II OZ 1095/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 16 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I.B. i R.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 242/14 oddalającego wniosek I.B. i R.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.B. i R.B. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 242/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek I.B. i R.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ich skargi na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowego zobowiązani zostali do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawców wynika, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Źródłem utrzymania małżonków są dochody wnioskodawcy z działalności gospodarczej w wysokości, wedle oświadczenia, 308 zł miesięcznie oraz z najmu mieszkań w kwocie 1 493 zł miesięcznie, zaś wnioskodawczyni - z tytułu umowy o pracę w kwocie 6 004 zł miesięcznie oraz z prowadzonej działalności gospodarczej – w kwocie 1 304 zł miesięcznie. Łącznie zatem dochody swoje małżonkowie oszacowali na kwotę 9 109 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawcy posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 271 m² oraz dwóch mieszkań o powierzchni 46,8 m² i 48,3 m². Ponadto, małżonkowie mają oszczędności w wysokości 30 000 zł oraz majątek "firmy" w postaci środków trwałych i obrotowych do prowadzenia działalności w kwocie 385000 zł, samochód VW Tiguan o wartości 76 200 zł oraz samochód VW Golf o wartości 33 500 zł. Miesięcznie koszty utrzymania małżonkowie oszacowali na kwotę 6 850 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ewentualne oddalenie skargi spowoduje po stronie wnioskodawców niepowetowaną szkodę w tym groźbą utraty aktualnego miejsca zamieszkania, a nawet konieczność przeprowadzki, co wygeneruje ogromne koszty. Postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. Skarżący wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Sąd I instancji rozpoznając wniosek stwierdził, iż wnioskodawcy nie wykazali okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie sposób bowiem uznać skarżących za osoby ubogie, jeśli się tylko weźmie pod uwagę wysokość stałych i regularnych dochodów oraz zgromadzone oszczędności. Sąd I instancji wyjaśnił, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. W niniejszej sprawie wpis od skargi wniesionej przez skarżących wynosi 500 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej zwana "p.p.s.a."), oddalił wniosek. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli I. i R.B. zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., polegające na braku zwolnienia skarżących choćby od części wpisu sądowego i oddalenie wniosku w pełnym zakresie, w sytuacji gdy wniosek zawierał żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych i przyznania pomocy prawnej choćby częściowo. Wskazując na powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż skarżący rozumieją, że zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin, to jest wpisów sądowych, stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jednak w ich ocenie brak jest podstaw do odmowy im jako czynnym podatnikom, którzy odprowadzają do Skarbu Państwa regularnie wysokie podatki, prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Na wstępie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Instytucja ta została wprowadzona w celu umożliwienia dochodzenia swoich praw przed sądami osobom znajdującym się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej, które w żadem sposób nie są w stanie uzyskać środków niezbędnych dla pokrycia kosztów postępowania sądowego. W świetle zgromadzonych w sprawie materiałów stwierdzić należy, iż skarżący nie mogą być uznani za osoby znajdujące się w takich właśnie skrajnie ciężkich warunkach materialnych. Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji źródłami utrzymania małżonków są dochody wnioskodawcy z działalności gospodarczej w wysokości 308 zł miesięcznie oraz z najmu mieszkań w kwocie 1 493 zł miesięcznie, zaś wnioskodawczyni - z tytułu umowy o pracę w kwocie 6 004 zł miesięcznie oraz z prowadzonej działalności gospodarczej – w kwocie 1 304 zł miesięcznie. Łącznie zatem dochody swoje małżonkowie oszacowali na kwotę 9 109 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawcy posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 271 m² oraz dwóch mieszkań o powierzchni 46,8 m² i 48,3 m². Ponadto, małżonkowie mają oszczędności w wysokości 30 000 zł oraz majątek "firmy" w postaci środków trwałych i obrotowych do prowadzenia działalności w kwocie 385000 zł, samochód VW Tiguan o wartości 76 200 zł oraz samochód VW Golf o wartości 33 500 zł. Miesięcznie koszty utrzymania małżonkowie oszacowali na kwotę 6 850 zł. Stwierdzić należy, iż odprowadzanie przez wnioskodawców wysokich podatków nie jest okolicznością mającą wpływ w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.