II OZ 1094/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1556/13 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika i oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pkt 1. przyznał P. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego i w pkt 2. oddalił wniosek w pozostałym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca w formularzu PPF wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i trójką dzieci. Dzieci są w wieku szkolnym. Wnioskodawca utrzymuje się z własnych dochodów, tj. z wynajmu lokalu, za co uzyskuje dochód 3300 zł. Żona wnioskodawcy jest pielęgniarką i uzyskuje dochód 3600 zł. Wnioskodawca wskazał, że ww. dochody są pomniejszone o podatki i wydatki na życie. Posiada mieszkanie o pow. 62 m2, nieruchomość rolną o pow. 2,4 ha oraz kamienicę w T. Przy piśmie datowanym na dzień 9 września 2013 r. złożonym do spraw VII SA/Wa 1863/13 i VII SA/Wa 1903/13 wskazał, że stałe wydatki, takie jak doładowanie telefonu, polisy ubezpieczenia, opłaty ZUS, podatki, opłaty za prowadzenie rachunku, opłaty wodno-kanalizacyjne, sprawy sądowe, składki miesięczne ZUS, wyniosły w lipcu 2013 r. 3539 zł. Dodatkowo wnioskodawca poniósł koszty: gaz 60 zł, prąd 200 zł, czynsz 100 zł, żywność 1500 zł, paliwo do samochodu 500 zł, odzież 400 zł. Wskazał, że najbliższa rodzina pomaga przy remoncie kamienicy. Dodał, że wakacje spędza w domu. W sierpniu dodatkowo będzie musiał ponieść wydatek związany z zakupem książek. Następnie w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Piotr Kozłowski wskazał, że nie stać go na opłatę we wszystkich sprawach. Dochód 1300 zł to dochód brutto na osobę, po odliczeniu wydatków stałych nic nie zostaje i często musi pożyczać na wydatki niezbędne do funkcjonowania rodziny. Jeśli ma jakieś oszczędności, to płaci w miarę możliwości za sprawy przed WSA. Przedstawił wykaz 7 transakcji z okresu od dnia 10 lipca 2013 r. do dnia 19 września 2013 r., dokumentujących dokonanie różnego rodzaju opłat sądowych w sprawach toczących się przed Sądem Wojewódzkim na łączną kwotę 615 zł. Dodał, że ilość spraw nie wynika ze złej woli, ale z bezprawnego działania urzędników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, lecz tylko w ograniczonym zakresie, tj. w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W gospodarstwie domowym wnioskodawcy pozostaje pięć osób, w tym trójka dzieci w wieku szkolnym. Dochód około 6900 zł, jaki uzyskuje strona, w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie wynosi 1380 zł. Stąd w ocenie Sądu I instancji strona nie jest w stanie samodzielnie opłacić zawodowego pełnomocnika. Jednakże Sąd I instancji uznał, że ww. dochód pozwala skarżącemu na samodzielne opłacenie kosztów sądowych. Powyższe znajduje potwierdzenie w przedstawionym przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego oraz zestawieniu transakcji dokumentujących uiszczanie opłat sądowych w sprawach toczących się przed tut. Sądem. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA złożył P. K. i wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych, gdyż nie stać go na opłatę 200 złotych od wpisu i 100 złotych należnych z tytułu wniosku o sporządzenie uzasadnienia od wyroku oraz opłaty w wysokości 100 złotych od skargi kasacyjnej skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał, że dochód w wysokości 1300 złotych brutto na osobę w rzeczywistości po odliczeniu wydatków stałych wynosi około 450 złotych i dlatego dochody wystarczają jedynie na bieżące wydatki. Skarżący podał, że pora roku jaką jest jesień wiąże się z dodatkowymi wydatkami na odzież i leki. Wskazał też, że kamienica, w której wynajmuje lokale wymaga bieżących remontów, których obecnie nie wykonuje ze względu na brak środków finansowych. Zaznaczył, że aktualnie dwa mieszkania w kamienicy, z braku chętnych, pozostają wolne, a z lokalu użytkowego czynsz wynosi 800 zł. Podał też, iż liczy się z faktem, że najemca obecnie wynajmowanego lokalu w kamienicy może zrezygnować z umowy. Skarżący wymienił szereg innych spraw sądowych, w których jest zobowiązany ponieść koszty. Skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia WSA w taki sposób, że Sąd zwolni skarżącego od kosztów sądowych, a odmówi przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawione przez skarżącego dokumenty nie pozwalają przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, iż nie mogły one stanowić wystarczającej podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w pełnym zakresie. Sąd I instancji uwzględniając jednak przedstawioną przez skarżącego sytuację rodzinną i majątkową zasadnie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji stwierdził bowiem, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym względzie wybór przyznanego zakresu udzielonego prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego jest trafny, gdyż uwzględnia okoliczności i charakter sprawy oraz możliwości skarżącego. Sytuacja finansowa skarżącego przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pozwala na stwierdzenie, że skarżący posiada wystarczające środki pozwalające zabezpieczyć wydatki związane z postępowaniem sądowym. Skarżący będąc inicjatorem postępowania w sprawach, które zawisły przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym musi liczyć się z obowiązkiem poniesienia niezbędnych kosztów postępowania sądowego, do których zwrotu zostanie zobowiązany organ, w przypadku, gdy Sąd uwzględni rozpoznawaną skargę. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.