II OZ 1178/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w izbie Ogolnoadministracyjnej zażalenia R. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 525/08 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Wojewody M. z dnia [..] nr [..] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego postanawia: oddalić zażalenie Sygn. akt II OZ 1178/08 2 UZASADNIENIE W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z matką oraz dwoma pełnoletnimi synami. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego (z której dochód wynosi miesięcznie około [..] zł) oraz z emerytury matki w kwocie [..] zł. Skarżący posiada dom jednorodzinny o pow. [..] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [..] arów. Skarżący nie udokumentował obciążeń budżetu domowego poza opłatą za energię elektryczną w wysokości [..] zł za okres dwóch miesięcy. Wykazał jedynie, iż ma do spłaty kredyty w kwotach: [..] zł, [..] zł oraz [..] zł. Wnioskodawca nie przedstawił, pomimo wezwania sądu - zeznania podatkowego za 2007 r., dokumentów poświadczających wysokość dochodu osiąganego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego wraz z wysokością dopłat z Unii Europejskiej. Skarżący nie przedstawił także, pomimo wezwania, rachunków bankowych jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśnił także czy dwaj pełnoletni synowie osiągają dochody, a jeśli tak to w jakiej są one wysokości i z jakich źródeł pochodzą. Postanowieniem z dnia 23 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek R. D. o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazał Sąd zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie takiego prawa może nastąpić, tylko gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek podlega oddaleniu, gdyż skarżący nie wykazał tej przesłanki. Z jego oświadczenia majątkowego wynika, że stałe miesięczne dochody rodziny wynoszą około [..] zł miesięcznie, przy czym na jego utrzymaniu pozostają dwaj pełnoletni synowie, a wnioskodawca pomimo wezwania nie wyjaśnił czy osiągają oni dochody. Skarżący nie podał, ani nie udokumentował wydatków miesięcznych na utrzymanie poza energią elektryczną ([..] zł za okres dwóch miesięcy). Skarżący nie przedstawił dokumentów na podstawie których możliwa byłaby ocena jego sytuacji materialnej (wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, lecz nie przedstawił zeznania podatkowego za 2007 r., dokumentów dotyczących wysokości dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni około [..] ha wraz z wysokością dopłat z Unii Europejskiej). Stosownie do art. 246 p.p.s.a. na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania sytuacji materialnej. Brak w/w oświadczeń i dokumentów jest przeszkodą do udzielenia prawa pomocy. Zdaniem Sądu, podnieść przy tym należy, że instytucja Sygn. akt II OZ 1178/08 3 prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i może być stosowana tylko do osób pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej (ubóstwie), a strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, gdyż koszty te są rodzajem daniny publicznej. W powyższej sytuacji zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie - na współobywateli. Nadto spłata wykazanych przez skarżącego kredytów bankowych nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Na powyższe postanowienie R. D. wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) -przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pomimo bowiem wezwania Sądu do przedstawienia dokumentów i oświadczeń, które miałyby poświadczać jego sytuację materialną, skarżący wezwania nie wykonał. W takiej sytuacji prawidłowo więc Sąd I instancji uznał, iż brak przedłożenia przez skarżącego stosownych oświadczeń i dokumentów stanowi przeszkodę do udzielenia prawa pomocy. Skarżący wykazał jedynie, że ma do spłaty kredyty bankowe w kwotach: [..] zł, [..] zł oraz [..] zł. Należy przy tym zauważyć, iż zaciągnięcie przez skarżącego trzech kredytów świadczyć może o jego zdolnościach finansowych. Ponadto jak trafnie zauważył Sąd I instancji spłata Sygn. akt II OZ 1178/08 4 wykazanych przez skarżącego kredytów bankowych nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. W takiej sytuacji należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 września 2008 r. oddalił wniosek R. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.