II OZ 1017/12

Dnia 20 listopada 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmiasiak po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S. i M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2012 roku, sygn. akt IV SA/Po 393/11 o odmowie przyznania E.S. i M.S. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E.S. i M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] lutego 2011 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. 1 4 Postanowieniem z dnia 16 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania skarżącym E.S. i M.S. prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] lutego 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z złożonych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawczyni utrzymuje się z renty chorobowej z ZUS w wysokości 650 zł miesięcznie, a wnioskodawca jest trwale niezdolny do pracy do dnia 31 maja 2015 r. Skarżący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny, nie podejmuje też żadnych prac sezonowych, ani dorywczych, odmówiono mu również przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Wnioskodawca w marcu 2011 r. przeszedł silne zapalenie trzustki, w czerwcu 2011 r. przeszedł operację chirurgiczną trzustki, we wrześniu 2011 r. wymianę protez udrażniających drogi żółciowe, zdiagnozowano następnie u niego złośliwy nowotwór żołądka i w październiku 2011 r. przeszedł operację żołądka. Wnioskodawca leczy się nadal i miesięcznie na leki potrzebuje około 300 zł. Miesięczne koszty utrzymania się obojga skarżących wynoszą około 1500 zł. Opisując swoją sytuację materialną skarżący wskazali, że posiadają wspólny (z racji wspólności małżeńskiej) majątek, w skład którego wchodzi wiatrak przydomowy będący przedmiotem postępowania. Ponadto skarżącego finansowo wspiera córka. Własnością wspólną skarżących jest budynek (dom o powierzchni 108 m2) oraz działki nr [...] w miejscowości Nowe Skalmierzyce. Ponadto skarżący przedłożyli potwierdzenie odbioru świadczenia z ZUS przez skarżącą, kserokopię rachunków za energię elektryczną, harmonogram spłat kredytu, wyciąg z rachunku bankowego skarżących; decyzję podatkową z dnia 1 lutego 2012 r., wyciąg z rachunków córki Beaty Rajchert. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej, a zwłaszcza sytuacji finansowej córki. Wnioski płynące z oświadczeń wnioskodawców wskazują, że ich córka "w zasadniczej mierze" pomaga skarżącym we współfinansowaniu kredytu zaciągniętego na poczynienie inwestycji objętej postępowaniem (elektrownia wiatrowa). Sąd I instancji podkreślił, że we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazywali na odmienny sposób partycypowania córki w wydatkach skarżących. W ocenie Sądu I instancji, dochody ustalone według oświadczenia i dokumentów przedstawionych przez skarżących, nie korespondują z wydatkami ich córki. Skarżąca jednocześnie pomaga rodzicom, wychowuje dwie córki i utrzymuje się z niskodochodowej (według przedstawionych dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy) działalności gospodarczej. Skarżący nieścisłości tych nie wyjaśnili. W ocenie Sądu I instancji, za niewystarczające należy uznać określenia "w zasadniczej mierze". Sąd I instancji stwierdził, że porównanie wysokości deklarowanego dochodu córki skarżących oraz wysokości pomocy udzielanej skarżącym przez ich córkę, świadczy o braku wiarygodności oświadczeń co do wysokości rzeczywistego dochodu córki skarżących, uzyskiwanego przez nią z prowadzonej działalności gospodarczej Sąd I instancji podkreślił przy tym, że córka skarżących nie jest stroną umowy kredytowej dotyczącej przedmiotowej inwestycji. Są zaś nimi m.in. A.S. oraz T.S. A.S. posiada miejsce zamieszkania inne aniżeli skarżący, natomiast T.S. – według treści oświadczeń w umowie kredytu - zamieszkuje pod tym samym adresem. Skarżący nie wskazali, w jakim stopniu partycypuje on w spłacie kredytu ani w opłatach za lokal, w którym – według oświadczenia zawartego w umowie – zamieszkuje. Sąd I instancji dodał ponadto, że córka skarżących opłaca także polisę na życie w PZU S.A., a także posiada kartę kredytową. Sąd I instancji zauważył również, że pomiędzy kolejnymi wnioskami o zwolnienie od kosztów sądowych, zmienił się stan posiadania – własności skarżących. W pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali bowiem, że są właścicielami działek: [...], podczas gdy, na dzień składania wniosku podlegającego obecnie rozpoznaniu, wykazali własność jedynie działek: [...]. Nie zostało wyjaśnione i nie wynika z akt sprawy, dlaczego nie są już właścicielami dwóch spośród wskazanych działek. Sąd I instancji podkreślił, że pomimo kolejnego wezwania do wykazania stanu majątkowego, skarżący nie dochowali należytej staranności w wykazaniu ustawowych przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu I instancji, wnioskodawcy nie ujawnili wszystkich danych dotyczących sytuacji materialnej i finansowej swojej i córki, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jej sytuacja podobnie jak sytuacja samych skarżących jest zła i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych osób wspólnie zamieszkujących. Zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy skarżących stać na poniesienie kosztów sądowych i czy są w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie. Zarzucili bezpodstawne przyjęcie, że nie wyjaśnili w pełni swojej sytuacji materialnej oraz sytuacji finansowej ich córki poprzez nieujawnienie wszystkich danych w tym zakresie. Zarzucili także bezpodstawne uznanie za niewiarygodne oświadczenia skarżącej o otrzymywanym dochodzie, a także bezpodstawną interpretację wątpliwości na niekorzyść skarżących. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nim podniesione. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżących. Postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 393/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie postanowieniem z dnia 4 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1052/11 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na powyższe postanowienie. Okoliczność, że skarżącym prawomocnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (a więc w tym samym zakresie, co w obecnie rozpoznawanym przez Sąd I instancji wniosku) nie wyklucza możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w prawomocnym postanowieniu z dnia 20 września 2011 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia tego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawców. Sąd I instancji nie potraktował kolejnego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jako wniosku złożonego w trybie art. 165 p.p.s.a. Nie świadczy o tym ani sentencja zaskarżonego postanowienia ani też treść jego uzasadnienia. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania uprzednich postanowień, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Ponadto biorąc pod uwagę treść postanowienia Sądu I instancji z dnia 20 września 2011 r., a także postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2011 r. znaczenie miała ponadto analiza na ile skarżący wyjaśnili wątpliwości i nieścisłości, które były przyczyną uprzedniej odmowy przyznania prawa pomocy. W zaskarżonym postanowieniu z dnia 16 października 2012 r. Sąd I instancji niewątpliwie wskazuje na takie wątpliwości, ale bez jakiegokolwiek odniesienia się do wątpliwości wskazywanych wcześniej w prawomocnych postanowieniach w przedmiocie prawa pomocy. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 5 4