II OW 57/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie NSA Zbigniew Ślusarczyk del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kuberska-Pellegrino po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Starosty Świdnickiego z dnia 9 maja 2013 r. nr WA.5314.6.2013 o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Starostą Świdnickim a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Świdnicy w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie wypłaty wynagrodzenia dla znalazcy monet zabytkowych postanawia: 1. odrzucić wniosek, 2. zwrócić Staroście Świdnickiemu z kasy Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu. Starosta Świdnicki wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Świdnicy, poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku Prezydenta Miasta Świdnicy w sprawie dotyczącej znaleziska 841 sztuk monet zabytkowych stanowiących ex lege własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia 22 marca 2013 r. nr DMK.KZ.4122.1.2013 Prezydent Miasta Świdnicy wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy, jako organu egzekucyjnego zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 46, poz. 237), o stwierdzenie likwidacji znaleziska 841 sztuk monet zabytkowych stanowiących własność Skarbu Państwa poprzez nieodpłatne ich przekazanie do Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy. Prezydent Miasta Świdnicy przekazał również dokumentację z postępowania przeprowadzonego w trybie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.). Naczelnik Urzędu Skarbowego w Świdnicy, pismem z dnia 22 kwietnia 2013 r., zawiadomił o przekazaniu wniosku organowi właściwemu do jego rozpatrzenia tj. Staroście Świdnickiemu. Zdaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego, właściwość starosty do przeprowadzenia postępowania w trybie art. 189 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), wynika z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie rzeczy znalezionych (Dz. U. Nr 22, poz. 141 ze zm.). Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się Starosta Świdnicki. Organ wskazał, że w lutym 2013 r. M. S., zam. przy ul. [...] w Świdnicy, podczas wymiany drzwi wejściowych do swojego mieszkania, odkrył 841 sztuk monet, które pochodzą z XVII i XVIII w. Monety zostały przeliczone oraz protokolarnie przejęte przez dyrektora Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy i tymczasowo zdeponowane w sejfie muzealnym. O odkryciu poinformowano Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu Delegaturę w Wałbrzychu, która pismem z dnia 15 marca 2013 r. przekazała opinię w zakresie odkrytego znaleziska. W opinii tej wyrażono stanowisko, że znalezisko, w świetle art. 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jest zabytkiem, i zgodnie z definicją określoną w art. 3 pkt 4 ww. ustawy, nie jest zabytkiem archeologicznym. Stąd na podstawie art. 32 ust. 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w sprawach własności i wynagrodzenia dla znalazcy stosuje się odpowiednio przepis art. 189 Kodeksu cywilnego. Wskazano również, że odkryte przedmioty mają znaczniejszą wartość materialną i naukową, a poszukiwanie ich właściciela jest oczywiście bezcelowe, dlatego stały się ex lege własnością Skarbu Państwa i ich nabycie ma charakter pierwotny. Starosta Świdnicki uznał zatem, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie rzeczy znalezionych. Przepisy te określają organ właściwy oraz zasady przechowywania rzeczy znalezionych i poszukiwania osób uprawnionych do ich odbioru tj. w przypadku celowości poszukiwania właściciela rzeczy znalezionej. Właściwość starosty ("organu przechowującego") uregulowana jest w zakresie odbierania od znalazcy zawiadomienia o znalezieniu rzeczy zgubionej w celu poszukiwania właściciela rzeczy i odpowiedniego jej przechowywania przez okres wskazany w przepisach prawa. Po okresie wskazanym w przepisach, właściwy sąd rejonowy stwierdza postanowieniem przepadek rzeczy znalezionej na rzecz Skarbu Państwa, a naczelnik urzędu skarbowego dokonuje jej likwidacji na podstawie rozporządzenia z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W niniejszej natomiast sprawie, znalezisko stało się ex lege własnością Skarbu Państwa ze względu na bezcelowość znalezienia właściciela, na podstawie art. 189 Kodeksu cywilnego, stąd organem właściwym do załatwienia sprawy, jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w Świdnicy, który jest organem likwidacyjnym upoważnionym do odbioru znaleziska, działającym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. W ocenie Starosty Świdnickiego, właściwość Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy wynika z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 28 lutego 2011 r., zgodnie z którym naczelnicy urzędów skarbowych są właściwi w odniesieniu do przechowywania oraz likwidacji ruchomości innych niż określone w pkt 1 i 2 ust. 1 tego rozporządzenia. W świetle § 8 tego rozporządzenia Naczelnik Urzędu Skarbowego w Świdnicy powinien nieodpłatnie przekazać znalezisko, zgodnie z opinią Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy oraz wypłacić odpowiednie wynagrodzenie znalazcy. Starosta w tej sprawie nie reprezentuje Skarbu Państwa i nie powinien być traktowany jako statio fisci, bowiem za Skarb Państwa w przedmiotowym zakresie działa właściwy naczelnik urzędu skarbowego. Właściwość Starosty jako organu przechowującego związana jest z rzeczami znalezionymi, których właścicieli poszukiwanie jest celowe i co za tym idzie, które nie przeszły z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Właściwość Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy wynika także z faktu, iż Starosta nie dysponuje środkami finansowymi na wypłatę odpowiedniego wynagrodzenia znalazcy, ponieważ nie działa w tym zakresie w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Świdnicy wskazał, że kwestię postępowania z przedmiotami będącymi zabytkami reguluje art. 32 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, który nie wskazuje naczelnika urzędu skarbowego jako statio fisci Skarbu Państwa w sprawach znaleziska przedmiotów będących zabytkami, a jedynie zawiera odniesienie, iż w przypadku odkrycia przedmiotu, o którym mowa w ust. 1, (będącego zabytkiem) z wyłączeniem zabytków archeologicznych, w sprawach własności i wynagrodzenia dla znalazcy tego przedmiotu stosuje się odpowiednio art. 189 Kodeksu cywilnego. Artykuł 189 Kodeksu cywilnego również nie zawiera wskazania statio fisci naczelnika urzędu skarbowego, jako reprezentanta Skarbu Państwa. W związku z powyższym statio fisci Skarbu Państwa ustalone zostało na podstawie § 1 rozporządzenia z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie rzeczy znalezionych, zgodnie z którym organem właściwym do odbierania zawiadomienia o znalezieniu rzeczy zgubionych, jest rejonowy organ administracji rządowej (obecnie starosta). To zatem Starosta Świdnicki uprawiony jest do przeprowadzenia postępowania z rzeczami znalezionymi stanowiącymi zabytki i do wypłaty ewentualnego wynagrodzenia dla osoby, która ujawniła znalezisko, niezależnie od tego, czy stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa, czy też nie. Zdaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy, Starosta Świdnicki niewłaściwie wywodzi kompetencję naczelnika w przedmiotowej sprawie z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z rozporządzania tego nie można wywodzić, iż przedmioty zabytkowe przechodzą na własność Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego. Przepisy te określają jedynie kompetencje organów egzekucyjnych w zakresie przeprowadzenia likwidacji, a z przepisów proceduralnych nie można wywodzić statio fisci Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wobec tego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Świdnicy wskazał, że statio fisci Skarbu Państwa nie jest wyznaczone § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji, a przepisem art. 189 Kodeksu cywilnego oraz § 1 rozporządzenia w sprawie rzeczy znalezionych, zgodnie z którym organem właściwym jest Starosta. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Spór kompetencyjny jest to taka sytuacja prawna, w której zachodzi rozbieżność stanowisk co do właściwości organu na tle konkretnej sprawy administracyjnej. Przede wszystkim sprawa musi mieć charakter administracyjny, musi być zindywidualizowana i należeć do spraw rozstrzyganych na drodze określonego aktu lub czynności administracyjnej. W niniejszej sprawie spór powstał na tle wskazania organu właściwego w sprawie wypłaty wynagrodzenia dla znalazcy monet zabytkowych. Zagadnienie dotyczące odkrycia przedmiotu, co do którego istnieje przypuszczenie, iż jest on zabytkiem, uregulowane jest w art. 32 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.). Ustawa nakłada na odkrywcę m.in. obowiązek niezwłocznego zawiadomienia o tym właściwego konserwatora zabytków, a jeśli nie jest to możliwe, właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Zgodnie z art. 32 ust. 9 tej ustawy w przypadku odkrycia takiego przedmiotu, z wyłączeniem zabytków archeologicznych, w sprawach własności i wynagrodzenia dla znalazcy tego przedmiotu stosuje się odpowiednio art. 189 Kodeksu cywilnego. W myśl zaś tego ostatniego przepisu jeżeli rzecz mająca znaczniejszą wartość materialną albo wartość naukową lub artystyczną została znaleziona w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście bezcelowe, znalazca obowiązany jest oddać rzecz właściwemu organowi państwowemu. Rzecz znaleziona staje się własnością Skarbu Państwa, a znalazcy należy się odpowiednie wynagrodzenie. Bezsporne w sprawie jest, że odkryte monety są zabytkiem i zostały przekazane nieodpłatnie Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy (opinia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z dnia 15 marca 2013 r.). Czynności te zostały podjęte stosownie do § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym ruchomości stanowiące zabytki w rozumieniu przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przekazuje się nieodpłatnie państwowym albo samorządowym instytucjom kultury (ust. 1). Do wydania opinii, czy ruchomość stanowi zabytek, oraz wskazania państwowej albo samorządowej instytucji kultury, której ruchomość może być przekazana, jest właściwy wojewódzki konserwator zabytków (ust. 2). Wobec kwalifikacji odkrytych monet jako zabytku kwestia ich własności wprost wynika z art. 189 Kodeksu cywilnego w związku z art. 32 ust. 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Spór zatem w niniejszej sprawie sprowadza się do wskazania organu Skarbu Państwa, który działając na podstawie art. 189 Kodeksu cywilnego, ustala i wypłaca odpowiednie wynagrodzenie dla znalazcy. Jeżeli zatem sprawa ustalania wynagrodzenia za odkrycie zabytku załatwiana jest zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, to znaczy, że w tym przypadku nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną. Brak jest bowiem podstaw prawnych do regulowania tych kwestii w drodze administracyjnej. Rozstrzygnięcie sporu w sytuacji, kiedy organy administracyjne zobligowane są do działania na podstawie Kodeksu cywilnego, oznaczałoby rozstrzygnięcie sprawy cywilnej. W takiej sytuacji, gdy brak jest podstawowej przesłanki powstania sporu kompetencyjnego, wniosek o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), postanowił jak w sentencji. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 cytowanej ustawy.