II OW 10/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska, Sędziowie NSA Andrzej Gliniecki, Barbara Gorczycka - Muszyńska (spr.), Protokolant Łukasz Celiński, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Ogólnoadministracyjnej wniosku Wojewody Śląskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w celu ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia wniosków G. P. z dnia 11 i 12 września 2003 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty Bielskiego z dnia 27 kwietnia 2000 r. znak: [...] postanawia wniosek oddalić Wojewoda Śląski wnioskiem z dnia 24 lutego 2005 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego, w celu ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy z wniosku G. P., o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty Bielskiego z dnia 27 kwietnia 2000 r. umarzającej postępowanie w sprawie z wniosku S. K. o wyjaśnienie treści decyzji – aktu własności ziemi z dnia 21 października 1976 r. We wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wyrażono pogląd, że zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz mając na uwadze przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy o administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 22, poz. 268) stanowiący, że sprawy wszczęte po dniu 1 stycznia 1999 r. podlegają rozpatrzeniu przez Samorządowe Kolegia Odwoławcze – właściwe do rozpatrzenia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 27 kwietnia 2000 r. wszczętej wnioskiem G. P. z września 2003 r. – jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej uznało się za niewłaściwe i w postanowieniu o przekazanie do załatwienia Wojewodzie Śląskiemu podało, że decyzja z dnia 27 kwietnia 2000 r., której stwierdzenia nieważności domaga się G. P., była zaskarżona odwołaniem wniesionym do Wojewody Śląskiego, który rozpatrzył to odwołanie i decyzją z dnia 26 lipca 2000 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skoro zatem Wojewoda Śląski uznał się za organ wyższego stopnia i rozpatrzył odwołanie od decyzji Starosty Bielskiego z dnia 27 kwietnia 2000 r., to tym samym jest także właściwy dla rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało nadto, że ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81), uchylona została ustawa stanowiąca podstawę do wydania decyzji – aktów własności ziemi oraz ustalająca kompetencje organów w tych sprawach. Po uchyleniu tej ustawy nie został wydany żaden przepis szczególny w kwestii uwłaszczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem wniosku zgłoszonego przez G. P. jest żądanie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy decyzja ta, wskutek odwołania wniesionego przez stronę, była przedmiotem oceny w postępowaniu odwoławczym, zakończonym decyzją ostateczną Wojewody Śląskiego. Przepis art. 156 kpa nie ogranicza wprawdzie stosowania nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji administracyjnych, jakim jest stwierdzenie nieważności – do decyzji ostatecznych – jak czynią to przepisy art. 145, 154 i 155. W zasadzie dopuszczalne jest więc stosowanie tego trybu w odniesieniu do decyzji nieostatecznych. Wybór środka zaskarżenia decyzji nieostatecznej należy do strony, która może skorzystać z postępowania instancyjnego składając odwołanie lub też – przed upływem terminu do wniesienia odwołania – wystąpić o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji. W przypadku, gdy w wyniku dokonanego przez stronę wyboru zostało wniesione odwołanie, to ani w trakcie toczącego się postępowania odwoławczego, ani tym bardziej po jego zakończeniu decyzją ostateczną, organ odwoławczy nie może już orzekać na podstawie art. 156 z uwagi na inny zakres i charakter jego działań, jako organu odwoławczego oraz jako organu nadzoru (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 701, także wyrok NSA z dnia 5 stycznia 1982 r. II SA 919/81 ONSA 1982 Nr 1, poz. 5). Skoro zatem decyzja Starosty Bielskiego z dnia 27 kwietnia 2000 r. nie była decyzją ostateczną i została utrzymana w mocy decyzja Wojewody wydana w trybie odwoławczym, to żądanie stwierdzenia nieważności mogło dotyczyć wyłącznie ostatecznej decyzji organu odwoławczego. Wojewoda, do którego strona wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji powinien więc wyjaśnić stronie, że wniosek ten dotyczyć może tylko ostatecznej decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 26 lipca 2000 r. wydanej w postępowaniu odwoławczym 2000 r. Zgodnie z art. 157 kpa organem właściwym do orzekania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jest organ wyższego stopnia. Stosownie do art. 17 pkt 3 kpa organem takim w odniesieniu do decyzji wydanej przez wojewodę, jest właściwy minister. Do tego organu więc Wojewoda winien przekazać wniosek strony – zgodnie z art. 65 kpa, informując o tym stronę. Ponieważ rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez Naczelny Sąd Administracyjny następuje w drodze postanowienia poprzez wskazanie, który z toczących ten spór organów jest właściwy do rozpoznania i rozstrzygnięcia określonej sprawy, a w sprawie niniejszej żaden z organów biorących udział w postępowaniu sądowym nie jest organem właściwym w tej sprawie – wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego podlegał oddaleniu. Dlatego postanowiono jak w sentencji