II OSK 917/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Stahl (spr.) sędzia NSA Jacek Hyla Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 lutego 2008 r. sygn. akt III SA/Lu 507/07 w sprawie ze skargi G. W. na postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 21 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę G. W. na postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia [...] sierpnia 2007 r., zn. [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. Wojewoda Lubelski stwierdził, że odwołanie G. W. od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta Puławy z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] zostało wniesione po upływie terminu określonego do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy wskazał, że z materiału dowodowego wynika, iż decyzja organu I instancji, od której odwołanie wniósł G. W., stała się prawomocna wobec niezaskarżenia jej w przewidzianym prawem terminie. O fakcie wymeldowania na podstawie wydanej przez organ I instancji decyzji G. W. dowiedział się w chwili otrzymania decyzji, tj. 27 marca 2007 r. G. W. samo odwołanie, bez dopełnienia określonych w art. 58 k.p.a. warunków, wniósł dopiero w dniu 9 lipca 2007 r. Ponieważ stosownie do art. 58 § 3 k.p.a. przywrócenie terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, merytoryczne rozpatrzenie wniesionego odwołania przez organ II instancji w trybie zwyczajnym było niedopuszczalne, bowiem stanowiłoby naruszenie zasady trwałości decyzji ostatecznych. Na postanowienie organu odwoławczego G. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, podnosząc, że nie wiedział o konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a gdyby wiedział to niewątpliwie złożyłby odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie stwierdził naruszenia prawa materialnego ani przepisów postępowania mogącego mieć wpływ na wynik sprawy i skargę oddalił. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd wskazał, że w sprawie G. W. decyzja o wymeldowaniu go z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w Puławach została wydana w dniu [...] sierpnia 2006 r. W decyzji tej zawarto pouczenie o przysługującym stronie prawie wniesienia odwołania do Wojewody Lubelskiego za pośrednictwem organu pierwszej instancji i czternastodniowym terminie od daty doręczenia decyzji - na złożenie owego odwołania. W administracyjnych aktach sprawy znajduje się potwierdzenie własnoręcznym podpisem przez G. W. odebrania decyzji w dniu [...] marca 2007 r. Termin na wniesienie przez G. W. odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Puławy z dnia [...] sierpnia 2006 r. upłynął z dniem 10 kwietnia 2007 r. Tymczasem skarżący wniósł odwołanie w dniu 11 lipca 2007 r., nie składając jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Sąd podkreślił, że wskazywany przez stronę brak wiedzy na temat wniosku o przywrócenie terminu nie stanowi przeszkody wniesienia odwołania w terminie, szczególnie, że skarżący, jak sam przyznał w skardze, decyzję wraz z pouczeniem odebrał, miał zatem świadomość przysługującego mu uprawnienia do złożenia odwołania w czternastodniowym terminie. Odwołanie wniesiono zaś z uchybieniem czternastodniowemu terminowi do wniesienia odwołania. Złożenie odwołania po terminie określonym w powołanym przepisie powoduje bezskuteczność odwołania i skutkuje stwierdzeniem przez organ odwoławczy w drodze postanowienia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania (art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego). Ponieważ skarżący w skardze napisał o zwróceniu się do Urzędu Miasta Puławy po dniu 27 marca 2007 r. z prośbą o wyjaśnienie zaistniałego faktu wymeldowania go z pobytu stałego, Sąd wziął pod rozwagę możliwość, że skarżący w terminie do złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. wyraził pisemnie swoje niezadowolenie z tej decyzji. Na wezwanie Sądu organ złożył komputerowy wydruk korespondencji Urzędu Miasta Puławy dotyczącej G. W., z którego wynika, że skarżący nie złożył pisma do Urzędu Miasta Puławy po otrzymaniu decyzji o wymeldowaniu go z pobytu stałego, za wyjątkiem spóźnionego odwołania od decyzji. Prawidłowo zatem, zdaniem Sądu I instancji, organ administracji stwierdził postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez oddalenie skargi na postanowienie Wojewody Lubelskiego, podczas gdy postanowienie to wydane zostało z naruszeniem art. 58 § 1 i 2 k.p.a. ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na nieuwzględnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i błędnej ocenie zebranego materiału dowodowego, naruszeniem art. 7 k.p.a. polegającym na wydaniu postanowienia bez podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, naruszeniem art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz bez odpowiednich działań ze strony organu, aby skarżący nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa, polegających na udzieleniu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie wyroku w całości oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, który to przypadek w niniejszej sprawie nie zachodził. Tak więc w tym wypadku postępowanie kasacyjne sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podniesionej przez skarżącego podstawy kasacyjnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym i Naczelnego Sądu Administracyjnego, podstawa kasacyjna wskazana w art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wywołuje kontrowersje. Sprowadzają się one do kwestii, czy przepis ten dotyczy wyłącznie naruszenia prawa procesowego stosowanego przez Sąd I instancji, czy także naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego stosowanych przez organy administracji, a ocenianych przez Sąd. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, publ. ONSAiWSA 2006/2/39 przyjęto, że naruszenie przepisów postępowania może odnosić się także do naruszenia przepisów k.p.a. Podobny pogląd zaprezentował także Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2006 r. w sprawie sygn. akt SK 63/05 (publ.: OTK-A 2006/ 8/108). Przytoczone orzeczenia doprowadziły do ukształtowania się poglądu, zgodnie z którym dopuszczalne jest podnoszenie w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów regulujących postępowanie administracyjne, ale tylko w przypadku powiązania ich z konkretnymi naruszeniami przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi Podzielając ten pogląd należy uznać, że zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego za skuteczny skoro został on powiązany z naruszeniem przez Sąd I instancji przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutu wskazać należy, że w uchwale składu 7 sędziów z dnia 12 października 1998 r. (sygn. akt OPS 11/98; ONSA 1999/1/4) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W takiej sytuacji organ nie ma innej możliwości jak tylko stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, co wynika z przepisu art. 134 k.p.a. Brzmienie art. 134 k.p.a. obliguje bowiem organ odwoławczy do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania w sytuacji kiedy termin ten przez odwołującego się został przekroczony. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym każde uchybienie terminu do wniesienia odwołania powoduje, że organ odwoławczy ma obowiązek stwierdzenia tego uchybienia, a jedyną okolicznością mogącą spowodować uniknięcie konsekwencji wynikających z wniesienia środka odwoławczego po terminie jest skorzystanie z instytucji przywrócenia terminu. Z akt sprawy wynika, że odwołanie od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r., mimo prawidłowego pouczenia, zostało złożone z uchybieniem terminu, co zresztą jest w sprawie bezsporne. Wniosek o przywrócenie terminu nie został złożony. W skardze kasacyjnej podnosi się, że organ powinien był dojść do przekonania, iż odwołanie zawiera jednocześnie w sposób dorozumiany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej wniosek taki w sposób dorozumiany nie wypływa z odwołania, zatem nie można zarzucić organowi, że popełnił błąd wydając zaskarżone postanowienie. Ponadto należy zauważyć, że postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie wyklucza postępowania sprawie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie nie można zatem zarzucić naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ oceniane przez ten Sąd postanowienie nie zostało wydane z naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego radcy prawnemu Z. S. za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej wynagrodzenia, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach 258-261 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 , poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenia, o jakim mowa w tym przepisie.