II OZ 1051/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. Sp. z o.o. z siedzibą w Gliwicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2015 r., II SA/Kr 364/15 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. z siedzibą w Gliwicach na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 364/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek I. Sp. z o.o. z siedzibą w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że w dniu 12 maja 2015 r. skarżąca Spółka złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] maja 2015 r., w dniu [...] maja 2015 r. wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia o aktualnych obrotach Spółki i rodzaju prowadzonej działalności, określenie wysokości zysku lub straty za ostatni rok bilansowy, przedstawienie wykazu nieruchomości, ruchomości, określenie wysokości i ilości zaciągniętych pożyczek i zobowiązań z tego tytułu, oświadczenie ilu pracowników zatrudnia Spółka i jakie są ich zarobki, a także przedstawienie zaznania podatkowego za 2014 r. oraz wyciągów z kont bankowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka wystosowała w dniu [...] czerwca 2015 r. pismo informujące, iż żadne żądane przez Sąd dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwościach zapłaty przez Spółkę należnej kwoty. Wskazano, iż jest to fikcja, w której Spółka udziału brać nie będzie i dokumentów nie nadeśle. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2015 r. pozostawił wniosek Spółki bez rozpoznania. Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Sąd wezwał skarżącą spółkę do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia o aktualnych obrotach spółki i rodzaju prowadzonej działalności, określenie wysokości zysku lub straty za ostatni rok bilansowy, przedstawienie wykazu nieruchomości, ruchomości, określenie wysokości i ilości zaciągniętych pożyczek i zobowiązań z tego tytułu, oświadczenie ilu pracowników zatrudnia Spółka i jakie są ich zarobki, a także przedstawienie zaznania podatkowego za 2014 r. oraz wyciągów z kont bankowych za ostanie 3 miesiące. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni w piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r. podała, że żądane przez Sąd dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwościach zapłaty przez Spółkę należnej kwoty. Wskazano, iż jest to fikcja, w której Spółka udziału brać nie będzie i dokumentów nie nadeśle. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając wniosek przytoczył art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Sąd podniósł, że w orzecznictwie podkreśla się, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd nie dysponuje jakimikolwiek informacjami o ewentualnych postępowaniach egzekucyjnych toczonych wobec Spółki lub np. utracie płynności finansowej przez Spółkę. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Sąd podał, że na chwilę obecną koszty sądowe to wpis od skargi w wysokości 100 zł. Spółka podała, że Urząd Skarbowy Gliwicach zajął jej konta, a wszystkie środki ruchome zajął komornik. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 5000 zł, zaś wartość jej aktywów trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła 81.839,20 zł. Wysokość strat za ostatni rok obrotowy, to 463.368.12 zł. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, a wskazana przez wnioskodawcę strata za ostatni rok obrotowy nie musi oznaczać, że nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający partycypowanie w kosztach postępowania w niniejszej sprawie. Strata jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej. Celem wezwania Spółki o wyjaśnienie sytuacji finansowej było prawidłowe i rzetelne ustalenie stanu faktycznego przez Sąd celem rozpoznania wniosku strony. Spółka nie odpowiedziała na wezwanie, a zatem Sąd musiał ocenić sytuację finansową wnioskodawczyni na podstawie dostępnych danych, co doprowadziło do wniosku o braku wykazania przez Spółkę, że znajduje się w sytuacji, w której nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie I. Sp. z o.o. z siedzibą w Gliwicach wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jako rażąco naruszającego prawo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. ,poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. - strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Znajduje to potwierdzenie w art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd ocenił sytuację materialną strony na podstawie oświadczeń Spółki. Strona skarżąca nie udzieliła stosownych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej kondycji finansowej i nie przedstawiła żadnych dokumentów źródłowych, do nadesłania których została wezwana. Wezwanie z dnia 10 sierpnia 2015 r. nie zostało wykonane przez stronę. Spółka nie złożyła żądanych dokumentów i oświadczeń, które pozwalałyby na ocenę jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa strony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą. Jednocześnie brak jest jakichkolwiek informacji, aby strona utraciła płynność finansową. Brak jest też jakichkolwiek dokumentów potwierdzającym oświadczenie strony o zablokowaniu kont bankowych przez urząd Skarbowy w Gliwicach i zajęciu ruchomości przez komornika. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Brak stosownych dokumentów obrazujących aktualną sytuację finansową Spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Strona skarżąca ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności uiszczenia wpisu od skargi . Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.