II OZ 1019/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski, , , po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1386/09 o odmowie zwolnienia Stowarzyszenia [...] od kosztów sądowych w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1386/09, po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia, Sąd pierwszej instancji wskazał, że Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych służących prowadzeniu statutowej działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż Strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, a zwolnienia od kosztów sądowych w innych sprawach nie oznaczają, iż prawo pomocy będzie przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. 21 października 2009 r. wpłynęło zażalenie Stowarzyszenia [...] na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu zażalenia zarzucono naruszenie przez Sąd art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) poprzez bezzasadną odmowę zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych. Wskazując postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwalniające Stowarzyszenie od kosztów w innych postępowaniach, przytoczono fragment uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, w którym odmowę takiego zwolnienia uznano za "nieproporcjonalne ograniczenie prawa dostępu do sądu". W zażaleniu wskazano ponadto, że Stowarzyszenie nie prowadzi i nie ma zamiaru prowadzić działalności gospodarczej, nie generuje żadnych przychodów, nie pobiera składek członkowskich, nie ma rachunku bankowego, a wszystkie działania są podejmowane społecznie przez członków tego Stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza dla stron bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (tak NSA w postanowieniu z 29 października 2009 r., sygn. akt II OZ 942/09, zob. także postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09). Z akt sprawy nie wynika, by Stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek starania by uzyskać środki na pokrycie kosztów postępowania. Art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.) wskazuje, iż majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej, a stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Dowodem rezygnacji z przedstawionych wyżej możliwości jest przede wszystkim stwierdzenie skarżącego Stowarzyszenia, iż nie pobiera składek członkowskich a także nie prowadzi i nie ma zamiaru prowadzić działalności gospodarczej. Należy również zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wielokrotnie odmawiał przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w innych postępowaniach, a zażalenia wnoszone przez Stowarzyszenie były oddalane, co zupełnie pominęło skarżące Stowarzyszenie (por. postanowienie NSA z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 228/09 oraz przytoczone tam postanowienia NSA). Sąd pierwszej instancji przeprowadził prawidłowe rozumowanie, co do przesłanek udzielenia prawa pomocy skarżącemu Stowarzyszeniu, a w zażaleniu nie wykazano, iż rozstrzygnięcie w tej sprawie jest wadliwe. Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi