II OZ 1027/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 671/16, o odmowie przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W. i M. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 415/03 w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji dot. umorzenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego oraz zbiornika na ścieki postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 671/16, po rozpoznaniu wniosku D. W. i M. W., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że we wniosku podano, że D. i M. W. z tytułu emerytur osiągają miesięczny dochód netto w wysokości 3055 zł. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą 500 zł, na leki wydają 800 zł, a koszty postępowań sądowych to 1000 zł. Jedyny ich majątek to współwłasność działki o powierzchni 2488 metrów kwadratowych. W odpowiedzi na wezwanie o udzielenie dodatkowych wyjaśnień, skarżący wnieśli o wyłączenie referendarza sądowego. Wniosek o wyłączenie referendarza sądowego został przez Sąd oddalony postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2017 r., na które D. W. i M. W. wnieśli zażalenie. Następnie – w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy – wezwano skarżących w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia: 1) jakie kwoty składają się na miesięczne koszty utrzymania skarżących; 2) co składa się na kwotę 1000 zł wydatkowaną na "ksera, opłaty, dojazdy do Sądu lub organu", o których mowa we wniosku; 3) czy wspólnie zamieszkujące ze skarżącymi dzieci partycypują w kosztach utrzymania. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 22 czerwca 2017 r., zatytułowanym "zażalenie skarga", stwierdzili, że są przez Sąd nękani wezwaniami. Dodali, że nie gromadzą paragonów, a ich środki na życie są poniżej minimum socjalnego. Kwotę 1000 zł miesięcznie skarżący wydają tylko na kserokopie pism składanych w Sądzie w licznych sprawach. Gospodarstwo domowe prowadzą sami i od nikogo nie otrzymują pomocy. W mieszkaniu nie mają wody i ogrzewania. W takich okolicznościach sprawy Sąd uznał, że skarżący nie wykazali, że ich sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Skarżący dysponują miesięcznie kwotą 3055 zł miesięcznie. Łącznie skarżący ponoszą koszty utrzymania w wysokości 2300 zł miesięcznie, przy czym wydatków tych w żaden sposób (mimo wezwania) nie udokumentowano. W szczególności nie wykazano, na jakie "ksera, opłaty, dojazdy do Sądu lub organu" skarżący wydają 1000 zł co miesiąc, a wskazano tylko, by Sąd sprawdził, ile spraw toczy się od 2003 roku. Przyjmując więc przedstawione dane za częściowo wiarygodne, Sąd uznał, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że skarżący prowadzą wiele postępowań sądowych, a więc konieczność ponoszenia kosztów sądowych nie jest dla nich zaskakująca, a ponadto wątpliwość co do celowości budzi generowanie dodatkowych kosztów poprzez żądanie wyłączenia referendarza sądowego, bowiem postępowanie w tym przedmiocie nie zmierza do rozpoznania sprawy co do jej istoty. Również nie może być przesłanką przyznania prawa pomocy to, że skarżąca inicjuje liczne postępowania, skoro – co Sąd wie z urzędu – większość z nich kończy się odrzuceniem skargi z racji jej niedopuszczalności albo dotyczy spraw irrelewantnych dla ochrony praw skarżących, jak choćby sprostowania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania itp. Zatem z samej ilości prowadzonych spraw przez skarżącą nie wynika jeszcze, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem Sądu ocena danych zawartych w złożonym wniosku prowadzi do konkluzji, że brak jest możliwości przyznania wnioskodawcom prawa pomocy (choćby częściowego) na obecnym etapie. Skoro bowiem to na wnioskodawcach spoczywał obowiązek wykazania, że nie są w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, a tego nie wykazano, prezentując mało wiarygodne dane i ignorując wezwanie do dodatkowych wyjaśnień, to należało odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów Sąd odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 4 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący domagając się jego zmiany i uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, ze zgodnie z art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a.") czynności w zakresie przyznania prawa pomocy co od zasady wykonuje referendarz sądowy. Ustawodawca w art. 258 § 4 p.p.s.a. wskazał jednak, że czynności te w szczególnie uzasadnionych przypadkach może wykonywać sąd. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając okoliczność, iż skarżący wnieśli zażalenie na postanowienia o odmowie wyłączenia referendarza sądowego, co na obecnym etapie wyklucza wydanie orzeczenia przez referendarza sądowego, w sprawie zachodziły okoliczności uzasadniające zastosowanie trybu wskazanego w art. 258 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma więc okoliczność, że wnioskodawcy, pomimo wezwania udzielili niepełnych wyjaśnień, bowiem nie uzasadnili ponoszonych comiesięcznych wydatków oraz kwestii partycypacji dzieci skarżących w kosztach utrzymania, co skutkowało tym, że Sąd Wojewódzki nie mógł rzetelnie zweryfikować okoliczności wskazanych przez skarżących we wniosku w zakresie sytuacji majątkowej. Okoliczność, że skarżący inicjują dużą ilość spraw sądowych nie może skutkować automatycznie zwalnianiem ich od kosztów sądowych, przy czym kwestia udzielenia prawa pomocy musi być oceniana w każdej konkretnej sprawie. Podnoszony przez skarżących fakt znacznych wydatków związanych z kosztami prowadzenia licznych spraw nie mógł mieć decydującego znaczenia zwłaszcza, że skarżący nie udzielili szczegółowych informacji w tym zakresie. Ponadto zaznaczyć należy, że treść zażalenia nie odnosi się do istoty zaskarżonego postanowienia lecz zawiera ogólnikowy i subiektywny opis postępowań prowadzonych w sprawach skarżących. Natomiast zarzuty co do niewłaściwego działania Sądu przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Sąd podjął bowiem wszystkie wymagane czynności aby rzetelnie rozpoznać wniosek, a następnie w sposób właściwy ocenił okoliczności istotne w świetle przepisów warunkujących przyznanie prawa pomocy. W rezultacie prawidłowo przyjął Sąd Wojewódzki, że skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, iż znajdują się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.