II OZ 1052/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. i E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 393/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. i E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia: oddalić zażalenie E. S. i M. S. (dalej – skarżący) złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosków skarżący podali, że są schorowanymi ludźmi, których inwestycją życia była budowa wiatraka prądotwórczego. Rodzina skarżących spłaca kredyty zaciągnięte na przedmiotową inwestycję. Skarżąca pobiera rentę chorobową z ZUS, zaś skarżący jest osobą bezrobotną. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzą z córką oraz dwiema wnuczkami. Opisując swą sytuację materialną skarżący wskazali, że posiadają wspólny (z racji wspólności małżeńskiej) majątek, w skład którego wchodzi wiatrak przydomowy będący przedmiotem postępowania, o wartości ok. 110.000,- zł, na które skarżący zaciągnęli wskazane wyżej umowy kredytu. Źródłem utrzymania skarżących jest renta skarżącej w wysokości 687,95 zł oraz dochód z działalności córki skarżących B. R. w wysokości średniej rocznej 179,07 zł. Skarżąca jest trwale niezdolna do pracy, zaś skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Własnością wspólną skarżących jest nieruchomość budynkowa (dom o pow. 108 m2) oraz działki znajdujące się pod domem – nr [...] oraz [...] w miejscowości N. , ul. [...]. Postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał Sąd, w niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej. Zwłaszcza sytuacja finansowa córki skarżący nie została wyjaśniona. Wnioski płynące z oświadczeń wnioskodawców wskazują, iż ich córka oprócz kosztów własnego utrzymania, prowadząc wspólne z wnioskodawcami gospodarstwo domowe, w całości pokrywa koszty należących do skarżących telefonów (150 – 170 zł.), środków czystości, ubezpieczenia skarżących, koszty leczenia i zakupu leków (ok. 250 zł.), zakupu żywności dla skarżących (400 zł.). Dodatkowo partycypuje w znacznej części w kosztach ogrzewania domu (ok. 8000 zł. za sezon grzewczy) i opłaca za skarżących koszty związane z umową kredytu, której nie jest stroną. Sąd stwierdził, iż konfrontacja wysokości deklarowanego dochodu córki wynoszącego średniorocznie 179,07 zł oraz wysokości pomocy udzielanej skarżącym przez ich córkę (prowadzącą wspólne ze skarżącymi gospodarstwo domowe), prowadzi do wniosku, iż oświadczenia co do wysokości rzeczywistego dochodu córki B. R. , uzyskiwanego przez nią z prowadzonej działalności gospodarczej, są niewiarygodne. Wysokość tej pomocy znacznie przekracza wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu. W konsekwencji całkowicie uprawnionym w opisanych okolicznościach jest uznanie, że wnioskodawcy nie ujawnili wszystkich danych dotyczących sytuacji materialnej i finansowej córki, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jej sytuacja podobnie jak sytuacja samych skarżących jest zła i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych osób wspólnie zamieszkujących. Zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy skarżących stać na poniesienie kosztów sądowych i czy są w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli zażalenie podnosząc, że Sąd błędnie wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnili w wystarczającym stopniu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skarżący wykonali wezwanie Sądu o doprecyzowanie ich sytuacji finansowej. Osiąganie niskich dochodów z działalności gospodarczej przez córkę skarżących nie może zostać uznane, w oparciu o doświadczenie życiowe i dostateczne rozeznanie, za okoliczność wykluczającą przyznanie prawa pomocy. Ponadto Sąd bezpodstawnie zinterpretował wątpliwości na niekorzyść skarżących. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał wzywając skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy celem doprecyzowania ich sytuacji finansowej. W związku z powyższym powstała wątpliwość co do wysokości osiąganego dochodu przez córkę skarżących pozostającą z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak bowiem wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy córka skarżących osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 179,07 zł rocznie tymczasem z oświadczenia skarżących, nadesłanego na wezwanie Sądu, wynika, że ich córka w całości pokrywa koszty należących do skarżących telefonów (150 – 170 zł.), środków czystości, ubezpieczenia skarżących, koszty leczenia i zakupu leków (ok. 250 zł.), zakupu żywności dla skarżących (400 zł.). Partycypuje w znacznej części w kosztach ogrzewania domu (ok. 8000 zł. za sezon grzewczy) i opłaca za skarżących koszty związane z umową kredytu. W związku z powyższym Sąd I instancji powziął uzasadnioną wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń skarżących w zakresie dochodów osiąganych przez ich córkę. Powyższe powoduje, nie było możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawców, co skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy. Za nieuzasadniony należy uznać zarzut, że Sąd zinterpretował wątpliwości w tym zakresie na niekorzyść skarżących skoro to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wiarygodnego wykazania, że znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. W sprawie niniejszej skarżący tego nie wykazali z przyczyn, o których była mowa wyżej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest również to, że skarżący wykonali wezwanie Sądu do doprecyzowania ich sytuacji finansowej skoro oświadczenia skarżących zostały poddane pod wątpliwość Sądu I instancji co do ich wiarygodności. Mając powyższe na uwadze należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.