nadzoru budowlanego wniosek (żądanie) wszczęcia postępowania nie stanowi "żądania wszczęcia postępowania", o którym mowa w art. 61 § 1 k.p.a. Wniosek o wszczęcie postępowania z urzędu nie jest zaś wnioskiem, który inicjowałby jakieś odrębne postępowanie, którego złożenie obligowałoby organ do wydania postanowienia o odmowie jego wszczęcia. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. nie stwarza podstawy prawnej do wydania postanowienia odmownego z tej przyczyny, że wydając takie postanowienie organ byłby jedynym jego adresatem. Jeżeli jedyną formą zainicjowania danego rodzaju postępowania jest jego wszczęcie z urzędu, to żądanie wszczęcia takiego postępowania ze strony innego podmiotu, w tym osoby powołującej się na własny interes prawny, należy potraktować w kategorii źródła informacji, wymagającej weryfikacji przez właściwy organ co do zasadności przesłanek obligujących do prowadzenia tego postępowania. Chociaż skierowane do organu nadzoru budowlanego żądanie nie może zostać potraktowane jako prawnie skuteczna inicjatywa wszczęcia postępowania administracyjnego, to jednakże stanowi sygnalizację (wskazanie, impuls) do podjęcia wstępnych, przedprocesowych czynności zmierzających do ustalenia, czy doszło do naruszeń Prawa budowlanego w stopniu uzasadniającym wszczęcie postępowania z urzędu. Kierując się tymi względami NSA w omawianej uchwale z dnia 8 września 2025 r., sygn. akt II OPS 2/25 przyjął również, że "Organ nadzoru budowlanego, do którego wpłynął wniosek (żądanie) wszczęcia jednego z postępowań, o których mowa w art. 53a ust. 1 i art. 72a ustawy - Prawo budowlane obowiązany jest do poinformowania wnioskodawcy, w drodze pisma o charakterze informacyjnym, o podjętych działaniach i zajętym stanowisku". Odmowa wszczęcia postępowania na skutek zgłoszenia żądania nie oznacza pozbawienia żądających wszczęcia postępowania ochrony prawnej. W powołanej uchwale NSA stwierdził, że w przypadku braku reakcji organu na skierowane do niego żądanie usunięcia stanu naruszeń prawa budowlanego jednostka nie jest pozbawiona możliwości obrony własnego interesu prawnego, tyle tylko, że realizacja tego uprawnienia następuje w ramach procedur określonych przez ustawodawcę. Brak reakcji organu nadzoru budowlanego może stanowić przedmiot skargi w trybie skargowo-wnioskowym określonym w Dziale VIII k.p.a. (art. 227 i n.), a jeśli skarga okaże się zasadna, jej rozpoznanie przez organ wyższego stopnia może spowodować, stosownie do art. 233 k.p.a., wszczęcie postępowania z urzędu przez właściwy organ nadzoru budowlanego. Możliwe jest także zwrócenie się do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, będącego centralnym organem administracji rządowej w sprawach nadzoru budowlanego (art. 88 ust. 1 Prawa budowlanego), o spowodowanie podjęcia działań przez właściwy organ nadzoru budowlanego. Jednostka może także wystąpić do prokuratora, któremu służy prawo zwrócenia się do właściwego organu administracji publicznej o wszczęcie postępowania w celu usunięcia stanu niezgodnego z prawem (art. 182 k.p.a.). Prokurator, w ramach uprawnienia przewidzianego w art. 69 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2024 r., poz. 390, ze zm.), przed zgłoszeniem takiego żądania może zażądać m.in. nadesłania lub przedstawienia akt oraz dokumentów i pisemnych wyjaśnień w celu wyjaśnienia sprawy. Żądanie prokuratora wszczęcia postępowania jest bezwzględnie wiążące dla organu administracji, do którego zostało skierowane. Zwrócenie się do organu o wszczęcie postępowania w celu usunięcia stanu niezgodnego z prawem, aczkolwiek inspirowane działaniem prokuratora, powoduje wszczęcie i prowadzenie postępowania z urzędu. Istnieje wreszcie możliwość zwrócenia się do Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie odpowiednich czynności, który po zbadaniu sprawy może zwrócić się do właściwego organu, na podstawie art. 14 pkt 6 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2024 r., poz. 1264), o wszczęcie postępowania administracyjnego, a zatem także w ramach nadzoru budowlanego i uczestniczyć w nim na prawach przysługujących prokuratorowi. Żądanie Rzecznika Praw Obywatelskich wszczęcia postępowania z urzędu jest także wiążące dla organu administracji. Oprócz trybu administracyjnego istnieje także możliwość uruchomienia postępowania przed sądem powszechnym. Ochrona interesu prawnego jednostki powołującej się własny interes prawny może być realizowana w innych formach poza postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym. W niniejszej sprawie organ nadzoru budowlanego trafnie przyjął, że postępowanie może zostać wszczęte wyłącznie z urzędu. Zdecydował się jednak na wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek (żądanie) skarżącej. Zgodnie z tym na co zwrócono już uwagę, art. 61a § 1 k.p.a. nie stwarza podstawy do wydania postanowienia odmownego w sprawach, w których postępowanie wszczyna się z urzędu. Podjęcie tego postanowienia przez organ nadzoru budowlanego było zatem zbędne, konieczne zaś było poinformowanie skarżącej, w drodze pisma, o podjętych działaniach i zajętym stanowisku. Zdaniem NSA w składzie orzekającym wydanie postanowienia odmownego nie stanowi jednak takiego uchybienia procesowego, które może mieć wpływ i to istotny na wynik sprawy, a zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. tylko naruszenie przepisu postępowania w tej postaci stwarza podstawę do uwzględnienia skargi. Zgodzić się należy w pełni ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że gdy do organu nadzoru budowanego w sprawach określonych w art. 53 ust. 1 p.b. wpłynie żądanie wszczęcia postępowania w ramach nadzoru budowlanego z powołaniem się na własny interes prawny osoby wnoszącej to żądanie, organ ten nie może pozostać całkowicie bierny z tej tylko przyczyny, że postępowanie wszczyna się z urzędu. Zaakcentował to NSA w uzasadnieniu powołanej wielokrotnie uchwały. W treści zaskarżonego postanowienia organ poinformował jednak skarżącą o tym, że postępowanie w materii objętej wnioskiem (żądaniem) może zostać wszczęte wyłącznie z urzędu i nie znalazł podstaw do uruchomienia takiego postępowania. Zabrakło jednak informacji o podjętych działaniach w następstwie sygnalizacji dokonanej przez skarżącą. Uwzględniając poczynione rozważania należy stwierdzić, że nie stanowiło to jednak podstawy do uwzględnienia skargi, skarżąca nie została wszak pozbawiona ochrony prawnej. Z woli ustawodawcy ochrona ta może być realizowana w pozaprocesowej formie. Bez wpływu na powyższe rozważania pozostaje również podniesiona w zaskarżonym wyroku okoliczność wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OW 22/21. Postanowieniem tym przesądzono kwestię właściwości Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. do rozpoznania wniosku skarżącej z 23 listopada 2020 r. Rozstrzygnięcie to nie dotyczyło natomiast złożonego w niniejszej sprawie wniosku z 18 grudnia 2023 r. w rezultacie, którego wydano zaskarżone postanowienie. Podsumowując, Sąd pierwszej instancji w stanie faktycznym przyjętym za podstawę orzekania powinien był skargę oddalić, tymczasem ją uwzględnił uchylając zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Dlatego należało zastosować art. 188 p.p.s.a. i uchylić zaskarżony wyrok w całości i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalić skargę. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.