II OZ 1021/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2025/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2025/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż w odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie złożyło - na urzędowym formularzu PPPr -wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 10 września 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie złożyło w dniu 24 września 2013 r. sprzeciw od w/w postanowienia. Sąd I instancji wskazał, iż wnioskodawca - Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych i środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach /Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm./). Z przedłożonego regulaminu wynika, że skarżące Stowarzyszenie zostało założone w celu podejmowania różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska m.in. występowania w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Natomiast z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że składki uiszczane przez członków Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w wysokości 10 (dziesięć) złotych miesięcznie (1440) w całości przeznaczane są na opłaty sądowe, które w bieżącym roku wyniosły już 3000 zł. W ocenie Sądu I instancji podmiot działający w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych, a fakt - znany Sądowi z urzędu - ich niewykorzystywania przez Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony. Sąd I instancji stwierdził, iż nie zasługuje również na akceptację argument przedstawiony we wniosku, że Stowarzyszenie ma ograniczoną sytuację finansową w następstwie której już w pięciu sprawach nie uiściło wpisu od skargi. Sąd I instancji ustalił na podstawie wiedzy posiadanej przez Sąd z urzędu, iż Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie w bieżącym roku zainicjowało przed tamtejszym Sądem ponad 20 postępowań, każdorazowo wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec odmowy przyznania prawa pomocy strona skarżąca uiściła wpis sądowy w niektórych z nich (np. sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 53/13, IV SA/Wa 356/13, IV SA/Wa 477/13). Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że pomimo, iż z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika po stronie Stowarzyszenia brak środków umożliwiających partycypację w kosztach sądowych, to ze wskazanych wyżej przyczyn uprawnione jest oddalenie przedmiotowego wniosku. Zażalenie wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie, zaskarżając powyższe postanowienie w całości. W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie podniosło, iż Sąd I instancji zarzucając członkom stowarzyszenia, iż nie wykorzystują wszystkich możliwości pozyskiwania środków finansowych nie poparł swojego twierdzenia żadnymi dowodami. Zdaniem Stowarzyszenia wszystko zależy od aktualnej sytuacji finansowej członków stowarzyszenia, ale także od ilości spraw, które powinny być skierowane do sądu administracyjnego. Nadto wskazano, iż wydatki na sprawy sądowe w I półroczu bieżącego roku wyniosły 4085 zł. W związku z tym bilansem każdy członek Stowarzyszenia przeciętnie musi wyłożyć na jego działalność średnio 53,3 zł miesięcznie. Ta kwestia powinna być rozważona czy poniesione wydatki świadczą o tym, że stowarzyszenie w sposób maksymalny wykorzystało możliwości pozyskania środków finansowych, czy o tym nie świadczą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 Regulaminu Stowarzyszenia), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. A zatem, Stowarzyszenie, którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wskazując na przedmiot działalności Stowarzyszenia słusznie zauważył, iż z akt sprawy nie wynika, aby Stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia innych niż składki członkowskie środków finansowych na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym. Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, Stowarzyszenie zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Zwłaszcza, że działając w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.