II OSK 781/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Sędziowie NSA Andrzej Gliniecki, Bożena Walentynowicz (spr.), Protokolant Mariusz Szufnara, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2004 r. sygn. akt 4/II SA/po 4051/01 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 czerwca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił K. M. uprawnień wdowy po kombatancie C. M., który posiadał uprawnienia z tytułu walki o utrwalenie władzy na podstawie zaświadczenia z KWMO w P. Zaświadczenie to wydano dnia 12 października 1976 r., potwierdzając jego udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem podczas służby w MO w okresie od 4 czerwca 1945 r. do 5 maja 1947 r. Według ustaleń w uzasadnieniu decyzji C. M. w okresie zaliczonym do okresów działalności kombatanckiej pełnił służbę w MO. Wyjaśniono też, że uprawnienia wdowy po kombatancie są pochodne w stosunku do współmałżonka i dlatego K. M. została ich pozbawiona. K. M. wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że podczas służby w MO w okresie od czerwca do grudnia 1945 r. mąż jej był delegowany w okolice G. i E. do likwidowania grup Wherwolfu. Decyzją z dnia [...] września 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy swoją decyzję wcześniejszą. Organ podkreślił, że podane we wniosku okoliczności dotyczące służby męża w MO nie mają wpływu na wynik sprawy. Skarżąca K. M., w złożonej do Sądu skardze, domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, podnosząc argumenty tożsame jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wnosił o oddaleni skargi, podtrzymując stanowisko z decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, iż art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o Kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego dotyczy wprost pozbawienia uprawnień kombatantów i innych osób uprawnionych. W orzecznictwie jednak przyjmuje się, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru, lecz pochodny. Ich nabycie uzależnione jest od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tych uprawnień. Ni może istnieć prawo pochodne, jeżeli zachodzą przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r.; OSNSP 1996/15/206). Rozważając kwestię czy mąż skarżącej C. M. zachowałby uprawnienia, gdyby żył, należy mieć na względzie fakt, że legitymował się on uprawnieniami kombatanckimi, nabytymi wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w rumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej. W okresie od 4 czerwca 1945 r. do 5 maja 1947 r., czyli w okresie zaliczanym do działalności kombatanckiej pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej. Ten stan, w którym sam kombatant uzyskał uprawnienia wyłącznie z racji uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, daje podstawę do pozbawienia kombatanta uprawnień pierwotnych, a tym samym istnieje podstawa do pozbawienia wdowy po kombatancie uprawnień pochodnych. Sąd nie dopatrzył się by decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, pozbawiająca skarżącą uprawnień pochodnych, naruszała prawo. Milicja Obywatelska, w której C. M.pełnił służbę, nie była służbą zmilitaryzowaną w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r. – ONSA 2001 r., nr 1, poz. 3). W sprawie niniejszej nie ma dowodów, że mąż skarżącej będąc oddelegowany w okolice G. i E. do tzw. oczyszczania terenu z grup Wherwolfu, podlegał dowództwu Wojska Polskiego. Sama skarżąca podała, że mąż był oddelegowany w te okolice jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej po opuszczeniu terenów tych przez wojsko. Nie mogła więc skarżąca zachować uprawnień kombatanckich, o jakich mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Uzasadnia to oddalenie skargi w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). W skardze kasacyjnej wywiedzionej przez adw. B. od powyższego wyroku, na podstawie art. 174 pkt 1 i 175 ustawy ppsa skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. znowelizowanej ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 68, poz. 436) przez błędną wykładnię, że C. M., po którym skarżąca nabyła prawo pochodne jako wdowa, nie nabył w sposób pierwotny tych uprawnień, gdyż nie podlegał dowództwu Wojska Polskiego w walkach w okolicach G. i E. Skarżąca potwierdziła przed sądem opowiadania męża o walkach razem z wojskiem z grupami Wherwolfu. Okoliczności te świadczą o niezasadnym pozbawieniu skarżącej uprawnień kombatanckich po mężu. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia, iż zachowała uprawnienia kombatanckie po mężu C. M. Ewentualnie wnosiła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone są w § 2 art. 183ppsa. W rozpoznawanej sprawie przesłanki te nie występują, co oznacza, iż Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oceniając w tym aspekcie zarzuty skargi kasacyjnej, Sąd uznał za chybione zarzuty naruszenia prawa materialnego art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (Dz. U. 97.68.436). Zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzja wydana przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dotyczyła pozbawienia K. M. uprawnień wdowy po kombatancie C. M. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej decyzja nie dotyczyła ustaleń, iż mąż skarżącej K. M. nie nabył w sposób pierwotny uprawnień kombatanckich. Bezsporny bowiem jest w sprawie niniejszej fakt, że C. M. był członkiem zwyczajnym Związku Bojowników o Wolność i Demokrację na podstawie orzeczenia Komisji Weryfikacyjnej z dnia 17 marca 1977 r., która w uzasadnieniu orzeczenia wskazała nabycie prawa członkowstwa z racji służby w MO i udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem. Z akt administracyjnych i złożonych dokumentów przez C. M. ubiegającego się o członkostwo w ZBOWiDzie wynika, że od 4 czerwca 1945 r. do 5 maja 1947 r. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. W okresie służby brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Innych ustawowych przesłanek uzyskania przez C. M. statusu kombatanta nie było. W tych warunkach K. M. uzyskała członkostwo ZBOWiD, jako wdowa po uczestniku walk o utrwalenie władzy ludowej, decyzją Komisji ZBOWiD z dnia 30 kwietnia 1987 r. Prawidłowe są rozważania i ocena Sądu Wojewódzkiego, iż uprawnienia kombatanckie K. M. mają charakter wtórny, wywodząc się z uprawnień jej męża C. M., mających pierwotny charakter. Chybiony jest zatem zarzut skargi kasacyjnej, jakoby wyrok naruszał art. 1 ust. 2 pkt 6 wskazanej na wstępie ustawy kombatanckiej. Przepis ten nie był bowiem podstawą przyjęcia do organizacji ZBOWiD C. M. i uzyskania statusu kombatanta. Nigdy sam nie podawał w składanych dokumentach, zaświadczeniach ani własnym życiorysie by uczestniczył w walkach w jednostkach Wojska Polskiego, bądź zmilitaryzowanych służbach państwowych z grupami Wherwolfu. Okoliczności takich nie podnosiła też K. M., czyniąc starania o przyjęcie na członka ZBOWiD po śmierci męża uzyskanie uprawnień wdowy po kombatancie. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił ocenne stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w sprawie nie ma dowodów na to, jakoby C. M. nawet w okresie, gdy był oddelegowany w okolice G. i E., podlegał dowództwu Wojska Polskiego i w takich warunkach walczył z grupami Wherwolfu. Pełniona zaś przez niego służba w organach Milicji Obywatelskiej nie miała charakteru służby w jednostkach zmilitaryzowanych, o których mówi przepis wskazanego art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy pozbawia uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały te uprawnienia na podstawie dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Takie uprawnienia miał mąż skarżącej C. M. W pełni zasadny jest wywód Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że w świetle wskazanej regulacji prawnej utraciłby swoje uprawnienia, które miały charakter pierwotny, to zaś stanowi podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich wdowy po C. M. – K. M., legitymującej się uprawnieniami pochodzącymi od męża, czyli uprawnieniami o charakterze wtórnym. W takiej sytuacji zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu prawa materialnego art. 25 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy kombatanckiej jest także chybiony. W świetle powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa orzekł, jak w sentencji.